વરાહપુરાણમ્

અવતીર્ણે તતસ્તસ્મિન્ નીલે પરમદારુણે । ક્રૂરબુદ્ધ્યા મણેસ્તસ્માન્નિર્જગ્મુઃ શસ્ત્રપાણયઃ ।। ૧૧.

એ ભયાનક નીલા જમીન પર ઊતરતાં જ, એ મણિમાંથી ક્રૂર મનવાળા શસ્ત્રધારી યોદ્ધાઓ બહાર આવ્યા.

સરથાઃ સધ્વજાઃ સાશ્વાઃ સબાણાઃ સાસિચર્મિણઃ । સધનુષ્કાઃ સતૂણીરા યોધાઃ પરમદુર્જયાઃ । નિશ્ચેરુસ્તં મણિં ભિત્વા અસંખ્યેયા મહાબલાઃ ।। ૧૧.

રથ, ધ્વજાઓ, ઘોડા, બાણ, તલવાર, ઢાલ, ધનુષ્ય અને તૂણીઓ સાથે, અનગણિત શક્તિશાળી અને અપરાજેય યોદ્ધાઓ એ મણિને ફોડી બહાર નીકળી આવ્યા.

તત્ર સજ્જા મહાશૂરા દશ પઞ્ચ ચ સંખ્યયા । નામભિસ્તાન્ મહાભાગે કથયામિ શ્રૃણુષ્વ તાન્ ।। ૧૧.

ત્યાં દસ અને પાંચ, એવા મહાન અને શૂરવીર યોદ્ધાઓ તૈયાર ઊભા હતા; હવે હું તેમના નામ કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

સુપ્રભો દીપ્તતેજાશ્ચ સુરશ્મિઃ શુભદર્શનઃ । સુકાન્તિઃ સુન્દરઃ સુન્દઃ પ્રદ્યુમ્નઃ સુમનાઃ શુભઃ ।। ૧૧.

સુપ્રભ, દીપ્તતેજા, સુરશ્મિ, શુભદર્શન, સુકાંતિ, સુંદર, સુંદર, પ્રદ્યુમ્ન, સુમન અને શુભ,

સુશીલઃ સુખદઃ શમ્ભુઃ સુદાન્તઃ સોમ એવ ચ । એતે પઞ્ચદશ પ્રોક્તા નાયકા મણિતોત્થિતાઃ ।। ૧૧.

સુશીલ, સુખદ, શંભુ, સુદંત અને સોમ—આ પંદર નેતાઓ છે, જે મણિમાંથી ઉત્પન્ન થયા હતા.

તતો વિરોચનં દૃષ્ટ્વા બહુસૈન્યપરિષ્કૃતમ્ । યોધયામાસુરવ્યગ્રા વિવિધાયુધપાણયઃ ।। ૧૧.

પછી, વિરોચનને મોટી સેના સાથે જોવા મળતાં, એ ઉત્સાહી યોદ્ધાઓ વિવિધ શસ્ત્રો લઈને યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

ધનૂંષિ તેષાં કનકપ્રભાણિ શરાન્ સુજામ્બૂનદપુઙ્ખનદ્ધાન્ । પતન્તિ ખઙ્ગાનિ વિભીષણાનિ ભુશુણ્ડિશૂલાઃ પરમપ્રધાનાઃ ।। ૧૧.

તેમના ધનુષ્ય સોનાની જેમ તેજવાળાં હતાં; તેમના બાણો પર ઉત્તમ જાંબુનદ સોનાની અણીઓ હતી; ભયાનક તલવારો, ભારી ગદાઓ અને ભાલાં જમીન પર પડતાં હતાં.

રથો રથં સંપરિવાર્ય તસ્થૌ ગજો ગજસ્યાપિ હયો હરસ્ય । પદાતિરત્યુગ્રપરાક્રમશ્ચ પદાતિમેવ પ્રસસાર ચાગ્ર્યમ્ ।। ૧૧.

એક રથ બીજાં રથને ઘેરીને ઉભો રહ્યો; એક હાથી બીજાં હાથી સામે આવ્યો; એક ઘોડો બીજાં ઘોડા સામે ઊભો રહ્યો; અને એક બહાદુર પદાતી બીજાં પદાતી સામે આગળ વધ્યો, બંનેમાં કોણ શ્રેષ્ઠ તે માટે જોરદાર લડાઈ શરૂ થઈ.

દ્વન્દ્વન્યનેકાનિ તથૈવ યુદ્ધે દ્રવન્તિ શૂરાઃ પરિભર્ત્સયન્તઃ । વિભીષણં નિર્ગતચાપમાર્ગં બભૂવ બાહુપ્રભવં સુઘોરમ્ ।। ૧૧.

યુદ્ધમાં અનેક યુગલ લડાઈઓ થવા લાગી; વીરોએ એકબીજાને પડકાર આપતાં ધસી પડ્યા; તીરોની વરસાદ અને બાહુબળથી યુદ્ધ ભયાનક બની ગયું.

તથા પ્રવૃત્તે તુમુલેઽથ યુદ્ધે હતઃ સ રાજ્ઞઃ સચિવો વિસંજ્ઞઃ । સહાનુગઃ સર્વબલૈરુપેતો જગામ વૈવસ્વતમન્દિરાય ।। ૧૧.

જ્યારે એ ભયંકર યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે રાજાના મંત્રી માર્યા ગયા અને અચેત થયા; પોતાના સહયોગીઓ અને આખા સેનાદળ સાથે તેઓ યમરાજના લોકે ચાલ્યા ગયા.

તસ્મિન્ હતે દુર્જયરાજમન્ત્રિણિ ઉપાયયૌ સ્વેન બલેન રાજા । સ દુર્જયઃ સાશ્વરથોઽતિતીવ્રઃ પ્રતાપવાંસ્તૈર્મણિજૈર્યુયોધ ।। ૧૧.

એ અજય મંત્રીના મૃત્યુ પછી રાજાએ પોતાની સેનાની સાથે આગળ વધ્યો; એ દુર્જય ઘોડા અને રથોથી સજ્જ, ખૂબ જ તીવ્ર અને તેજસ્વી હતો, અને રત્નોથી શોભિત લોકો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.

તતસ્તસ્મિંસ્તદા રાજ્ઞો મહત્કદનમાબભૌ । તતો હેતુપ્રહેતૃભ્યાં શ્રુત્વા જામાતરં રણે ।। ૧૧.

પછી એ સમયે રાજાની સેનામાં ભારે હત્યાકાંડ થયો; કારણ અને કર્તા પાસેથી યુદ્ધમાં પોતાના જમાઈ વિશે સાંભળી—

યુધ્યમાનં મહાબાહું તતસ્ત્વાયયતુશ્ચમૂઃ । તસ્મિન્ બલે તુ દૈત્યા યે તાન્ શ્રૃણુષ્વ ધરેરિતાન્ ।। ૧૧.

મજબૂત બાહુવાળા જમાઈને લડતો જોઈને સેનાઓ આગળ વધ્યાં; એ સેનામાં જે દૈત્યો યુદ્ધ માટે ઉભા હતા, તેમના વિશે હવે સાંભળો.

પ્રઘસો વિઘસશ્ચૈવ સઙ્ઘસોઽશનિસપ્રભઃ । વિદ્યુત્પ્રભઃ સુઘોષશ્ચ ઉન્મત્તાક્ષો ભયંકરઃ ।। ૧૧.

પ્રઘાસ, વિઘાસ, સંગ્હાસ, અશનિપ્રભા, વિદ્યુતપ્રભા, સુઘોષ, ઉન્મત્તાક્ષ અને ભયંકર—

અગ્નિદન્તોઽગ્નિતેજાશ્ચ બાહુશક્રઃ પ્રતર્દનઃ । વિરાધો ભીમકર્મા ચ વિપ્રચિત્તિસ્તથૈવ ચ ।। ૧૧.

અગ્નિદંષ્ટ્ર, અગ્નિતેજસ, બાહુશક્ર, પ્રતિર્દન, વિરાધ, ભીમકર્મા અને વિપ્રચિત્તિ પણ—

એતે પઞ્ચદશ શ્રેષ્ઠા અસુરાઃ પરમાયુધાઃ । અક્ષૌહિણીપરીવાર એકૈકોઽત્ર પૃથક્પૃથક્ ।। ૧૧.

આ પંદર શ્રેષ્ઠ અસુરો, શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રોથી સજ્જ, દરેક પાસે અલગ અલગ એક એક અક્ષૌહિણી સેનાનો સમૂહ હતો.

મહામાયાસ્તુ સમરે દુર્જ્જયસ્ય મહાત્મનઃ । યુયુધુર્મણિજૈઃ સાર્દ્ધં મહાસૈન્યપરિચ્છદાઃ ।। ૧૧.

દુર્જય મહાત્માની સેનામાં મહામાયાવીઓએ પણ રત્નોથી શોભિત અને વિશાળ સેનાદળ સાથે યુદ્ધ કર્યું.

(સુપ્રભઃ પ્રઘસં ત્વાજૌ તાડયામાસ પઞ્ચભિઃ । શરૈરાશીવિષાકારૈઃ પ્રતપ્તૈઃ પતગૈરિવ ૧૧.

સુપ્રભાએ યુદ્ધમાં પ્રઘાસને પાંચ તીરો માર્યા, જે ઝેરી સાપ જેવા તીક્ષ્ણ અને ગરમ હતા.

તપ્તતેજાસ્ત્રિભિર્બાણૈર્વિઘસં સંપ્રવિધ્યત । સંઘસં દશભિર્બાણૈઃ સુરશ્મિઃ પ્રત્યવિધ્યત ।। ૧૧.

તે પછી તેણે ત્રણ પ્રખર તીરો વડે વિઘાસને ઘાયલ કર્યો; દસ તીરો વડે સુરશ્મીએ સંગ્હાસને ઘાયલ કર્યો.

અશનિપ્રભં રણેઽવિધ્યત્ પઞ્ચભિઃ શુભદર્શનઃ । વિદ્યુત્પ્રભં સુકાન્તિસ્તુ સુઘોષં સુન્દરસ્તથા ।। ૧૧.

શુભદર્શનાએ યુદ્ધમાં અશનિપ્રભાને પાંચ તીરો માર્યા; સુકાંતિએ વિદ્યુતપ્રભાને અને સુંદરએ સુઘોષને ઘાયલ કર્યા.

ઉન્મત્તાક્ષં તથાવિધ્યત્ સુન્દઃ પઞ્ચભિરાશુગૈઃ । ચકર્ત્ત ચ ધનુસ્તસ્ય શિતેન નતપર્વણા ।। ૧૧.

સુન્દાએ ઉન્મત્તાક્ષને પાંચ ઝડપી તીરો માર્યા અને તીક્ષ્ણ વળાંકવાળા તીરે તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.

સુમના અગ્નિદંષ્ટ્રં તુ સુશુભશ્ચાગ્નિતેજસમ્ । સુશીલો વાયુશક્રં તુ સુમુખશ્ચ પ્રતર્દનમ્ ।। ૧૧.

સુમનાએ અગ્નિદંષ્ટ્રને ઘાયલ કર્યો, સુશોભાએ અગ્નિતેજસને ઘાયલ કર્યો; સુશીલાએ વાયુશક્રને અને સુમુખએ પ્રતિર્દનને ઘાયલ કર્યા.

(વિરાધેન તથા શમ્ભુઃ સુકીર્તિર્ભીમકર્મ્મણા । વિપ્રચિત્તિસ્તથા સોમં એતદ્ યુદ્ધં મહાનભૂત્ ૧૧.

શંભુએ વિરાધ સાથે, સુકીર્તીએ ભીમકર્મા સાથે, વિપ્રચિત્તીએ સોમ સાથે યુદ્ધ કર્યું; આમ, એક મહાન યુદ્ધ થયું.

પરસ્પરં સુયુદ્ધેન યોધયિત્વાઽસ્ત્રલાઘવાત્ । યથાસંખ્યેન તે દૈત્યાઃ પુનર્મણિભવૈર્હતાઃ ।। ૧૧.

એકબીજાની સામે શસ્ત્રકૌશલ્યથી યુદ્ધ કરીને, એ દૈત્યો પોતાની સંખ્યાનુસાર ફરીથી રત્નથી જન્મેલા વીરોથી માર્યા ગયા.

યાવત્ સંગ્રામઘોરો વૈ મહાંસ્તેષાં વ્યવર્દ્ધત । તાવત્ સમિત્કુશાદીનિ કૃત્વા ગૌરમુખો મુનિઃ ।। ૧૧.

જેમ જેમ તેમનું ભયંકર યુદ્ધ વધતું ગયું, એ સમયે ગૌરમુખ મુનિએ સમિત, કુશા ઘાસ અને અન્ય સામગ્રીથી વિધિ કરી.

આગતો મહદાશ્ચર્યં સંગ્રામં ભીમદર્શનમ્ । બહુસૈન્યપરીવારં સ્થિતં તં ચાપિ દુર્જ્જયમ્ ।। ૧૧.

એક અદ્ભુત અને ભયાનક યુદ્ધ દેખાયું, જે અનેક સૈન્યોથી ઘેરાયેલું હતું અને એ શક્તિ જીતવી અત્યંત મુશ્કેલ હતી.

તં દૃષ્ટ્વા સ મુનિર્દ્વારિ ચિન્તાપરમ એવ હિ । ઉપવિશ્યાધિગમ્યાથ મણેઃ કારણમેવ હ ।। ૧૧.

એ જોઈને મુનિ દ્વાર પાસે ઊભા રહીને ઊંડી ચિંતામાં પડી ગયા; પછી બેઠા અને મણિનું કારણ સમજ્યા.

એવં કૃત્વા મણિકૃતં રૌદ્રં ગાઢં ચ સંયુગમ્ । ચિન્તયામાસ દેવેશં હરિં ગૌરમુખો મુનિઃ ।। ૧૧.

મણિથી એવો ભયંકર અને તીવ્ર સંઘર્ષ થયો છે એમ વિચાર કરીને, ગૌરમુખ મુનિએ દેવોના સ્વામી હરિનું સ્મરણ કર્યું.

સ દેવઃ પુરતસ્તસ્ય પીતવાસાઃ ખગાસનઃ । કિમત્ર તે મયા કાર્યમિતિ વાણીમુદીરયત્ ।। ૧૧.

પછી પીળા વસ્ત્ર ધારણ કરેલા અને ગરુડ પર બેઠેલા એ દેવ તેમના સામે પ્રગટ થયા અને કહ્યું, 'અહીં તારે મને શું કરાવવું છે?'