વરાહપુરાણમ્

ચણ્ડાલસ્યાવિધિજ્ઞસ્ય યસ્ય તે મતિરીદૃશી

જે ચંડાળ યોગ્ય વ્યવહાર જાણતો નથી અને જેના મનમાં આવી વૃત્તિ છે,

ઉવાચ મધુરં વાક્યં બ્રહ્મરાક્ષસમેવ તુ

તેણે બ્રહ્મરાક્ષસને પણ મીઠા શબ્દો કહ્યા.

તથાપિ સત્યં વક્તવ્યં બ્રહ્મરાક્ષસ નિત્યશઃ

છતાં પણ, બ્રહ્મરાક્ષસ, હંમેશા સત્ય બોલવું જોઈએ.

ઉવાચ મધુરં વાક્યં શ્વપાકં સંશિતવ્રતમ્

તેણે વ્રતમાં સ્થિર એવા શ્વપાકને મીઠા શબ્દો કહ્યા.

ફલં ગીતસ્ય મે દેહિ યદીચ્છેર્જીવિતં સ્વકમ્

જો તારે પોતાનું જીવન જોઈએ છે તો મારા ગાનનું ફળ મને આપ.

બ્રહ્મરક્ષોવચઃ શ્રુત્વા શ્વપાકઃ પ્રત્યુવાચ હ 139.

બ્રહ્મરાક્ષસના શબ્દો સાંભળી શ્વપાકે જવાબ આપ્યો.

ભક્ષયામીતિ ચોક્ત્વા માં ગીતપુણ્યં કિમિચ્છસિ

'હું ખાઈશ' એવું કહીને, તું મારા ગાનનું કયું ફળ ઈચ્છે છે?

દેહિ મે ત્વેકયામીયં પુણ્યં ગીતસ્ય વૈ પરમ્

મને મારા ગાનમાંથી એક શ્રેષ્ઠ પુણ્ય ફળ આપ.

શ્રુત્વા રાક્ષસવાક્યાનિ ચાણ્ડાલો ગીતલોભિતઃ

રાક્ષસના શબ્દો સાંભળી, ગાનની લાલચ ધરાવતો ચંડાળ,

ન ગાયનફલં દદ્મિ બ્રહ્મરક્ષસ્તવેપ્સિતમ્

હું તને તે ગાનનું ફળ નથી આપતો, જે તું ઈચ્છે છે, બ્રહ્મરાક્ષસ.

શ્વપાકવચનં શ્રુત્વા રાક્ષસઃ પુનરબ્રવીત્

શ્વપાકના શબ્દો સાંભળી, રાક્ષસે ફરી કહ્યું.

એતેન તારિતોઽસ્મીતિ તવ ગીતફલેન વૈ

મારા પર તારા ગાનના ફળથી હું મુક્ત થયો છું.

ઉવાચ મધુરં વાક્યં ચાણ્ડાલો વિસ્મયાન્વિતઃ

આશ્ચર્યથી ભરેલો ચંડાળ મીઠા શબ્દો બોલ્યો.

કર્મણો યસ્ય દોષેણ રાક્ષસત્વં સમાગતઃ

કર્મના દોષથી તેને રાક્ષસત્વ પ્રાપ્ત થયું હતું.

સૂત્રમન્ત્રપરિભ્રષ્ટો યજ્ઞકર્મસુ નિષ્ઠિતઃ 139.

સૂત્રમંત્રથી વિમુખ થઈને પણ યજ્ઞકર્મોમાં સ્થિર હતો.

પ્રવર્તમાને યજ્ઞે તુ કદાચિદ્દૈવયોગતઃ

યજ્ઞ ચાલી રહ્યો હતો ત્યારે, કિસ્મતના પ્રભાવથી એક વખત એવું બન્યું,

અથ પઞ્ચમહારાત્રે હ્યસમાપ્તે ક્રતૌ તથા

પાંચમી રાતે, યજ્ઞ પૂરું થયો નહોતો ત્યારે,

રાક્ષસત્વમનુપ્રાપ્તસ્તેન દુષ્ટેન કર્મણા

એ દુષ્ટ કામના કારણે, હું રાક્ષસ બની ગયો.

સૂત્રહીનં તથા તત્ર પ્રાગ્વંશાદિ કૃતં મયા

ત્યાં, યોગ્ય સૂત્ર વિના, મેં પિતૃકર્મ કર્યું હતું.

કૃતસ્ય તસ્ય દોષેણ યોનિં પ્રાપ્તોઽસ્મિ રાક્ષસીમ્

એ કાર્યની ખોટને કારણે, હું રાક્ષસની કોખમાં જન્મ્યો.

બાઢમિત્યેવ તદ્વાક્યં રાક્ષસં પ્રાબ્રવીત્તદા

'તેથી જ થાઓ' એમ રાક્ષસે એ વચન પર કહ્યું.

દદામિ રાક્ષસ ત્વં ચેન્મુચ્યસે શુદ્ધમાનસઃ

'હું તને દઈશ, રાક્ષસ, જો તું શુદ્ધ મનથી મુક્ત થશો.'

સ તારયતિ દુર્ગાણીત્યુક્ત્વા તદ્દત્તવાન્ ફલમ્

'એ દુઃખમાંથી છોડાવે છે' એમ કહીને એ વરદાન આપ્યું.

જાતઃ સુવિમલો ભદ્રે શરદીવ યથા શશી 139.

હે સુભાગ્યવતી, એ પવિત્ર અને નિર્વિકાર જન્મ્યો, જેમ શરદપૂનમનો ચાંદો.

કૃત્વા સુવિપુલં કર્મ સ બ્રહ્મત્વમુપાગતઃ

એણે મહાન કામો કર્યા પછી બ્રહ્માનું સ્થાન મેળવ્યું.

મહ્યં જાગરતો ભદ્રે ગીયમાનં મનસ્વિનિ

હે બુદ્ધિશાળી, હું જાગતો હતો ત્યારે મને એ ગીત ગવાયું.

સર્વસંગં પરિત્યજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ

સૌ બંધનો છોડી, એ મારા લોકને પામે છે.

સર્વસંગાત્પ્રમુક્તો વૈ મમ લોકં સ ગચ્છતિ

બધા બંધનોથી મુક્ત થઈ, એ મારા લોકમાં જાય છે.

યસ્ય ગીતસ્ય શબ્દેન તરેત્સંસારસાગરમ્

જેના ગીતના અવાજથી માણસ સંસારના સાગર પાર કરી શકે છે.