વરાહપુરાણમ્

તસ્મિન્ હતે દુર્જયરાજમન્ત્રિણિ ઉપાયયૌ સ્વેન બલેન રાજા । સ દુર્જયઃ સાશ્વરથોઽતિતીવ્રઃ પ્રતાપવાંસ્તૈર્મણિજૈર્યુયોધ ।। ૧૧.

એ અજય મંત્રીના મૃત્યુ પછી રાજાએ પોતાની સેનાની સાથે આગળ વધ્યો; એ દુર્જય ઘોડા અને રથોથી સજ્જ, ખૂબ જ તીવ્ર અને તેજસ્વી હતો, અને રત્નોથી શોભિત લોકો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.

તતસ્તસ્મિંસ્તદા રાજ્ઞો મહત્કદનમાબભૌ । તતો હેતુપ્રહેતૃભ્યાં શ્રુત્વા જામાતરં રણે ।। ૧૧.

પછી એ સમયે રાજાની સેનામાં ભારે હત્યાકાંડ થયો; કારણ અને કર્તા પાસેથી યુદ્ધમાં પોતાના જમાઈ વિશે સાંભળી—

યુધ્યમાનં મહાબાહું તતસ્ત્વાયયતુશ્ચમૂઃ । તસ્મિન્ બલે તુ દૈત્યા યે તાન્ શ્રૃણુષ્વ ધરેરિતાન્ ।। ૧૧.

મજબૂત બાહુવાળા જમાઈને લડતો જોઈને સેનાઓ આગળ વધ્યાં; એ સેનામાં જે દૈત્યો યુદ્ધ માટે ઉભા હતા, તેમના વિશે હવે સાંભળો.

પ્રઘસો વિઘસશ્ચૈવ સઙ્ઘસોઽશનિસપ્રભઃ । વિદ્યુત્પ્રભઃ સુઘોષશ્ચ ઉન્મત્તાક્ષો ભયંકરઃ ।। ૧૧.

પ્રઘાસ, વિઘાસ, સંગ્હાસ, અશનિપ્રભા, વિદ્યુતપ્રભા, સુઘોષ, ઉન્મત્તાક્ષ અને ભયંકર—

અગ્નિદન્તોઽગ્નિતેજાશ્ચ બાહુશક્રઃ પ્રતર્દનઃ । વિરાધો ભીમકર્મા ચ વિપ્રચિત્તિસ્તથૈવ ચ ।। ૧૧.

અગ્નિદંષ્ટ્ર, અગ્નિતેજસ, બાહુશક્ર, પ્રતિર્દન, વિરાધ, ભીમકર્મા અને વિપ્રચિત્તિ પણ—

એતે પઞ્ચદશ શ્રેષ્ઠા અસુરાઃ પરમાયુધાઃ । અક્ષૌહિણીપરીવાર એકૈકોઽત્ર પૃથક્પૃથક્ ।। ૧૧.

આ પંદર શ્રેષ્ઠ અસુરો, શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રોથી સજ્જ, દરેક પાસે અલગ અલગ એક એક અક્ષૌહિણી સેનાનો સમૂહ હતો.

મહામાયાસ્તુ સમરે દુર્જ્જયસ્ય મહાત્મનઃ । યુયુધુર્મણિજૈઃ સાર્દ્ધં મહાસૈન્યપરિચ્છદાઃ ।। ૧૧.

દુર્જય મહાત્માની સેનામાં મહામાયાવીઓએ પણ રત્નોથી શોભિત અને વિશાળ સેનાદળ સાથે યુદ્ધ કર્યું.

(સુપ્રભઃ પ્રઘસં ત્વાજૌ તાડયામાસ પઞ્ચભિઃ । શરૈરાશીવિષાકારૈઃ પ્રતપ્તૈઃ પતગૈરિવ ૧૧.

સુપ્રભાએ યુદ્ધમાં પ્રઘાસને પાંચ તીરો માર્યા, જે ઝેરી સાપ જેવા તીક્ષ્ણ અને ગરમ હતા.

તપ્તતેજાસ્ત્રિભિર્બાણૈર્વિઘસં સંપ્રવિધ્યત । સંઘસં દશભિર્બાણૈઃ સુરશ્મિઃ પ્રત્યવિધ્યત ।। ૧૧.

તે પછી તેણે ત્રણ પ્રખર તીરો વડે વિઘાસને ઘાયલ કર્યો; દસ તીરો વડે સુરશ્મીએ સંગ્હાસને ઘાયલ કર્યો.

અશનિપ્રભં રણેઽવિધ્યત્ પઞ્ચભિઃ શુભદર્શનઃ । વિદ્યુત્પ્રભં સુકાન્તિસ્તુ સુઘોષં સુન્દરસ્તથા ।। ૧૧.

શુભદર્શનાએ યુદ્ધમાં અશનિપ્રભાને પાંચ તીરો માર્યા; સુકાંતિએ વિદ્યુતપ્રભાને અને સુંદરએ સુઘોષને ઘાયલ કર્યા.

ઉન્મત્તાક્ષં તથાવિધ્યત્ સુન્દઃ પઞ્ચભિરાશુગૈઃ । ચકર્ત્ત ચ ધનુસ્તસ્ય શિતેન નતપર્વણા ।। ૧૧.

સુન્દાએ ઉન્મત્તાક્ષને પાંચ ઝડપી તીરો માર્યા અને તીક્ષ્ણ વળાંકવાળા તીરે તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.

સુમના અગ્નિદંષ્ટ્રં તુ સુશુભશ્ચાગ્નિતેજસમ્ । સુશીલો વાયુશક્રં તુ સુમુખશ્ચ પ્રતર્દનમ્ ।। ૧૧.

સુમનાએ અગ્નિદંષ્ટ્રને ઘાયલ કર્યો, સુશોભાએ અગ્નિતેજસને ઘાયલ કર્યો; સુશીલાએ વાયુશક્રને અને સુમુખએ પ્રતિર્દનને ઘાયલ કર્યા.

(વિરાધેન તથા શમ્ભુઃ સુકીર્તિર્ભીમકર્મ્મણા । વિપ્રચિત્તિસ્તથા સોમં એતદ્ યુદ્ધં મહાનભૂત્ ૧૧.

શંભુએ વિરાધ સાથે, સુકીર્તીએ ભીમકર્મા સાથે, વિપ્રચિત્તીએ સોમ સાથે યુદ્ધ કર્યું; આમ, એક મહાન યુદ્ધ થયું.

પરસ્પરં સુયુદ્ધેન યોધયિત્વાઽસ્ત્રલાઘવાત્ । યથાસંખ્યેન તે દૈત્યાઃ પુનર્મણિભવૈર્હતાઃ ।। ૧૧.

એકબીજાની સામે શસ્ત્રકૌશલ્યથી યુદ્ધ કરીને, એ દૈત્યો પોતાની સંખ્યાનુસાર ફરીથી રત્નથી જન્મેલા વીરોથી માર્યા ગયા.

યાવત્ સંગ્રામઘોરો વૈ મહાંસ્તેષાં વ્યવર્દ્ધત । તાવત્ સમિત્કુશાદીનિ કૃત્વા ગૌરમુખો મુનિઃ ।। ૧૧.

જેમ જેમ તેમનું ભયંકર યુદ્ધ વધતું ગયું, એ સમયે ગૌરમુખ મુનિએ સમિત, કુશા ઘાસ અને અન્ય સામગ્રીથી વિધિ કરી.

આગતો મહદાશ્ચર્યં સંગ્રામં ભીમદર્શનમ્ । બહુસૈન્યપરીવારં સ્થિતં તં ચાપિ દુર્જ્જયમ્ ।। ૧૧.

એક અદ્ભુત અને ભયાનક યુદ્ધ દેખાયું, જે અનેક સૈન્યોથી ઘેરાયેલું હતું અને એ શક્તિ જીતવી અત્યંત મુશ્કેલ હતી.

તં દૃષ્ટ્વા સ મુનિર્દ્વારિ ચિન્તાપરમ એવ હિ । ઉપવિશ્યાધિગમ્યાથ મણેઃ કારણમેવ હ ।। ૧૧.

એ જોઈને મુનિ દ્વાર પાસે ઊભા રહીને ઊંડી ચિંતામાં પડી ગયા; પછી બેઠા અને મણિનું કારણ સમજ્યા.

એવં કૃત્વા મણિકૃતં રૌદ્રં ગાઢં ચ સંયુગમ્ । ચિન્તયામાસ દેવેશં હરિં ગૌરમુખો મુનિઃ ।। ૧૧.

મણિથી એવો ભયંકર અને તીવ્ર સંઘર્ષ થયો છે એમ વિચાર કરીને, ગૌરમુખ મુનિએ દેવોના સ્વામી હરિનું સ્મરણ કર્યું.

સ દેવઃ પુરતસ્તસ્ય પીતવાસાઃ ખગાસનઃ । કિમત્ર તે મયા કાર્યમિતિ વાણીમુદીરયત્ ।। ૧૧.

પછી પીળા વસ્ત્ર ધારણ કરેલા અને ગરુડ પર બેઠેલા એ દેવ તેમના સામે પ્રગટ થયા અને કહ્યું, 'અહીં તારે મને શું કરાવવું છે?'

સ ઋષિઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા ઉવાચ પુરુષોત્તમમ્ । જહીમં દુર્જ્જયં પાપં સસૈન્યં પરિવારિણમ્ ।। ૧૧.

એ ઋષિએ હાથ જોડીને પુરુષોત્તમને કહ્યું: 'આ દુર્જય અને પાપી સૈન્યને તેના સહયોગીઓ સહિત નાશ કરી દો.'

એવમુક્તસ્તદા તેન ચક્રં જ્વલનસન્નિભમ્ । (મુમોચ દુર્જયબલે કાલચક્રં સુદર્શનમ્) ।। ૧૧.

મુનિએ આમ કહ્યા પછી, ભગવાને અગ્નિ સમાન તેજસ્વી સુદર્શન ચક્ર દુર્જય સૈન્ય પર છોડી દીધું.

તેન ચક્રેણ તત્સૈન્યમાસુરં દૌર્જયં ક્ષણાત્ । નિમેષાન્તરમાત્રેણ ભસ્મવદ્ બહુધા કૃતમ્ ।। ૧૧.

એ ચક્રથી અસુરોનું એ દુર્જય સૈન્ય એક પળમાં, આંખ ઝપકાવાની વારમાં, અનેક રીતે રાખ થઈ ગયું.

એવં કૃત્વા તતો દેવો મુનિં ગૌરમુખં તદા । ઉવાચ નિમિષેણેદં નિહતં દાનવં બલમ્ ।। ૧૧.

આ રીતે કરીને, પછી ભગવાને ગૌરમુખ મુનિને કહ્યું: 'આ દાનવોનું સૈન્ય એક ક્ષણમાં નાશ પામ્યું છે.'

અરણ્યેઽસ્મિંસ્તતસ્ત્વેવં નૈમિષારણ્યસંજ્ઞિતમ્ । ભવિષ્યતિ યથાર્થં વૈ બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ ।। ૧૧.

આથી, હવે આ જંગલનું નામ 'નૈમિષારણ્ય' થશે, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણો માટે, કારણ કે એ સાચું જ બન્યું છે.

અહં ચ યજ્ઞપુરુષ એતસ્મિન્ વનગોચરે । નામ્ના યાજ્યા સદા ચેમે દશ પઞ્ચ ચ નાયકાઃ । કૃતે યુગે ભવિષ્યન્તિ રાજાનો મણિજા મુને ।। ૧૧.

હું યજ્ઞપુરૂષ આ વનમાં હંમેશા વસું છું; અહીં મારું નામે પૂજન થતું રહેશે અને આ પંદર નેતાઓ, Jewelના રાજાઓ, કૃતયુગમાં જન્મ લેશે, હે મુનિ.

એવમુક્ત્વા તતો દેવો ગતોઽન્તર્ધાનમીશ્વરઃ । દ્વિજોઽપિ સ્વાશ્રમે તસ્થૌ મુદા પરમયા યુતઃ ।। ૧૧.

આ રીતે કહીને ભગવાન અદૃશ્ય થઈ ગયા અને દ્વિજ પણ પોતાના આશ્રમમાં પરમ આનંદથી રહેવા લાગ્યા.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । તતઃ પુત્રં રથાઙ્ગાગ્નિદગ્ધં શ્રુત્વા નૃપોત્તમઃ । સુપ્રતીકઃ પ્રતીતાત્મા ચિન્તયામાસ પાર્થિવઃ । તસ્ય ચિન્તયતસ્ત્વેવં તદા બુદ્ધિરજાયત ।। ૧૨.

શ્રીવરાહે કહ્યું: પછી, જ્યારે સુપ્રતીક રાજાએ સાંભળ્યું કે તેનો પુત્ર ચક્રાગ્નિથી દાઝાઈ ગયો છે, ત્યારે સ્થિર મનવાળો એ રાજા વિચારમાં પડ્યો; અને એમ વિચારતા-વિચારતા, તેના મનમાં એક વિચાર ઉદ્ભવ્યો.

ચિત્રકૂટે ગિરૌ વિષ્ણુઃ સદા રામેતિ કીર્ત્યતે । તતોઽહં રામસંજ્ઞેન નામ્ના સ્તૌમિ જગત્પતિમ્ ।। ૧૨.

ચિત્રકૂટ પર્વત પર વિષ્ણુ હંમેશા 'રામ' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તેથી હું જગતના સ્વામીનું 'રામ' નામથી સ્તુતિ કરીશ.

સુપ્રતીક ઉવાચ । નમામિ રામં નરનાથમચ્યુતં કવિં પુરાણં ત્રિદશારિનાશનમ્ । શિવસ્વરૂપં પ્રભવં મહેશ્વરં સદા પ્રપન્નાર્તિહરં ધૃતશ્રિયમ્ ।। ૧૨.

સુપ્રતીક કહે છે: હું રામને, મનુષ્યોના સ્વામી, અચ્યૂત, પ્રાચીન કવિ, દેવશત્રુઓના વિનાશક, શિવરૂપ, સર્વશક્તિમાન મહાદેવ, હંમેશા શરણાગતોના દુઃખહરણ અને તેજથી યુક્ત એવા ભગવાનને નમસ્કાર કરું છું.