વરાહપુરાણમ્

મન્ત્રઃ – શ્રુતિર્ભાગવતી શ્રેષ્ઠા શ્રુતી અગ્નિદ્વિજશ્ચ તવ મુખં નાસેઽશ્વિનૌ નયને ચન્દ્રસૂર્યૌ મુખં ચ ચન્દ્ર ઇવ ગાત્રાણિ જગત્પ્રધાનાનીમં ચ દર્પણં પશ્ય પશ્ય રૂપમ્ ।। 128.

મંત્ર: શ્રેષ્ઠ ભાગવત શાસ્ત્ર કાન છે; અગ્નિ અને દ્વિજ તારો મોઢું છે; અશ્વિનીકુમાર નાક છે; ચંદ્ર અને સૂર્ય આંખો છે; તારો મુખ ચંદ્ર જેવું છે; અંગો જગતના મુખ્ય તત્વો છે. આ દર્પણ જોઈ, સ્વરૂપ નિહાળી.

ય એતેન વિધાનેન મમ કર્મપરાયણઃ

જે આ વિધિ પ્રમાણે મારા કર્મમાં તત્પર રહે છે—

એતેન મન્ત્રેણ વૈ ભૂમે ઉપચારસ્તુ ઈદૃશઃ

હે પૃથ્વી, આ મંત્રથી આવું જ ઉપચાર કરવો.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે કઙ્કતાઞ્જનદર્પણનામ અષ્ટાવિંશત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહપુરાણમાં કંકતાંજન દર્પણ નામે એકસો અઠાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

અથ ચતુર્વર્ણદીક્ષા ભૂષિતાલંકૃતં કૃત્વા મમ કર્મપરાયણઃ

હવે ચતુર્વર્ણની દીક્ષા: જે મારા કર્મમાં તત્પર છે, તેને શણગાર અને અલંકાર પહેરાવી—

યેન મન્ત્રેણ દાતવ્યં લલાટે તિલકં મમ

કયા મંત્રથી મારા કપાળ પર તિલક કરવું જોઈએ?

મન્ત્રઃ – મુખમણ્ડનં ચિન્તયા વાસુદેવ ત્વયા પ્રયુક્તં ચ મયોપનીતમ્

મંત્ર: 'હે વાસુદેવ, તમે જે મુખ શોભા અર્પણ કરી છે અને મેં સ્વીકારી છે, તેનું ધ્યાન કરું છું.'

એતેન મન્ત્રેણ ચિત્રકં મે દદ્યાલ્લલાટે તિલકં ધરિત્રિ

હે ધરિત્રી, આ મંત્રથી મારા કપાળ પર રંગીન તિલક કરવો.

મન્ત્રઃ – ઇમાઃ સુમનસઃ સૌમનસ્યાય ભગવન્ સર્વં સુમનસં કુરુ ત્વયૈતે સૌમનસ્યાય નિર્મિતા ગૃહીતાઃ સ્વાહા

મંત્ર: 'હે ભગવાન, આ ફૂલો શુભતા માટે અર્પણ કરું છું; બધું શુભ કરો. તમે જ એ ફૂલો કલ્યાણ માટે બનાવ્યા અને સ્વીકાર્યા છે. સ્વાહા.'

એવં સુમનસો દત્ત્વા ધૂપં ચૈવ નિવેદયેત્

આ રીતે ફૂલો અર્પણ કર્યા પછી ધૂપ પણ ચઢાવવી.

નમો નારાયણેત્યુક્ત્વા ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્

'નમો નારાયણ' કહીને પછી આ મંત્ર બોલવો.

અમુના ચૈવ ધૂપેન ધૂપિતાનિ તવાઽનઘ

હે નિર્દોષ, આ ધૂપથી તમારી ચઢાવટ પવિત્ર થઈ.

ગૃહાણેમં ચ મે ધૂપં સર્વસંસારમોક્ષણમ્ 129.

મારો આ ધૂપ સ્વીકારો, જે સર્વ સંસારથી મુક્તિ આપે છે.

યથાવૃત્તં તુ ગૃહ્ણામિ મમ ભક્તૈઃ સુખાવહમ્

મારા ભક્તો જે રીતે અર્પણ કરે છે, તેમ હું તેને સ્વીકારું છું અને તેમને આનંદ આપું છું.

જાનુસંસ્થં તતઃ કૃત્વા ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્

પછી, ઘૂંટણે રાખીને આ મંત્ર બોલવો.

મન્ત્રઃ – નમો ભગવતે તેજતે વિષ્ણો સર્વે દેવાસ્ત્વગ્નિસંસ્થાઃ પ્રતિષ્ઠા

મંત્ર: 'ભગવાન તેજસ્વી વિષ્ણુને વંદન; બધા દેવતાઓ અગ્નિમાં સ્થિત છે.'

મન્ત્રશ્ચ – તેજઃ સંસારાન્મોચયિતું દેવ ગૃહ્ણીષ્વ દીપં દ્યુતિમન્તશ્ચ

અને મંત્ર: 'હે દેવ, સંસારમાંથી મુક્ત કરવા માટે આ તેજસ્વી દીવો સ્વીકારો.'

માં કરોતિ યથાન્યાયં દીપકં દદતે નરઃ

જે મનુષ્ય યોગ્ય રીતે દીવો અર્પણ કરે, તે મને યોગ્ય રીતે પ્રાપ્ત કરે.

નારાયણવચઃ શ્રુત્વા વિસ્મિતા ચ વસુન્ધરા

નારાયણના વચન સાંભળી ધરિત્રી આશ્ચર્યચકિત થઈ.

શ્રુતા મયા ભાગવતાસ્તવ કર્મપરાયણાઃ

હું સાંભળ્યું છે, હે ભક્ત, કે તમારા અનુયાયીઓ તમારા વિધિમાં તત્પર છે.

તવ પ્રાપણકં કૃત્યં કેષુ પાત્રેષુ કારયેત્

તમારા આ વિધિ કયા પાત્રોમાં કરવું જોઈએ?

તતો ભૂમેર્વચઃ શ્રુત્વા લોકનાથોઽબ્રવીદિદમ્

પછી પૃથ્વીના વચન સાંભળી, લોકનાથે આ રીતે કહ્યું.

તાનિ તે કથયિષ્યામિ ત્વયા મે પૂર્વપૃચ્છિતમ્ 129.

તમે પહેલાં મને જે પ્રશ્નો પૂછ્યા હતા, એ બધું હું હવે તમને કહું છું.

સર્વાણિ તાનિ ત્યક્ત્વેહ તામ્રં ચ મમ રોચતે

આ બધું અહીં છોડીને, મને તાંબું જ વધારે પસંદ છે.

ઉવાચ મધુરં વાક્યં લોકનાથં જનાર્દ્દનમ્

એણે લોકના સ્વામી જનાર્દનને મીઠાં શબ્દોમાં વાત કરી.

તતો ભૂમેર્વચઃ શ્રુત્વા અનાદિરપરાજિતઃ

પછી, ભૂમિના શબ્દો સાંભળી, જે અનાદિ અને અજેય છે—

શૃણુ તત્ત્વેન મે ભૂમે કથ્યમાનં મયાઽનઘે

હે નિર્દોષ ભૂમિ, હવે હું તને સાચી રીતે સમજાવું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.

સપ્તયુગસહસ્રાણિ આદિકાલેઽથ માધવિ

આદિકાળમાં, હે માધવી, સાત હજાર યુગો હતા.