વરાહપુરાણમ્

તત્ર ગોપ્યં કિમસ્તીતિ યેન તે પરિવેદના 137.

આમાં એવું શું છે છુપાવાનું, જેના કારણે તને ચિંતા થાય છે?

પ્રાશ્નાસિ પિશિતાન્નં ચ પ્રાવારાન્ભૂષણાનિ ચ

તમે માંસ, પાકેલું ખોરાક, કપડાં અને આભૂષણો પણ ગ્રહણ કરો છો.

ગચ્છસ્યનારતં રાજન્ કિં સ્થિતં ચ મયા વિના 137.

તમે સતત જતાં રહો છો, રાજા; હું ન હોઉં ત્યારે શું બાકી રહે છે?

પ્રત્યુવાચ પ્રિયં વાક્યં રાજાનં ધર્મવાદિનમ્ 137.

ધર્મની વાત કરનાર રાજાને તેણે પ્રેમભર્યા શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.

સમં મહિષ્યા ચાચમ્ય ક્ષણં વિશ્રમ્ય પાર્થિવઃ 137.

પત્ની સાથે રાજાએ પાણી પીધું અને થોડો આરામ કર્યો.

ઉવાચ મધુરં વાક્યં પુત્રં પુત્રવતાં વરઃ 137.

પુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ પિતાએ પોતાના પુત્રને મધુર વચન કહ્યાં.

તતઃ પિતુર્વચઃ શ્રુત્વા રાજપુત્રો યશસ્વિનિ 137.

પછી પિતાના વચન સાંભળી, પ્રસિદ્ધ રાજકુમારે—

એવં ગચ્છતિ કાલે તુ તયોસ્તત્ર વસુન્ધરે 137.

આ રીતે સમય પસાર થતો રહ્યો અને એ બે જણ ત્યાં જ, ધરતી માતા, નિવાસ કરતા રહ્યા.

એહ્યેહિ નાથ ગચ્છાવઃ પશ્ય ગોપ્યં મનીષિતમ્ 137.

આવો, પ્રભુ, ચાલો આપણે જઈએ; ગુપ્ત ઇચ્છા જુઓ.

તત્રૈવ મરણં પ્રાપુઃ સર્વસંગવિવર્જિતાઃ 137.

ત્યાં જ, બધાં બંધનોથી મુક્ત થઈને, તેઓએ મૃત્યુ પ્રાપ્ત કર્યું.

સર્વસઙ્ગં પરિત્યજ્ય મદ્ભક્તશ્ચૈવ જાયતે 137.

જે બધા સંબંધો છોડી દે છે, એ જ મારો ભક્ત બને છે.

શ્વેતદ્વીપં તતઃ પ્રાપ્તૌ જાનીહિ ત્વં વસુન્ધરે 137.

પછી તેઓ શ્વેતદ્વીપ પહોંચ્યા; આ જાણો, ધરતી માતા.

તતસ્તુષ્ટોઽસ્મ્યહં ભદ્રે સૂર્યસ્ય સુમહૌજસઃ

હવે હું પ્રસન્ન છું, ભદ્રે, તેજસ્વી સૂર્યદેવથી.

પુણ્યં સૌકરવે કૃત્વા સુદુષ્કરતરં મહત્ 137.

સૌકર અવતારનું પુણ્ય અને અત્યંત મુશ્કેલ કાર્ય પૂર્ણ કર્યું.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે તીર્થમાહાત્મ્યે સૌકરવે ગૃધ્રજમ્બૂકાખ્યાને આદિત્યવરપ્રદાનાદિકં નામ સપ્તત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહપુરાણના ભગવાનના શાસ્ત્રમાં તીર્થમાહાત્મ્યના ભાગમાં, સૌકર અવતારના ગૃધ્ર અને શિયાળની વાર્તા તથા સૂર્યદેવના વરદાનનું અધ્યાય એકસો સત્તત્રીસમું પૂર્ણ થયું.

અથ ખંજરીટોપાખ્યાનમ્ એતત્પુણ્યતમં શ્રુત્વા રમ્યે સૌકરવે તદા

હવે ખંજરીટ પક્ષીની વાર્તા શરૂ થાય છે; એ સમયે સૌકર અવતારની પવિત્ર કથા સાંભળ્યા પછી—

તતઃ કમલપત્રાક્ષી સર્વધર્મવિદાં વરા

પછી કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતી, સર્વ ધર્મ જાણનારી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીએ—

પુનઃ પપ્રચ્છ તં દેવં વિસ્મયાવિષ્ટમાનસા

પછી ફરીથી, આશ્ચર્યથી ભરેલી મનથી, એ દેવતાને પ્રશ્ન કર્યો.

અકામાન્મ્રિયમાણસ્ય માનુષત્વમજાયત

જ્યારે કોઈ ઈચ્છા વિના મરે છે, ત્યારે તેને માનવ જન્મ મળે છે.

શૃણ્વન્ત્યા મે મહજ્જાતં ચિત્તે કૌતૂહલં પરમ્

જ્યારે હું સાંભળું છું, ત્યારે મારા હૃદયમાં મહાન અને ઊંડું કૌતુક જાગે છે.

નૃત્યતઃ કિ ભવેત્પુણ્યં જાગ્રતો વા ફલં નુ કિમ્

નૃત્ય કરવાથી શું પુણ્ય મળે છે? જાગતા રહેવાથી શું ફળ મળે છે?

સંમાર્જને લેપને વા ગન્ધપુષ્પાદિદાનતઃ

સફાઈ કરવાથી, લિપાઈ કરવાથી, સુગંધ અને ફૂલ અર્પણ કરવાથી—

અન્યેન કર્મણા ચૈવ જપયજ્ઞાદિનાઽથવા

અથવા બીજાં કોઈ કર્મથી, જપ, યજ્ઞ વગેરેથી—

ઉવાચ મધુરં વાક્યં ધર્મકામાં વસુન્ધરામ્ શૃણુ સુન્દરિ તત્ત્વેન યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।। 138.

ત્યારે ધર્મની ઇચ્છાવાળી ધરતીને, તેણે મધુર વાણીમાં કહ્યું: 'સુંદરે, તું જે મને પૂછે છે તેનું સાચું તત્વ સાંભળ.'

સર્વં તે કથયિષ્યામિ પુણ્યકર્મ સુખાવહમ્

હું તને બધું કહીષ, જે પુણ્ય કર્મ સુખ આપે છે.

બહૂન્ ભુક્ત્વા હિ વસુધે અજીર્ણભૃશપીડિતઃ

પૃથ્વી માતા, એણે ઘણી બધી વસ્તુઓ ખાધી અને પછી અજીર્ણથી બહુ પીડાયો.

સમ્પ્રાપ્તાસ્તત્ર વૈ બાલાઃ ક્રીડન્તસ્તં મૃતં ખગમ્

એ સમયે ત્યાં કેટલાક બાળકો રમવા આવ્યા અને તેમને એ મરેલું પક્ષી મળ્યું.

મમાયં વૈ મમાયં વૈ જિઘૃક્ષન્તઃ પરસ્પરમ

બધા બોલવા લાગ્યા, 'આ મારું છે, આ મારું છે' અને એકબીજાથી ખેંચવા લાગ્યા.

તત એકો ગૃહીત્વૈનં ગઙ્ગામ્ભસિ સમાક્ષિપત્

પછી એમાંથી એકએ એ પક્ષીને ઉઠાવ્યું અને ગંગાના પાણીમાં ફેંકી દીધું.