વરાહપુરાણમ્

તૈઃ સંચિન્તિતમાત્રસ્તુ દેવશ્ચક્રગદાધરઃ । આવયોઃ સૈન્યમાવિશ્ય એક એવ મહાબલઃ ।। ૧૦.

જેમ જ તેમણે ભગવાનનું સ્મરણ કર્યું, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર દેવ એકલા, પણ મહાબળવાન બની, અમારી સેના માં પ્રવેશી ગયા.

એકધા દશધાત્માનં શતધા ચ સહસ્ત્રધા । લક્ષધા કોટિધા કૃત્વા સ્વભૂત્યા ચ જગત્પતિઃ ।। ૧૦.

જગતના સ્વામી એ પોતાની શક્તિથી પોતાને એક, દસ, સો, હજાર, લાખ અને કરોડ રૂપે પ્રગટ કર્યા.

એવં સ્થિતે દેવવરે અસ્મત્સૈન્યે મહાબલઃ । યઃ કશ્ચિદસુરો રાજન્નાવયોર્બલમાશ્રિતઃ । સ હતઃ પતિતો ભૂમૌ દૃશ્યતે ગતચેતનઃ ।। ૧૦.

હે રાજા! જ્યારે એ મહાબળવાન દેવ અમારી સેના માં ઊભા રહ્યા, ત્યારે જે કોઈ અસુર અમારા બળ પર આધાર રાખતો હતો, તે બધો મારાઈને, ભૂમિ પર પડેલો, નિષ્પ્રાણ દેખાયો.

એવં તત્ સહસા સૈન્યં માયયા વિશ્વમૂર્તિના । નિહતં સાશ્વકલિલં પત્તિદ્વિપસમાકુલમ્ ।। ૧૦.

આ રીતે, એક પળમાં જ, ઘોડા, હાથી અને પદાતિથી ભરેલી આખી સેના વિશ્વરૂપ ભગવાનની માયાથી નાશ પામી ગઈ.

ચતુરઙ્ગં બલં સર્વં હત્વા દેવો રથાઙ્ગધૃક્ । આવાં શોષાવથો દૃષ્ટ્વા ગતોઽન્તર્દ્ધાનમીશ્વરઃ ।। ૧૦.

ચારે અંગની આખી સેના ને માર્યા પછી, રથના ચક્ર ધારણ કરનાર દેવ, હે રાજા! જ્યારે અમે અમારી સેના સુકાઈ ગઈ જોઈ, ત્યારે અદૃશ્ય થઈ ગયા.

આવયોરીદૃશં કર્મ દૃષ્ટં દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ । તતસ્તમેવ શરણં ગતાવારાધનાય વૈ ।। ૧૦.

અમે ભગવાન શારંગધનુધારીનું આવું અજોડ કાર્ય જોયું; તેથી પછી અમે એમનું જ આશ્રય લીધું અને તેમની આરાધના કરવા લાગ્યા.

ત્વં ચાસ્મન્મિત્રતનયઃ સુપ્રતીકાત્મજો નૃપ । ઇમે ચ આવયોઃ કન્યે ગૃહાણ મનુજેશ્વર । હેતૃકન્યા સુકેશી તુ મિશ્રકેશી પ્રહેતૃણઃ ।। ૧૦.

અને, હે રાજા! તમે અમારા મિત્ર સુપ્રતીકના પુત્ર છો; આ અમારી દીકરીઓ છે—હે મનુષ્યોના રાજા, તમે તેમને સ્વીકારો. હેતૃની દીકરી સુકેશી છે અને પ્રહેતૃની દીકરી મિશ્રકેશી છે.

દુર્જયસ્ત્વેવમુક્તસ્તુ હેતૃણા તે ઉભે શુભે । કન્યે જગ્રાહ ધર્મેણ ભાર્યાર્થં મનુજેશ્વરઃ ।। ૧૦.

મેચમેકરોએ આમ કહ્યું ત્યારે રાજા દુર્જયે ધર્મપૂર્વક બંને શુભ કન્યાઓને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

તે લબ્ધ્વા સહસા રાજા મુદા પરમયા યુતઃ । આજગામ સ્વકં રાષ્ટ્રં નિજસૈન્યસમાવૃતઃ ।। ૧૦.

એ બંનેને પામી રાજા દુર્જયે ખૂબ આનંદથી તરત પોતાના રાજ્યમાં પોતાના સૈન્ય સાથે પરત ફર્યો.

તતઃ કાલેન મહતા તસ્ય પુત્રદ્વયં બભૌ । સુકેશ્યાઃ સુપ્રભઃ પુત્રો મિશ્રકેશ્યાઃ સુદર્શનઃ ।। ૧૦.

પછી લાંબા સમય પછી દુર્જયને બે પુત્રો થયા: સુકેશીથી સુપ્રભ નામનો પુત્ર અને મિશ્રકેશીથી સુધર્ષણ નામનો પુત્ર જન્મ્યો.

સ રાજા દુર્જયઃ શ્રીમાઁલ્લબ્ધ્વા પુત્રદ્વયં શુભમ્ । સ્વયં કાલાન્તરે શ્રીમાઞ્જગામારણ્યમન્તિકે ।। ૧૦.

એ શુભ બે પુત્રો મળ્યા પછી ધન્ય રાજા દુર્જયે થોડા સમય પછી પોતે જ જંગલની સીમા તરફ ગયો.

તત્રસ્થો વનજાતીર્હિ બધયન્ વૈ ભયંકરાઃ । દદર્શારણ્યમાશ્રિત્ય મુનિં સ્થિતમકલ્મષમ્ ।। ૧૦.

ત્યાં જંગલમાં ભયાનક જંગલી પ્રાણીઓનો શિકાર કરતાં તેણે નિષ્પાપ ઋષિને જંગલમાં નિવાસ કરતા જોયા.

તપસ્યન્તં મહાભાગં નામ્ના ગૌરમુખં શુભમ્ । ઋષિવૃન્દસ્ય ગોપ્તારં ત્રાતારં પાપિનઃ સ્વયમ્ ।। ૧૦.

તેને ત્યાં મહાન અને ધન્ય ગૌરમુખ નામના ઋષિ દેખાયા, જે ઋષિસમુદાયના રક્ષક અને પાપીઓને ઉદ્ધારનાર હતા.

તસ્યાશ્રમે વિમલજલાવિલેમરુ- ત્સુગન્ધિવૃક્ષપ્રવરે દ્વિજન્મનઃ । રરાજ જીમૂત ઇવામ્બરાન્મહી- મુપાગતઃ પ્રવરવિમાનવદ્ ગૃહઃ ।। ૧૦.

એ ઋષિના આશ્રમમાં શુદ્ધ પાણી, સુગંધિત પવન અને ઉત્તમ ફૂલવાળા વૃક્ષો હતાં; ત્યાં દ્વિજોના ઘર આકાશમાંથી ઊતરેલા મેઘ જેવું અને સ્વર્ગના મહેલ જેવું ઝગમગતું હતું.

જ્વલનમખાગ્નિપ્રતિભાષિતામ્બરઃ સુશુદ્ધસંવાસિતવેશકુટ્ટકઃ । શિષ્યૈઃ સમુચ્ચારિતસામનાદકઃ સુરૂપયોષિદૃષિકન્યકાકુલઃ । ઇતીદૃશોઽસ્યાવસાથો વરાશ્રમે સુપુષ્પિતાશેષતરુપ્રસૂનઃ ।। ૧૦.

એ આશ્રમનું વાતાવરણ યજ્ઞાગ્નિ જેવું તેજસ્વી હતું, રહેઠાણો શુદ્ધ અને સ્વચ્છ હતાં, શિષ્યોના સામવેદના ગાનથી ગુંજતું, સુંદર સ્ત્રીઓ અને ઋષિકાન્યાઓથી ભરેલું અને દરેક વૃક્ષ પર ફૂલો ખીલી રહ્યાં હતાં—એવો એ શ્રેષ્ઠ આશ્રમ હતો.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । તતસ્તમીદૃશં દૃષ્ટ્વા તદા ગૌરમુખાશ્રમમ્ । દુર્જ્જયશ્ચિન્તયામાસ રમ્યમાશ્રમમણ્ડલમ્ ।। ૧૧.

શ્રીવરાહે કહ્યું: ત્યારબાદ દુર્જયે ગૌરમુખના એ સુંદર આશ્રમને જોઈને એ આસપાસના મનોહર દૃશ્યોનું મનમાં ચિંતન કર્યું.

પ્રવિશામ્યત્ર પશ્યામિ ઋષીન્ પરમધાર્મિકાન્ । ચિન્તયિત્વા તદા રાજા પ્રવિવેશ તમાશ્રમમ્ ।। ૧૧.

"હું અહીં પ્રવેશી ઋષિઓને જોઈશ, જે પરમ ધર્મનિષ્ઠ છે." એવું વિચારી રાજા એ આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો.

તસ્ય પ્રવિષ્ટસ્ય તતો રાજ્ઞઃ પરમહર્ષિતઃ । ચકાર પૂજાં ધર્માત્મા તદા ગૌરમુખો મુનિઃ ।। ૧૧.

રાજા અંદર આવ્યા ત્યારે ધર્મનિષ્ઠ ગૌરમુખ મુનિએ ખૂબ આનંદથી તેની પૂજા કરી.

સ્વાગતાદિક્રિયાઃ કૃત્વા કથાન્તે તં મહામુનિઃ । સ્વશક્ત્યાઽહં નૃપશ્રેષ્ઠ સાનુગસ્ય ચ ભોજનમ્ ।। ૧૧.

સ્વાગત વગેરેની રીતો કર્યા પછી, વાતચીતના અંતે મહામુનિએ કહ્યું: "હે રાજાશ્રેષ્ઠ, હું મારી શક્તિ પ્રમાણે તમને અને તમારા સાથીઓને ભોજન આપું છું."

કરિષ્યામિ પ્રમુચ્યન્તાં સાધુ વાહા ઇતિ દ્વિજઃ । એવમુક્ત્વા સ્થિતસ્તૂષ્ણીં સ મુનિઃ સંશિતવ્રતઃ ।। ૧૧.

"હું એ જ કરું છું; તમારા ઘોડાંઓને ખુલ્લા મૂકી દો, હે સજ્જન," એમ કહી એ સંકલ્પવાળા મુનિ શાંત રહી ગયો.

રાજાઽપિ તસ્થૌ તદ્ભક્ત્યા સ્વસહાયૈઃ સમન્વિતઃ । અક્ષૌહિણ્યો બલસ્યાસ્ય પઞ્ચમાત્રાસ્તદા સ્થિતાઃ । અયં ચ તાપસઃ કિં મે દાસ્યતે ભોજનં ત્વિહ ।। ૧૧.

રાજા પણ ભક્તિપૂર્વક પોતાના સહાયકો સાથે ઊભો રહ્યો; એ સમયે તેની પાસે પાંચ અક્ષૌહિણી સેન્ય હતું. એ વિચારતો રહ્યો: "આ તપસ્વી મને અહીં શું ભોજન આપશે?"

નિમન્ત્ર્ય દુર્જયં વિપ્રસ્તદા ગૌરમુખો નૃપમ્ । ચિન્તયામાસ કિં ચાસ્ય મયા દેયં તુ ભોજનમ્ ।। ૧૧.

પછી ગૌરમુખ મુનિએ દુર્જય રાજાને આમંત્રણ આપ્યું અને વિચાર્યું: "હું તેને શું ભોજન આપું?"

એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય મહર્ષેર્ભાવિતાત્મનઃ । સ્થિતો મનસિ દેવેશો હરિર્નારાયણઃ પ્રભુઃ ।। ૧૧.

એ મહર્ષિ એવા વિચારમાં લીન હતો ત્યારે ભગવાન હરિ નારાયણ, દેવોના સ્વામી, તેના મનમાં પ્રગટ થયા.

તતઃ સંસ્મૃત્ય મનસા દેવં નારાયણં તદા । તોષયામાસ ગઙ્ગાયાં પ્રવિશ્ય મુનિસત્તમઃ ।। ૧૧.

પછી એ મહાન ઋષિએ મનમાં નારાયણનું સ્મરણ કરીને ગંગામાં પ્રવેશી તેમને પ્રસન્ન કરવા ઉપક્રાંતિ કરી.

ધરણ્યુવાચ । કથં ગૌરમુખો વિષ્ણું તોષયામાસ ભૂધર । એતન્મે કૌતુકં શ્રોતું સમ્યગિચ્છા પ્રવર્ત્તતે ।। ૧૧.

ધરાએ કહ્યું: હે પર્વત, ગૌરમુખે કેવી રીતે વિષ્ણુને પ્રસન્ન કર્યા? મને એ વિગતે સાંભળવાની ખૂબ ઇચ્છા છે.

નમોઽસ્તુ વિષ્ણવે નિત્યં નમસ્તે પીતવાસસે । નમસ્તે ચાદ્યરૂપાય નમસ્તે જલરૂપિણે ।। ૧૧.

હંમેશા વિષ્ણુને વંદન છે, પીળાં વસ્ત્રધારી તમને નમસ્કાર. પ્રાચીન સ્વરૂપ ધરાવનારા અને જળરૂપે રહેનારા તમને પણ નમન.

નમસ્તે સર્વસંસ્થાય નમસ્તે જલશાયિને । નમસ્તે ક્ષિતિરૂપાય નમસ્તે તેજસાત્મને ।। ૧૧.

દરેકમાં વસતા અને જળમાં શયન કરતા ભગવાનને નમસ્કાર. ધરતીરૂપે રહેનારા અને અગ્નિસ્વરૂપ ધરાવનારા તમને પણ નમન.

નમસ્તે વાયુરૂપાય નમસ્તે વ્યોમરૂપિણે । ત્વં દેવઃ સર્વભૂતાનાં પ્રભુસ્ત્વમસિ હૃચ્છયઃ ।। ૧૧.

પવનરૂપે અને આકાશરૂપે રહેનારા તમને નમસ્કાર. તમે સર્વ જીવોના સ્વામી, સર્વના પ્રભુ અને હૃદયની ઇચ્છા પણ તમે જ છો.

ત્વમોઙ્કારો વષટ્કારઃ સર્વત્રૈવ ચ સંસ્થિતઃ । ત્વમાદિઃ સર્વદેવાનાં તવ ચાદિર્ન વિદ્યતે ।। ૧૧.

તમે ઓમકાર છો, વષટ્કાર છો અને સર્વત્ર રહો છો. બધા દેવતાઓના આરંભ તમે જ છો અને તમારો આરંભ કોઈને નથી.