વરાહપુરાણમ્

નૃત્યતઃ કિ ભવેત્પુણ્યં જાગ્રતો વા ફલં નુ કિમ્

નૃત્ય કરવાથી શું પુણ્ય મળે છે? જાગતા રહેવાથી શું ફળ મળે છે?

સંમાર્જને લેપને વા ગન્ધપુષ્પાદિદાનતઃ

સફાઈ કરવાથી, લિપાઈ કરવાથી, સુગંધ અને ફૂલ અર્પણ કરવાથી—

અન્યેન કર્મણા ચૈવ જપયજ્ઞાદિનાઽથવા

અથવા બીજાં કોઈ કર્મથી, જપ, યજ્ઞ વગેરેથી—

ઉવાચ મધુરં વાક્યં ધર્મકામાં વસુન્ધરામ્ શૃણુ સુન્દરિ તત્ત્વેન યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।। 138.

ત્યારે ધર્મની ઇચ્છાવાળી ધરતીને, તેણે મધુર વાણીમાં કહ્યું: 'સુંદરે, તું જે મને પૂછે છે તેનું સાચું તત્વ સાંભળ.'

સર્વં તે કથયિષ્યામિ પુણ્યકર્મ સુખાવહમ્

હું તને બધું કહીષ, જે પુણ્ય કર્મ સુખ આપે છે.

બહૂન્ ભુક્ત્વા હિ વસુધે અજીર્ણભૃશપીડિતઃ

પૃથ્વી માતા, એણે ઘણી બધી વસ્તુઓ ખાધી અને પછી અજીર્ણથી બહુ પીડાયો.

સમ્પ્રાપ્તાસ્તત્ર વૈ બાલાઃ ક્રીડન્તસ્તં મૃતં ખગમ્

એ સમયે ત્યાં કેટલાક બાળકો રમવા આવ્યા અને તેમને એ મરેલું પક્ષી મળ્યું.

મમાયં વૈ મમાયં વૈ જિઘૃક્ષન્તઃ પરસ્પરમ

બધા બોલવા લાગ્યા, 'આ મારું છે, આ મારું છે' અને એકબીજાથી ખેંચવા લાગ્યા.

તત એકો ગૃહીત્વૈનં ગઙ્ગામ્ભસિ સમાક્ષિપત્

પછી એમાંથી એકએ એ પક્ષીને ઉઠાવ્યું અને ગંગાના પાણીમાં ફેંકી દીધું.

એવં સ ખઞ્જરીટો હિ ગઙ્ગાતોયાત્તતસ્તદા

આ રીતે એ ખંજરીટ પક્ષી ગંગાના વહેતા પાણીમાં વહાઈ ગયું.

વૈશ્યસ્ય તુ ગૃહે જાતો હ્યનેકક્રતુયાજિનઃ

પછી એ એક વૈશ્યના ઘરમાં જન્મ્યો, જે અનેક યજ્ઞો કરતો હતો.

વિબુદ્ધશ્ચ પવિત્રશ્ચ મદ્ભક્તશ્ચ વસુન્ધરે

એ બુદ્ધિશાળી, પવિત્ર અને મારા ભક્ત બન્યો, પૃથ્વી માતા.

કદાચિદુપવિષ્ટૌ તૌ દૃષ્ટ્વા બાલો ગુણાન્વિતઃ

એક વખત એ ગુણવાન બાળકએ પોતાના માતા-પિતાને બેઠેલા જોયા.

પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ બદ્ધાઞ્જલિરયાચત 138.

એણે માથું જમીન પર વાળી, હાથ જોડીને વિનંતી કરી.

ન ચાહં વારણીયો વૈ પિત્રા માત્રા કથંચન

મારા પિતા કે માતા મને કોઈ રીતે રોકી ન શકે.

પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા દમ્પતી તૌ મુદાન્વિતૌ

પુત્રના વચન સાંભળી, એ દંપતી આનંદથી ભરાઈ ગયા.

યદ્યત્ત્વં વક્ષ્યસે વત્સ યદ્યત્તે હૃદિ વર્ત્તતે

બેટા, તું જે કહે છે, જે તારા મનમાં છે—

ત્રિંશત્સહસ્રં ગાવો હિ સર્વાશ્ચ શુભદોહનાઃ

ત્રીસ હજાર ગાયો છે, બધી શુભ દૂધ આપનારી.

પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ આવયોઃ પુત્ર કારણાત્

પુત્ર, તારા માટે હું તને બીજું પણ કહું છું.

તત્કુરુષ્વ યથાન્યાયં મિત્રેભ્યો દીયતાં ધનમ્

જેમ યોગ્ય હોય તેમ કર, મિત્રો ને ધન આપ.

કન્યા વૈ રમણીયાશ્ચ સજાતીયાઃ કુલોદ્ભવાઃ

સારી જાતની, સુંદર અને કુટુંબની કન્યાઓ પણ છે.

યદીચ્છસિ પુનશ્ચાન્યદ્યજ્ઞૈર્યષ્ટું સુપુત્રક

પ્રિય પુત્ર, જો તું ફરીથી યજ્ઞ કરવા ઇચ્છે તો—

અષ્ટૌ સમ્પૂર્ણધુર્યાણાં હલાનાં તાવતાં શતમ્

આઠસો જોડી બળદવાળી હળ પણ છે.

યાવદ્ભોજનતૃપ્તાન્વા દ્વિજાનિચ્છસિ તર્પિતુમ્ 138.

જ્યાં સુધી તું દ્વિજોને ભોજનથી તૃપ્ત કરવા ઇચ્છે છે, ત્યાં સુધી તેમની ભૂખ સંતોષી શકે છે.

પિતૃમાતૃ વચઃ શ્રુત્વા સ બાલો ધર્મસંયુતઃ

પિતા અને માતાના વચન સાંભળીને, એ ધર્મમાં સ્થિર બાળક

ગોપ્રદાને ન મે કાર્યં મિત્રં વાપિ ન ચિન્તિતમ્

મને ગાય દાન આપવું કે મિત્રોની ચિંતા કરવી, એમાં કશું કામ નથી.

નાહં વાણિજ્યમિચ્છામિ કૃષિગોરક્ષમેવ ચ

મને વેપાર, ખેતી કે પશુપાલન પણ નથી ગમતું.

એકં મે પરમં ચિન્ત્યં યન્મમેચ્છા તપોધૃતૌ

મારે તો એક જ મહત્ત્વની વાત મનમાં છે – મારી ઇચ્છા તો તપસ્યા કરવા છે.

તતઃ પુત્રવચઃ શ્રુત્વા મમ કર્મપરાયણૌ

પછી, પુત્રના વચન સાંભળીને, બંને પોતાના કર્તવ્યમાં તત્પર રહ્યા.