વરાહપુરાણમ્

અથ વૈ મુઞ્ચતે પ્રાણાન્સ્વકર્મપરિનિષ્ઠિતઃ

પછી ખરેખર, જે પોતાના કર્મ પૂર્ણ કરી ચૂક્યો છે, તે પોતાનો શ્વાસ ત્યાગે છે.

ક્ષેત્રસ્ય મણ્ડલં તસ્ય કથ્યમાનં મયા શૃણુ

હવે હું તને આ પવિત્ર ક્ષેત્રના પરિધિ વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.

તત્ર તિષ્ઠામિ સુશ્રોણિ વિન્ધ્યસ્ય ગિરિમૂર્દ્ધનિ

ત્યાં હું, સુંદર નિતંબવાળી, વિંધ્ય પર્વતની ચોટી પર ઊભો છું.

દક્ષિણે સંસ્થિતં ચક્રં વામે સ્થાને ચ વૈ ગદા 143.

મારા જમણા બાજુ ચક્ર છે અને ડાબી બાજુ ગદા છે.

લાંગલે મુસલં ચૈવ શંખસ્તિષ્ઠતિ ચાગ્રતઃ

લાંગલ અને મુષળ પણ છે, અને આગળ શંખ છે.

એતન્ન જાનતે કેચિન્મમ માયા વિમોહિતાઃ

મારી માયાથી મોહિત થયેલા કેટલાક લોકો આ જાણતા નથી.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે મન્દારમહિમાનિરૂપણં નામ ત્રયશ્ચત્વારિંશદધિકશતતમોધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહપુરાણના ભગવાનના શાસ્ત્રમાં 'મંદાર મહિમા વર્ણન' નામે એકસો ત્રેતાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

અથ સોમેશ્વરાદિલિઙ્ગમુક્તિક્ષેત્રત્રિવેણ્યાદિમાહાત્મ્યમ્ શ્રુત્વા મન્દારમાહાત્મ્યં ધર્મકામા વસુન્ધરા

મંદારનું મહાત્મ્ય સાંભળ્યા પછી, ધર્મની ઈચ્છાવાળી ધરા, સોમેશ્વરથી શરૂ થતા લિંગો અને ત્રિવેણી વગેરે ક્ષેત્રોના મહિમા વિષે બોલી.

ધરણ્યુવાચ મન્દારાત્પરમં સ્થાનં વિષ્ણો તદ્વક્તુમર્હસિ

ધરાએ કહ્યું: હે વિષ્ણુ, મંદારથી પણ શ્રેષ્ઠ સ્થાન કયું છે, એ મને કહો.

શ્રીવરાહ ઉવાચ કથયિષ્યામિ મે ગુહ્યં શાલગ્રામમિતિ સ્મૃતમ્

શ્રીવરાહે કહ્યું: હવે હું તને મારું ગુપ્ત સ્થાન કહું છું, જેને શાલગ્રામ કહે છે.

દ્વાપરે તુ યુગે ભૂમે યદૂનાં કુલસંકુલે

હે ધરા, દ્વાપર યુગમાં, યાદવ વંશમાં,

તસ્ય પુત્રો મહાભાગો સર્વકર્મપરાયણઃ

તેનો પુત્ર બહુ ભાગ્યશાળી અને સર્વ કર્મોમાં તત્પર હતો.

તસ્ય ભાર્યા ચ વસુધે સર્વાવયવસુન્દરી

અને હે વસુધા, તેની પત્ની સર્વ અંગે સુંદર હતી.

તસ્યા ગર્ભે મહાભાગે ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ

હે મહાભાગ્યવતી, હું તેના ગર્ભમાં અવતાર લઉં છું, એમાં કોઈ શંકા નથી.

તતોઽપિ સંસ્થિતે તત્ર યાદવાનાં કુલોદ્વહે

પછી, જ્યારે યાદવ વંશના શ્રેષ્ઠ એ ત્યાંથી વિદાય પામ્યા,

મમૈવારાધનાર્થાય ભ્રમતે સ દિશો દશ

મારી આરાધના માટે તે દસેય દિશામાં ફર્યો.

તતઃ પિણ્ડારકે ગતા મમ ક્ષેત્રે વસુન્ધરે ૧૪૪.

પછી, હે વસુંધરા, તે પિંડારક, મારા પવિત્ર ક્ષેત્રે ગઈ.

ઈશ્વરેણ સમં પૂર્વં સર્વયોગેશ્વરં સ્થિતમ્

અગાઉ, ઈશ્વર સાથે ત્યાં સર્વયોગેશ્વર પણ સ્થિત હતો.

ઈશ્વરેણ સમં પૂર્વમહમાસં વસુન્ધરે

અગાઉ, હે વસુંધરા, હું પણ ઈશ્વર સાથે ત્યાં હતો.

તસ્મિન્ક્ષેત્રે હરો દેવો મત્સ્વ રૂપેણ સંયુતઃ

તે પવિત્ર સ્થળે હરદેવ મારા સાથે માછલીના રૂપમાં વસે છે.

અહં તિષ્ઠામિ તત્રૈવ ગિરિરૂપેણ નિત્યશઃ

ત્યાં હું પોતે પર્વતના રૂપે સદા રહે છું.

પૂજનીયાઃ પ્રયત્નેન કિંપુનશ્ચક્રલાઞ્છિતાઃ

તેને ખૂબ શ્રદ્ધાથી પૂજવી જોઈએ—અને ચક્રના ચિહ્નવાળી શિલાઓ તો વિશેષ પૂજનીય છે.

શિવનાભાઃ શિલાસ્તત્ર ચક્રનાભાસ્તથા શિલાઃ

ત્યાં શિવના નાભી જેવી શિલાઓ છે અને એ જ રીતે ચક્રના નાભી જેવી પણ શિલાઓ છે.

સોમેન તત્ર સંસ્થાપ્ય સ્વનામ્ના લિંગમુત્તમમ્

ત્યાં સોમએ પોતાના નામથી શ્રેષ્ઠ લિંગ સ્થાપ્યું હતું.

તતઃ શાપાદ્વિનિર્મુક્તઃ તેજસા ચ પરિપ્લુતઃ

પછી તે શાપમાંથી મુક્ત થયો અને તેજથી ભરપૂર થયો.

સોમેશ્વરાચ્ચ વરદમાવિર્ભૂતં ત્રિયમ્બકમ્

સોમેશ્વરથી વરદાન આપનારો ત્ર્યંબક પ્રગટ થયો.

સોમ ઉવાચ નતોઽસ્મિ પંચવદનં નીલકણ્ઠં ત્રિલોચનમ્ ।। ૧૪૪.

સોમ બોલ્યો: હું પાંચમુખ, નિલકંઠ અને ત્રિનેત્રવાળાને વંદન કરું છું.

શશાંકશેખરં દિવ્યં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્

જેના શિર પર ચાંદની શોભે છે, જે દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે એવા દિવ્ય ભગવાનને વંદન.

ત્રિશૂલિનં ડમરુણા લસદ્ધસ્તં વૃષધ્વજમ્

ત્રિશૂળધારી, હાથમાં ઝળહળતું ડમરુ ધરાવનાર અને વૃષભધ્વજને વંદન.