વરાહપુરાણમ્

ત્વત્તો ભૂતમિદં વિશ્વં ત્વદુદ્ભૂતા ઋગાદયઃ । ત્વત્તઃ શાસ્ત્રાણિ જાતાનિ ત્વત્તો યજ્ઞાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।। ૧૧.

આ આખું જગત તમાથી જન્મ્યું છે; ઋગ્વેદ અને બીજા વેદો પણ તમાથી પ્રગટ્યા છે. બધા શાસ્ત્રો અને યજ્ઞોનું સ્થાપન પણ તમાથી જ થયું છે.

ત્વત્તો વૃક્ષા વીરુધશ્ચ ત્વત્તઃ સર્વા વનૌષધીઃ । પશવઃ પક્ષિણઃ સર્પાસ્ત્વત્ત એવ જનાર્દન ।। ૧૧.

વૃક્ષો, વનસ્પતિઓ અને જંગલની બધી ઔષધિઓ તમાથી ઉત્પન્ન થઈ છે. પશુ, પક્ષી અને સાપ પણ, હે જનાર્દન, તમાથી જ જન્મે છે.

મમાપિ દેવદેવેશ રાજા દુર્જયસંજ્ઞિતઃ । આગતોઽભ્યાગતસ્તસ્ય આતિથ્યં કર્ત્તુમુત્સહે ।। ૧૧.

હે દેવદેવ, મારા માટે એક દુર્જય નામનો રાજા અતિથિ તરીકે આવ્યો છે. હું તેને યથાશક્તિ આથિથ્ય આપવા આતુર છું.

તસ્ય મે નિર્ધનસ્યાદ્ય દેવદેવ જગત્પતે । ભક્તિનમ્રસ્ય દેવેશ કુરુષ્વાન્નાદ્યસંચયમ્ ।। ૧૧.

હે જગતના સ્વામી, હે દેવદેવ, આજે હું ગરીબ છું અને ભક્તિથી નમ્યો છું. કૃપા કરીને મને અન્નની વ્યવસ્થા કરો.

યં યં સ્પૃશામિ હસ્તેન યં યં પશ્યામિ ચક્ષુષા । વૃક્ષં વા તૃણકન્દં વા તત્તદન્નં ચતુર્વિધમ્ ।। ૧૧.

હું જે કંઈ હાથથી સ્પર્શું, આંખે જોઉં—વૃક્ષ, ઘાસ કે મૂળ—એ બધું ચાર પ્રકારના અન્નરૂપે પરિર્ણમે.

તથા ત્વન્યતમં વાઽપિ યદ્ ધ્યાતં મનસા મયા । તત્ સર્વં સિદ્ધ્યતાં મહ્યં નમસ્તે પરમેશ્વર ।। ૧૧.

અને મનમાં હું જે કંઈ વિચારું, એ બધું પણ મારા માટે સિદ્ધ થાય. હે પરમેશ્વર, તમને નમસ્કાર.

ઇતિ સ્તુત્યા તુ દેવેશસ્તુતોષ જગતાં પતિઃ । મુનેસ્તસ્ય સ્વકં રૂપં દર્શયામાસ કેશવઃ ।। ૧૧.

આ રીતે સ્તુતિ કરતાં જગતના સ્વામી પ્રસન્ન થયા અને કેશવે તે મુનિને પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.

ઉવાચ સુપ્રસન્નાત્મા બ્રૂહિ વિપ્ર વરં પરમ્ । એવં શ્રુત્વાઽક્ષિણી યાવદુન્મીલયતિ વૈ મુનિઃ ।। ૧૧.

પ્રસન્ન ચિત્તે તેમણે કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, શ્રેષ્ઠ વર માંગ.' આવું સાંભળીને મુનિ ધીમે ધીમે આંખો ખોલે છે.

તદા શઙ્ખગદાપાણિઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ । ગરુડસ્થોઽપિ તેજસ્વી દ્વાદશાદિત્યસપ્રભઃ ।। ૧૧.

પછી શંખ અને ગદા ધારણ કરનાર, પીળાં વસ્ત્રધારી, તેજસ્વી જનાર્દન, ગરુડ પર બેસેલા, બાર સૂર્ય જેટલું પ્રકાશમાન દેખાયા.

દિવિ સૂર્યસહસ્ત્રસ્ય ભવેદ્યુગપદુત્થિતા । યદિ ભાઃ સદૃશી સા સ્યાદ્ભાસસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૧૧.

આકાશમાં જો એકસાથે હજાર સૂર્ય ઉગે તો જેવું તેજ થાય, એવું તેજ તે મહાન આત્માનું હતું.

તત્રૈકસ્થં જગત્ કૃત્સ્નં પ્રવિભક્તમનેકધા । દદર્શ સ મુનિર્દેવિ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ।। ૧૧.

ત્યાં તે મુનિએ એક જ સ્થાનમાં આખું જગત અનેક રીતે વિભાજિત જોઈ લીધું; તેની આંખો આશ્ચર્યથી ફાટીને ગઈ.

જગામ શિરસા દેવં કૃતાઞ્જલિરથાબ્રવીત્ । યદિ મે વરદો દેવો ભૂયાદ્ ભક્તસ્ય કેશવ ।। ૧૧.

મુનિએ શિર નમાવી, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે કેશવ, જો ભગવાન મને વર આપે, તો એ તમારા ભક્ત માટે જ હોય.'

ઇદાનીમેષ નૃપતિર્યથા સબલવાહનઃ । મમાશ્રમે કૃતાહારઃ શ્વઃ પ્રયાતા સ્વકં ગૃહમ્ ।। ૧૧.

હવે આ રાજા પોતાની સેના અને વાહનો સાથે મારા આશ્રમમાં ભોજન કરીને કાલે પોતાના ઘરે પરત જાય.

ઇત્યુક્તસ્તસ્ય દેવેશો વરદઃ સંબભૂવ હ । ચિત્તસિદ્ધિં દદૌ તસ્મૈ મણિં ચ સુમહાપ્રભમ્ ।। ૧૧.

આવી વાત સાંભળી દેવતાઓના સ્વામી કૃપાવાન બન્યા અને તેમણે તેને મન પર પૂર્ણ કાબૂ અને તેજસ્વી મણિ આપ્યો.

તં દત્ત્વાઽન્તર્દધે દેવઃ સ ચ ગૌરમુખો મુનિઃ । જગામ ચાશ્રમં પુણ્યં નાના ઋષિનિષેવિતમ્ ।। ૧૧.

એમ આપી દેવતા અદૃશ્ય થયા અને ગૌરમુખ મુનિ પવિત્ર આશ્રમ તરફ ગયા, જ્યાં અનેક ઋષિઓ રહેતા હતા.

તત્ર ગત્વા સ વિપ્રેન્દ્રશ્ચિન્તયમાસ વૈ મુનિઃ । હિમવચ્છિખરાકારં મહાભ્રમિવ ચોન્નતમ્ । શશાઙ્કરશ્મિસઙ્કાશં ગૃહં વૈ શતભૂમિકમ્ ।। ૧૧.

ત્યાં પહોંચી વિદ્વાન મુનિએ હિમાલયની ચોટી જેવું, મહા વાદળ જેટલું ઊંચું, ચાંદની જેવી ઝગમગતું અને સો માળ ધરાવતું ઘર વિચારી કાઢ્યું.

તાદૃશાનાં સહસ્ત્રાણિ લક્ષકોટ્યશ્ચ સર્વશઃ । ગૃહાણિ નિર્મમે વિપ્રો વિષ્ણોર્લબ્ધવરસ્તદા ।। ૧૧.

વિષ્ણુની કૃપાથી મળેલા વરદાનથી એ બ્રાહ્મણે એવા હજારો, લાખો-કરોડો ઘરો બધે ઊભા કર્યા.

પ્રાકારાણિ તતોપાન્તે તલ્લગ્નોદ્યાનકાનિ ચ । કોકિલાકુલઘુષ્ટાનિ નાનાદ્વિજવરાણિ ચ । ચમ્પકાશોકપુન્નાગનાગકેશરવન્તિ ચ ।। ૧૧.

આ ઘરોની આજુબાજુ દિવાલો અને બાગો બનાવ્યા, જ્યાં કોયલ અને અનેક પ્રકારના પંખીઓ ગૂંજતા અને ચંપા, અશોક, પુન્નાગ, નાગ અને કેસરના વૃક્ષો લાગેલા હતા.

નાનાજાત્યસ્તથા વૃક્ષા ગૃહોદ્યાનેષુ સર્વશઃ । હસ્તિનાં હસ્તિશાલાશ્ચ તુરગાણાં ચ મન્દુરાઃ ।। ૧૧.

ઘરના બાગોમાં અનેક જાતિના વૃક્ષો હતા, અને હાથીઓ માટે હથિયાળ અને ઘોડાઓ માટે તબેલા પણ હતા.

ચકાર સંચયાન્ વિપ્રો નાનાભક્ષ્યાણિ સર્વશઃ । ભક્ષ્યં ભોજ્યં તથા લેહ્યં ચોષ્યં બહુવિધં તથા । ચકારાન્નાદ્યનિચયં હેમપાત્ર્યશ્ચ સર્વતઃ ।। ૧૧.

બ્રાહ્મણે દરેક પ્રકારના ખોરાક, ભોજન, ચાટવાની અને ચૂસવાની અનેક વસ્તુઓના ઢગલા, અને સોનાના વાસણોમાં ભાતના ઢગલા તૈયાર કર્યા.

એવં કૃત્વા સ વિપ્રસ્તુ રાજાનં ભૂરિતેજસમ્ । ઉવાચ સર્વસૈન્યાનિ પ્રવિશન્તુ ગૃહાનિતિ ।। ૧૧.

આ બધું કરીને બ્રાહ્મણે તેજસ્વી રાજાને કહ્યું: 'તમારા બધા સૈનિકો ઘરોમાં પ્રવેશી જાય.'

એવમુક્તસ્તતો રાજા તદ્ગૃહં પર્વતોપમમ્ । પ્રવિવેશાન્તરેષ્વન્યે ભૃત્યા વિવિશુરાશુ વૈ ।। ૧૧.

આવી આજ્ઞા મળતાં રાજા એ પહાડ જેવું ઘર અંદર ગયા અને બીજા સેવકો પણ ઝડપથી ઘરના અંદરના ભાગોમાં પ્રવેશ્યા.

તતસ્તેષુ પ્રવિષ્ટેષુ તદા ગૌરમુખો મુનિઃ । પ્રગૃહ્ય તં મણિં દિવ્યં રાજાનં ચેદમબ્રવીત્ ।। ૧૧.

બધા ઘરમાં પ્રવેશ્યા પછી ગૌરમુખ મુનિએ તે દિવ્ય મણિ હાથમાં લઈને રાજાને કહ્યું.

મજ્જનાભ્યવહારાર્થં પથિ શ્રમકૃતે તથા । વિલાસિનીસ્તથા દાસાન્ પ્રેષયિષ્યામિ તે નૃપ ।। ૧૧.

હે રાજા, તમારે સ્નાન, ભોજન અને મુસાફરીના થાક માટે હું તમારી પાસે સુંદર દાસીઓ અને સેવકો મોકલીશ.

એવમુક્ત્વા સ વિપ્રેન્દ્રસ્તં મણિં વૈષ્ણવં શુભમ્ । એકાન્તે સ્થાપયામાસ રાજ્ઞસ્તસ્ય પ્રપશ્ચતઃ ।। ૧૧.

આવી રીતે કહીને વિદ્વાન બ્રાહ્મણે એ શુભ વૈષ્ણવ મણિ એકાંતમાં, રાજાના સામે રાખી દીધો.

તસ્મિન્ સ્થાપિતમાત્રે તુ મણૌ શુદ્ધસમપ્રભે । નિશ્ચેરુર્યોષિતસ્તત્ર દિવ્યરૂપાઃ સહસ્ત્રશઃ ।। ૧૧.

જેમજ એ શુદ્ધ તેજસ્વી મણિ મૂકાયો, ત્યાં હજારો દિવ્ય રૂપાવતી સ્ત્રીઓ પ્રગટ થઈ.

સુકુમારાઙ્ગરાગાદ્યાઃ સુકુમારવરાઙગનાઃ । સુકપોલાઃ સુચાર્વ્યઙ્ગ્યઃ સુકેશાન્તાઃ સુલોચનાઃ । કાશ્ચિત્સૌવર્ણપાત્રીશ્ચ ગૃહીત્વા સંપ્રતસ્થિરે ।। ૧૧.

એ સ્ત્રીઓ અત્યંત કોમળ, સુંદર અંગવાળી, મોહક ગાલવાળી,惹કાયાની, સુંદર વાળ અને આંખોવાળી હતી; કેટલીક સોનાની વાસણો લઈને આગળ વધતી ગઈ.

એવં યોષિદ્ગણાસ્તત્ર નરાઃ કર્મકરાસ્તથા । નિર્જગ્મુસ્તસ્ય નૃપતેઃ સર્વે ભૃત્યા નૃપસ્ય હ । કેવલં ભોજનં પૂર્વં પરિધાનં ચ સર્વશઃ ।। ૧૧.

એ રીતે સ્ત્રીઓ અને પુરુષ સેવકો, રાજાના બધા ભૃત્યો, માત્ર ભોજન અને વિવિધ વસ્ત્રો લઈને બહાર નીકળી પડ્યા.

તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વભૃત્યાનાં રાજમાર્ગેણ મજ્જનમ્ । દદુસ્તે ચ નરાશ્વાનાં હસ્તિનાં ચ ત્વરાન્વિતાઃ ।। ૧૧.

એ સ્ત્રીઓએ રાજમાર્ગ પર બધા સેવકોને, પુરુષો, ઘોડા અને હાથીઓને પણ ઝડપથી સ્નાન કરાવ્યું.