વરાહપુરાણમ્

તત્રૈકસ્થં જગત્ કૃત્સ્નં પ્રવિભક્તમનેકધા । દદર્શ સ મુનિર્દેવિ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ।। ૧૧.

ત્યાં તે મુનિએ એક જ સ્થાનમાં આખું જગત અનેક રીતે વિભાજિત જોઈ લીધું; તેની આંખો આશ્ચર્યથી ફાટીને ગઈ.

જગામ શિરસા દેવં કૃતાઞ્જલિરથાબ્રવીત્ । યદિ મે વરદો દેવો ભૂયાદ્ ભક્તસ્ય કેશવ ।। ૧૧.

મુનિએ શિર નમાવી, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે કેશવ, જો ભગવાન મને વર આપે, તો એ તમારા ભક્ત માટે જ હોય.'

ઇદાનીમેષ નૃપતિર્યથા સબલવાહનઃ । મમાશ્રમે કૃતાહારઃ શ્વઃ પ્રયાતા સ્વકં ગૃહમ્ ।। ૧૧.

હવે આ રાજા પોતાની સેના અને વાહનો સાથે મારા આશ્રમમાં ભોજન કરીને કાલે પોતાના ઘરે પરત જાય.

ઇત્યુક્તસ્તસ્ય દેવેશો વરદઃ સંબભૂવ હ । ચિત્તસિદ્ધિં દદૌ તસ્મૈ મણિં ચ સુમહાપ્રભમ્ ।। ૧૧.

આવી વાત સાંભળી દેવતાઓના સ્વામી કૃપાવાન બન્યા અને તેમણે તેને મન પર પૂર્ણ કાબૂ અને તેજસ્વી મણિ આપ્યો.

તં દત્ત્વાઽન્તર્દધે દેવઃ સ ચ ગૌરમુખો મુનિઃ । જગામ ચાશ્રમં પુણ્યં નાના ઋષિનિષેવિતમ્ ।। ૧૧.

એમ આપી દેવતા અદૃશ્ય થયા અને ગૌરમુખ મુનિ પવિત્ર આશ્રમ તરફ ગયા, જ્યાં અનેક ઋષિઓ રહેતા હતા.

તત્ર ગત્વા સ વિપ્રેન્દ્રશ્ચિન્તયમાસ વૈ મુનિઃ । હિમવચ્છિખરાકારં મહાભ્રમિવ ચોન્નતમ્ । શશાઙ્કરશ્મિસઙ્કાશં ગૃહં વૈ શતભૂમિકમ્ ।। ૧૧.

ત્યાં પહોંચી વિદ્વાન મુનિએ હિમાલયની ચોટી જેવું, મહા વાદળ જેટલું ઊંચું, ચાંદની જેવી ઝગમગતું અને સો માળ ધરાવતું ઘર વિચારી કાઢ્યું.

તાદૃશાનાં સહસ્ત્રાણિ લક્ષકોટ્યશ્ચ સર્વશઃ । ગૃહાણિ નિર્મમે વિપ્રો વિષ્ણોર્લબ્ધવરસ્તદા ।। ૧૧.

વિષ્ણુની કૃપાથી મળેલા વરદાનથી એ બ્રાહ્મણે એવા હજારો, લાખો-કરોડો ઘરો બધે ઊભા કર્યા.

પ્રાકારાણિ તતોપાન્તે તલ્લગ્નોદ્યાનકાનિ ચ । કોકિલાકુલઘુષ્ટાનિ નાનાદ્વિજવરાણિ ચ । ચમ્પકાશોકપુન્નાગનાગકેશરવન્તિ ચ ।। ૧૧.

આ ઘરોની આજુબાજુ દિવાલો અને બાગો બનાવ્યા, જ્યાં કોયલ અને અનેક પ્રકારના પંખીઓ ગૂંજતા અને ચંપા, અશોક, પુન્નાગ, નાગ અને કેસરના વૃક્ષો લાગેલા હતા.

નાનાજાત્યસ્તથા વૃક્ષા ગૃહોદ્યાનેષુ સર્વશઃ । હસ્તિનાં હસ્તિશાલાશ્ચ તુરગાણાં ચ મન્દુરાઃ ।। ૧૧.

ઘરના બાગોમાં અનેક જાતિના વૃક્ષો હતા, અને હાથીઓ માટે હથિયાળ અને ઘોડાઓ માટે તબેલા પણ હતા.

ચકાર સંચયાન્ વિપ્રો નાનાભક્ષ્યાણિ સર્વશઃ । ભક્ષ્યં ભોજ્યં તથા લેહ્યં ચોષ્યં બહુવિધં તથા । ચકારાન્નાદ્યનિચયં હેમપાત્ર્યશ્ચ સર્વતઃ ।। ૧૧.

બ્રાહ્મણે દરેક પ્રકારના ખોરાક, ભોજન, ચાટવાની અને ચૂસવાની અનેક વસ્તુઓના ઢગલા, અને સોનાના વાસણોમાં ભાતના ઢગલા તૈયાર કર્યા.

એવં કૃત્વા સ વિપ્રસ્તુ રાજાનં ભૂરિતેજસમ્ । ઉવાચ સર્વસૈન્યાનિ પ્રવિશન્તુ ગૃહાનિતિ ।। ૧૧.

આ બધું કરીને બ્રાહ્મણે તેજસ્વી રાજાને કહ્યું: 'તમારા બધા સૈનિકો ઘરોમાં પ્રવેશી જાય.'

એવમુક્તસ્તતો રાજા તદ્ગૃહં પર્વતોપમમ્ । પ્રવિવેશાન્તરેષ્વન્યે ભૃત્યા વિવિશુરાશુ વૈ ।। ૧૧.

આવી આજ્ઞા મળતાં રાજા એ પહાડ જેવું ઘર અંદર ગયા અને બીજા સેવકો પણ ઝડપથી ઘરના અંદરના ભાગોમાં પ્રવેશ્યા.

તતસ્તેષુ પ્રવિષ્ટેષુ તદા ગૌરમુખો મુનિઃ । પ્રગૃહ્ય તં મણિં દિવ્યં રાજાનં ચેદમબ્રવીત્ ।। ૧૧.

બધા ઘરમાં પ્રવેશ્યા પછી ગૌરમુખ મુનિએ તે દિવ્ય મણિ હાથમાં લઈને રાજાને કહ્યું.

મજ્જનાભ્યવહારાર્થં પથિ શ્રમકૃતે તથા । વિલાસિનીસ્તથા દાસાન્ પ્રેષયિષ્યામિ તે નૃપ ।। ૧૧.

હે રાજા, તમારે સ્નાન, ભોજન અને મુસાફરીના થાક માટે હું તમારી પાસે સુંદર દાસીઓ અને સેવકો મોકલીશ.

એવમુક્ત્વા સ વિપ્રેન્દ્રસ્તં મણિં વૈષ્ણવં શુભમ્ । એકાન્તે સ્થાપયામાસ રાજ્ઞસ્તસ્ય પ્રપશ્ચતઃ ।। ૧૧.

આવી રીતે કહીને વિદ્વાન બ્રાહ્મણે એ શુભ વૈષ્ણવ મણિ એકાંતમાં, રાજાના સામે રાખી દીધો.

તસ્મિન્ સ્થાપિતમાત્રે તુ મણૌ શુદ્ધસમપ્રભે । નિશ્ચેરુર્યોષિતસ્તત્ર દિવ્યરૂપાઃ સહસ્ત્રશઃ ।। ૧૧.

જેમજ એ શુદ્ધ તેજસ્વી મણિ મૂકાયો, ત્યાં હજારો દિવ્ય રૂપાવતી સ્ત્રીઓ પ્રગટ થઈ.

સુકુમારાઙ્ગરાગાદ્યાઃ સુકુમારવરાઙગનાઃ । સુકપોલાઃ સુચાર્વ્યઙ્ગ્યઃ સુકેશાન્તાઃ સુલોચનાઃ । કાશ્ચિત્સૌવર્ણપાત્રીશ્ચ ગૃહીત્વા સંપ્રતસ્થિરે ।। ૧૧.

એ સ્ત્રીઓ અત્યંત કોમળ, સુંદર અંગવાળી, મોહક ગાલવાળી,惹કાયાની, સુંદર વાળ અને આંખોવાળી હતી; કેટલીક સોનાની વાસણો લઈને આગળ વધતી ગઈ.

એવં યોષિદ્ગણાસ્તત્ર નરાઃ કર્મકરાસ્તથા । નિર્જગ્મુસ્તસ્ય નૃપતેઃ સર્વે ભૃત્યા નૃપસ્ય હ । કેવલં ભોજનં પૂર્વં પરિધાનં ચ સર્વશઃ ।। ૧૧.

એ રીતે સ્ત્રીઓ અને પુરુષ સેવકો, રાજાના બધા ભૃત્યો, માત્ર ભોજન અને વિવિધ વસ્ત્રો લઈને બહાર નીકળી પડ્યા.

તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વભૃત્યાનાં રાજમાર્ગેણ મજ્જનમ્ । દદુસ્તે ચ નરાશ્વાનાં હસ્તિનાં ચ ત્વરાન્વિતાઃ ।। ૧૧.

એ સ્ત્રીઓએ રાજમાર્ગ પર બધા સેવકોને, પુરુષો, ઘોડા અને હાથીઓને પણ ઝડપથી સ્નાન કરાવ્યું.

નાનાવિધાનિ તૂર્યાણિ તત્રાવાદ્યન્ત સર્વશઃ । મજ્જને નૃપતેસ્તત્ર નનૃતુશ્ચાન્યયોષિતઃ । અપરાશ્ચ જગુસ્તત્ર શક્રસ્યેવ પ્રમજ્જતઃ ।। ૧૧.

ત્યાં અનેક પ્રકારના વાદ્ય વગાડવામાં આવ્યા; રાજા સ્નાન કરતા ત્યારે બીજી સ્ત્રીઓ નૃત્ય કરતી અને કેટલીક ગીત ગાતી, જાણે ઇન્દ્ર સ્નાન કરે ત્યારે થાય તેમ.

એવં દિવ્યોપચારેણ સ્નાત્વા રાજા મહામનાઃ । ચિન્તયામાસ રાજેન્દ્રો વિસ્મયાવિષ્ટચેતનઃ । કિમિદં મુનિસામર્થ્યં તપસો વાઽથ વા મણેઃ ।। ૧૧.

આ રીતે દિવ્ય સેવા સાથે મહાન મનવાળા રાજાએ સ્નાન કર્યું; પછી આશ્ચર્યથી ભરાઈ, રાજાએ વિચાર્યું: 'આ મુનિનું સામર્થ્ય છે કે તપશ્ચર્યાનું કે પછી મણિનું?'

એવં સ્નાત્વા શુભે વસ્ત્રે પરિધાયોત્તમે તથા । વિવિધાન્નં તુ વિધિના બુભુજે સ નૃપોત્તમઃ ।। ૧૧.

એ રીતે સ્નાન કર્યા પછી, રાજાએ શુભ અને ઉત્તમ વસ્ત્રો પહેરી, પછી નિયમ પ્રમાણે વિવિધ સ્વાદિષ્ટ ભોજનનો આસ્વાદ લીધો.

/50 યથા ચ નૃપતેઃ પૂજા કૃતા તેન મહર્ષિણા । તદ્વદ્ ભૃત્યજનસ્યાપિ ચકાર મુનિસત્તમઃ ।। ૧૧.

જેમ મહર્ષીએ રાજાની પૂજા કરી, તેમ જ મહાન ઋષીએ રાજાના સેવકોની પણ સન્માનપૂર્વક સેવા કરી.

યાવત્ સ રાજા બુભુજે સભૃત્યબલવાહનઃ । તાવદસ્તગિરિં ભાનુર્જગામારુણસપ્રભઃ ।। ૧૧.

જ્યારે સુધી રાજા પોતાના સેવકો, સૈન્ય અને વાહનો સાથે ભોજન લેતો રહ્યો, ત્યાં સુધી લાલિમાયુક્ત સૂર્ય પર્વત તરફ અસ્ત જતો રહ્યો.

તતસ્તુ રાત્રિઃ સમપદ્યતાઽધુના શરચ્છશાઙ્કોજ્જ્વલઋક્ષમણ્ડિતા । કરોતિ રાગં સ ચ રોહિણીધવઃ સુસઙ્ગતં સૌમ્યગુણેષુ તાપિ ચ ।। ૧૧.

પછી રાત્રિ આવી, જે તેજસ્વી શરદચંદ્ર અને ઝગમગતા તારાઓથી શોભાયમાન હતી; રોહિણીપતિ ચંદ્રે પોતાની શીતળ કિરણોથી સૌમ્યતા ફેલાવી.

ભૃગૂદ્વહઃ કૃષ્ણતરાંશુભાનુના સહોદ્યતો દૈત્યગુરુઃ સુરાધિપઃ । અથાન્તરાત્પક્ષગતો ન રાજતે સ્વભાવયોગેન મતિસ્તુ દેહિનામ્ ।। ૧૧.

ભૃગુપ્રસિદ્ધ મહર્ષિ, દેવોના રાજા અને દૈત્યોના ગુરુ, કાળાં કિરણોવાળા સૂર્ય સાથે ઉદયમાન થયા; પણ પક્ષમાં પ્રવેશતાં તેઓ તેજસ્વી રહ્યા નહીં, અને શરીરીઓની બુદ્ધિ પણ સ્વભાવથી બદલાય છે.

સુરક્તતાં ભૂમિસુતશ્ચ મુઞ્ચતે રાહુઃ સિતી ચન્દ્રમસોંશુભિઃ સિતૈઃ । મુક્તઃ સ્વભાવો જગતઃ સુરાસુરૈ- રનુસ્વભાવો બલવાન્ સુકૃન્નૃપઃ ।। ૧૧.

પૃથ્વીપુત્ર પોતાની ઘેરા લાલિમા છોડે છે, રાહુ ચંદ્રના તેજસ્વી કિરણોથી મુક્ત થાય છે; જગતના દેવ-દૈત્યોમાં દરેક પોતાનાં સ્વભાવને અનુસરે છે, અને સારા રાજા પોતાના ગુણથી શક્તિશાળી બને છે.

સિતેશ્વરાખ્યાપિતરશ્મિમણ્ડલે સૂર્યત્વસિદ્ધાન્તકષેવ નિર્મલે । કરોતિ કેતુર્ન પરે મહત્તમ- સ્તદા કુશીલેષુ ગતિશ્ચ નિર્મલા ।। ૧૧.

સફેદ પ્રકાશના સ્વામી એવા કિરણમંડળમાં, જે સૂર્યના સિદ્ધાંત જેટલું શુદ્ધ છે, ત્યાં ધૂમકેતુ અંધકાર ફેલાવતો નથી; એ સમયે કળાવાન લોકોના કાર્ય સ્પષ્ટ અને નિર્મળ હોય છે.

બુધોચ્ચબુદ્ધિર્જગતો વિભાવયન્ રરાજ રાજ્ઞો તનયઃ સ્વકર્મભિઃ । ભૃતેચ્છકઃ કક્ષવિવાહિતશ્ચિરં ભવેદિયં સાધુષુ સમ્મિતિર્ધ્રુવમ્ ।। ૧૧.

બુધના ઉદયથી તેજસ્વી બુદ્ધિ ધરાવતો રાજાનો પુત્ર પોતાના સારા કર્મોથી જગતમાં પ્રકાશિત થયો; સેવકોની લાંબી ઇચ્છા નજીકતાથી પોષાઈ છે, અને સારા લોકોમાં સહમતિ અવશ્ય મળે છે.