વરાહપુરાણમ્

પરં કૌતૂહલં દેવ નિખિલં વક્તુમર્હસિ

હે દેવ, મને બહુ જ જિજ્ઞાસા છે; તમે બધું મને કહો.

કિન્ત્વત્ર ત્રિગુણં દેવ પવિત્રે શિવભાષિતે

પણ, હે દેવ, શુદ્ધ અને શુભ વાણીમાં અહીં ત્રિગુણ સ્વરૂપ શું છે?

કપાલં ગૃહ્ય દેવોઽત્ર દીપ્તિમન્તં મહૌજસમ્

અહીં દેવએ તેજસ્વી અને શક્તિશાળી કપાળ ઉઠાવ્યું.

શ્મશાનં પદ્મપત્રાક્ષ રુદ્રસ્ય ચ નિશિ પ્રિયમ્ શૃણુ તત્ત્વેન મે દેવિ ઇદમાખ્યાનમુત્તમમ્

હે કમળની આંખવાળી, રાત્રે શમશાનમાં, જે રુદ્રને પ્રિય છે—હે દેવી, મારા આ ઉત્તમ કથા સાચી રીતે સાંભળો.

અદ્યાપિ તે ન જાનન્તિ હ્યનઘે સંશિતવ્રતાઃ

હે નિર્દોષ, આજે પણ કઠોર વ્રત ધરાવનારાઓ આ જાણતા નથી.

હત્વા ચ બાલાન્વૃદ્ધાંશ્ચ ત્રિપુરે રૂપિણીઃ સ્ત્રિયઃ

બાળકો, વૃદ્ધો અને ત્રિપુરા સ્વરૂપ સ્ત્રીઓનો સંહાર કર્યા પછી,

પ્રણષ્ટમાનસૈશ્વર્યો નષ્ટા માયા ચ યોગિનઃ

યોગીએ મનનું સ્વામિત્વ ગુમાવ્યું અને તેની માયાની શક્તિ પણ નષ્ટ થઈ.

તત્ર સ્થાને શિવો ભૂમે ગણૈઃ સર્વૈઃ સમાવૃતઃ 136.

ત્યાં એ સ્થળે શિવ બધા ગણો સાથે ઊભા રહ્યા.

તતો ધ્યાતો મયા દેવિ શઙ્કરઃ પુનરેષ્યતિ

પછી, હે દેવી, મેં ધ્યાન કરવાથી શંકર ફરી પાછા આવશે.

નષ્ટં માયાબલં રુદ્રં સર્વભૂતમહેશ્વરમ્

માયાની શક્તિ ગુમાવેલો રુદ્ર, સર્વ પ્રાણીઓનો મહેશ્વર,

નષ્ટસંજ્ઞો હતજ્ઞાનો નષ્ટયોગબલોઽબલઃ

જેણે સંજ્ઞાન ગુમાવી, જ્ઞાન ગુમાવ્યું, યોગબળ ખોવાયું, એ હવે નિર્બળ થયો છે.

કિમિદં તિષ્ઠસે રુદ્ર કશ્મલેન સમાવૃતઃ

હે રુદ્ર, તું શા માટે અહીં ઊભો છે અને શા માટે મનમાં ગૂંચવણમાં પડ્યો છે?

ત્વં વૈશાખ્યં વિયોગં ચ ત્વં યોનિસ્ત્વં પરાયણમ્

તું વૈશાખના વિયોગ પણ છે, તું જ મૂળ છે અને તું જ અંતિમ આશ્રય છે.

કિં ન બુધ્યતિ ચાત્માનં ગણૈઃ પરિવૃતો ભવાન્

તારા આસપાસ તારા ગણા હોવા છતાં તું પોતાને કેમ ઓળખતો નથી?

તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન યત્પૃષ્ટોસિ મયા ભવાન્

હું જે તને પૂછ્યું છે, એ સાચું સાચું મને કહેજે.

તવ ચૈવ પ્રિયાર્થાય યેનાહમિહ ચાગતઃ

અને તારી પ્રિય માટે જ હું અહીં આવ્યો છું.

ઉવાચ મધુરં વાક્યં પાપસન્તપ્તલોચનઃ

પાપથી આંખો દઝી ગયેલી, છતાં તેણે મધુર વચન કહ્યાં.

દેવં નારાયણં ચૈકં સર્વલોકમહેશ્વરમ્ 136.

એ એક ભગવાન નારાયણ છે, જે બધા લોકોના મહેશ્વર છે.

લબ્ધો યોગશ્ચ સાઙ્ખ્યં ચ જાતોઽસ્મિ વિગતજ્વરઃ

હું યોગ અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છું અને હવે દુઃખથી મુક્ત થયો છું.

અહં ત્વાં તુ વિજાનામિ માં ત્વં જાનાસિ માધવ

હું તને ઓળખું છું અને તું મને ઓળખે છે, હે માધવ.

બ્રહ્માણં તુ વિજાનાતિ નાવયોરન્તરેણ હિ

પણ બ્રહ્મા તો આપણાં વચ્ચે જ જાણે છે, એથી આગળ નહિ.

એવં મહ્યં હરો વાક્યમુક્ત્વા ભૂતમહેશ્વરઃ

આ રીતે, હરો એ, ભૂતોના મહેશ્વરે, મને આ વચન કહ્યાં.

તવ વિષ્ણો પ્રસાદેન મયા તત્ત્રિપુરં હતમ્

હે વિષ્ણુ, તારી કૃપાથી મેં તે ત્રિપુરને નાશ કર્યો છે.

બાલવૃદ્ધા હતાસ્તત્ર વિસ્ફુરન્તો દિશો દશ

ત્યાં બાળકો અને વૃદ્ધો માર્યા ગયા, દસ દિશામાં વિખેરાઈ ગયા.

પ્રણષ્ટયોગમાયશ્ચ નષ્ટૈશ્વર્યશ્ચ માધવ

હે માધવ, તેમનું યોગ અને માયા ગુમાઈ ગયું, અને તેમનું રાજપણું પણ નાશ પામ્યું.

વિષ્ણો તત્ત્વેન મે બ્રૂહિ શોધનં પાપ નાશનમ્

હે વિષ્ણુ, મને સાચી રીતે કહો કે કયું સાધન પાપનો નાશ કરે છે અને શુદ્ધિ આપે છે.

એવં ચિન્તાત્મનસ્તસ્ય મયા રુદ્રસ્ય ભાષિતમ્

એ રીતે જ્યારે તે મનમાં વિચારી રહ્યો હતો, ત્યારે મેં રુદ્રને વાત કરી.

મમૈવં વચનં શ્રુત્વા ભગવાન્પરમેશ્વરઃ 136.

મારા આ શબ્દો સાંભળીને ભગવાન પરમેશ્વરે—

કીદૃશઃ સમલો વિષ્ણો યત્ર ગચ્છામહે વયમ્

હે વિષ્ણુ, એ કયું સ્થાન છે જ્યાં આપણે જઈશું અને જ્યાં બધું સમાન છે?