વરાહપુરાણમ્

પૃથિવ્યાં સર્વરાજાનો જિગીષન્નિહ સત્તમૌ । આગતોઽસ્મિ ધ્રુવં ચૈવ સ્મર્ત્તવ્યોઽહં તપોધનૌ । ભવન્તૌ કૌ સમાખ્યાતં મમાનુગ્રહકાઙ્ક્ષયા ।। ૧૦.

પૃથ્વી પરના બધા રાજાઓને જીતવાની ઇચ્છા રાખીને હું અહીં આવ્યો છું, હે મહાનુભાવો! તમે બંને ઋષિઓ મને હંમેશા યાદ રાખજો. પણ તમે કોણ છો? મને કહો, કેમ કે તમે મારા આશીર્વાદની ઇચ્છા રાખો છો એવું લાગે છે.

તાપસાવૂચતુઃ । આવાં હેતૃપ્રહેત્રાખ્યૌ મનોઃ સ્વાયંભુવઃ સુતૌ । આવાં દેવવિનાશાય ગતૌ સ્વો મેરુપર્વતમ્ ।। ૧૦.

ત્યારે તે તપસ્વીઓએ કહ્યું: 'અમે હેતૃ અને પ્રહેતૃ નામે ઓળખાતા, સ્વાયંભુ મનુના પુત્ર છીએ. અમે દેવતાઓના વિનાશ માટે મેરુ પર્વત પર આવ્યા હતા.'

તત્રાવયોર્મહાસૈન્યં ગજાશ્વરથસંકુલમ્ । જિગાય સર્વદેવાનાં શતશોઽથ સહસ્ત્રશઃ ।। ૧૦.

ત્યાં, અમારા વિશાળ સેના, જેમાં અનેક હાથી, ઘોડા અને રથો હતા, એણે તમામ દેવતાઓની સેના ને સૈકડો-હજારોમાં હરાવી દીધી.

તે ચ દેવા મહત્સૈન્યં દૃષ્ટ્વા સર્વં નિપાતિતમ્ । અસુરૈરુજ્ઝિતપ્રાણં તતસ્તે શરણં ગતાઃ ।। ૧૦.

દેવતાઓએ જ્યારે પોતાની આખી મોટી સેના અસુરો દ્વારા મરી પડી જોઈ, અને પોતાનું જીવ પણ ગુમાવ્યું, ત્યારે તેઓ આશ્રય માટે દોડ્યા.

ક્ષીરાબ્ધૌ યત્ર દેવેશો હરિઃ શેતે સ્વયં પ્રભુઃ । તત્ર વિજ્ઞાપયામાસુઃ સર્વે પ્રણતિપૂર્વકમ્ ।। ૧૦.

જ્યાં ભગવાન હરિ, દેવતાઓના સ્વામી, પોતે ક્ષીર સાગરમાં વિશ્રામ કરે છે, ત્યાં બધા દેવતાઓ વિનમ્રતાપૂર્વક તેમની પાસે ગયા અને પ્રાર્થના કરી.

દેવદેવ હરે સર્વં સૈન્યં ત્વસુરસત્તમૈઃ । પરાજિતં પરિત્રાહિ ભીતં વિહ્વલ્લોચનમ્ ।। ૧૦.

'હે દેવોના દેવ હરિ! અમારી આખી સેના અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ દ્વારા હરાઈ ગઈ છે; અમને બચાવો, અમે ડરેલા અને ગભરાયેલા છીએ.'

ત્વયા દેવાસુરે યુદ્ધે પૂર્વં ત્રાતાઃ સ્મ કેશવ । સહસ્ત્રબાહોઃ ક્રૂરસ્ય સમરે કાલનેમિનઃ ।। ૧૦.

'પહેલાં પણ, હે કેશવ! જ્યારે દેવ-અસુર યુદ્ધમાં હજાર હાથવાળા ક્રૂર કાલનેમિ સામે લડાઈ હતી, ત્યારે પણ તમે અમને બચાવ્યા હતા.'

ઇદાનીમપિ દેવેશ અસુરૌ દેવકણ્ટકૌ । હેતૃપ્રહેતૃનામાનૌ બહુસૈન્યપરિચ્છદૌ । તૌ હત્વા ત્રાહિ નઃ સર્વાન્ દેવદેવ જગત્પતે ।। ૧૦.

'હવે પણ, હે દેવોના સ્વામી! હેતૃ અને પ્રહેતૃ નામના આ બે અસુરો, જે દેવતાઓ માટે કાંટા છે અને મોટી સેના ધરાવે છે, તેમને મારી અમને બધાને બચાવો, હે જગતના ઇશ્વર!'

એવમુક્તસ્તતો દેવો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ । અહં યાસ્યામિ તૌ હન્તુમિત્યુવાચ જગત્પતિઃ ।। ૧૦.

આવી રીતે વિનંતી સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુ, નારાયણ, જગતના સ્વામી બોલ્યા: 'હું એ બંનેને મારવા જઈશ.'

એવમુક્તાસ્તતો દેવા મેરુપર્વતસન્નિધૌ । પ્રતસ્થુસ્તેઽથ મનસા ચિન્તયન્તો જનાર્દનમ્ ।। ૧૦.

આવી today ભગવાનની વાત સાંભળીને, બધા દેવતાઓ મેરુ પર્વતની નજીક ગયા અને મનમાં જનાર્દનનું સ્મરણ કરતા જતા રહ્યા.

તૈઃ સંચિન્તિતમાત્રસ્તુ દેવશ્ચક્રગદાધરઃ । આવયોઃ સૈન્યમાવિશ્ય એક એવ મહાબલઃ ।। ૧૦.

જેમ જ તેમણે ભગવાનનું સ્મરણ કર્યું, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર દેવ એકલા, પણ મહાબળવાન બની, અમારી સેના માં પ્રવેશી ગયા.

એકધા દશધાત્માનં શતધા ચ સહસ્ત્રધા । લક્ષધા કોટિધા કૃત્વા સ્વભૂત્યા ચ જગત્પતિઃ ।। ૧૦.

જગતના સ્વામી એ પોતાની શક્તિથી પોતાને એક, દસ, સો, હજાર, લાખ અને કરોડ રૂપે પ્રગટ કર્યા.

એવં સ્થિતે દેવવરે અસ્મત્સૈન્યે મહાબલઃ । યઃ કશ્ચિદસુરો રાજન્નાવયોર્બલમાશ્રિતઃ । સ હતઃ પતિતો ભૂમૌ દૃશ્યતે ગતચેતનઃ ।। ૧૦.

હે રાજા! જ્યારે એ મહાબળવાન દેવ અમારી સેના માં ઊભા રહ્યા, ત્યારે જે કોઈ અસુર અમારા બળ પર આધાર રાખતો હતો, તે બધો મારાઈને, ભૂમિ પર પડેલો, નિષ્પ્રાણ દેખાયો.

એવં તત્ સહસા સૈન્યં માયયા વિશ્વમૂર્તિના । નિહતં સાશ્વકલિલં પત્તિદ્વિપસમાકુલમ્ ।। ૧૦.

આ રીતે, એક પળમાં જ, ઘોડા, હાથી અને પદાતિથી ભરેલી આખી સેના વિશ્વરૂપ ભગવાનની માયાથી નાશ પામી ગઈ.

ચતુરઙ્ગં બલં સર્વં હત્વા દેવો રથાઙ્ગધૃક્ । આવાં શોષાવથો દૃષ્ટ્વા ગતોઽન્તર્દ્ધાનમીશ્વરઃ ।। ૧૦.

ચારે અંગની આખી સેના ને માર્યા પછી, રથના ચક્ર ધારણ કરનાર દેવ, હે રાજા! જ્યારે અમે અમારી સેના સુકાઈ ગઈ જોઈ, ત્યારે અદૃશ્ય થઈ ગયા.

આવયોરીદૃશં કર્મ દૃષ્ટં દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ । તતસ્તમેવ શરણં ગતાવારાધનાય વૈ ।। ૧૦.

અમે ભગવાન શારંગધનુધારીનું આવું અજોડ કાર્ય જોયું; તેથી પછી અમે એમનું જ આશ્રય લીધું અને તેમની આરાધના કરવા લાગ્યા.

ત્વં ચાસ્મન્મિત્રતનયઃ સુપ્રતીકાત્મજો નૃપ । ઇમે ચ આવયોઃ કન્યે ગૃહાણ મનુજેશ્વર । હેતૃકન્યા સુકેશી તુ મિશ્રકેશી પ્રહેતૃણઃ ।। ૧૦.

અને, હે રાજા! તમે અમારા મિત્ર સુપ્રતીકના પુત્ર છો; આ અમારી દીકરીઓ છે—હે મનુષ્યોના રાજા, તમે તેમને સ્વીકારો. હેતૃની દીકરી સુકેશી છે અને પ્રહેતૃની દીકરી મિશ્રકેશી છે.

દુર્જયસ્ત્વેવમુક્તસ્તુ હેતૃણા તે ઉભે શુભે । કન્યે જગ્રાહ ધર્મેણ ભાર્યાર્થં મનુજેશ્વરઃ ।। ૧૦.

મેચમેકરોએ આમ કહ્યું ત્યારે રાજા દુર્જયે ધર્મપૂર્વક બંને શુભ કન્યાઓને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

તે લબ્ધ્વા સહસા રાજા મુદા પરમયા યુતઃ । આજગામ સ્વકં રાષ્ટ્રં નિજસૈન્યસમાવૃતઃ ।। ૧૦.

એ બંનેને પામી રાજા દુર્જયે ખૂબ આનંદથી તરત પોતાના રાજ્યમાં પોતાના સૈન્ય સાથે પરત ફર્યો.

તતઃ કાલેન મહતા તસ્ય પુત્રદ્વયં બભૌ । સુકેશ્યાઃ સુપ્રભઃ પુત્રો મિશ્રકેશ્યાઃ સુદર્શનઃ ।। ૧૦.

પછી લાંબા સમય પછી દુર્જયને બે પુત્રો થયા: સુકેશીથી સુપ્રભ નામનો પુત્ર અને મિશ્રકેશીથી સુધર્ષણ નામનો પુત્ર જન્મ્યો.

સ રાજા દુર્જયઃ શ્રીમાઁલ્લબ્ધ્વા પુત્રદ્વયં શુભમ્ । સ્વયં કાલાન્તરે શ્રીમાઞ્જગામારણ્યમન્તિકે ।। ૧૦.

એ શુભ બે પુત્રો મળ્યા પછી ધન્ય રાજા દુર્જયે થોડા સમય પછી પોતે જ જંગલની સીમા તરફ ગયો.

તત્રસ્થો વનજાતીર્હિ બધયન્ વૈ ભયંકરાઃ । દદર્શારણ્યમાશ્રિત્ય મુનિં સ્થિતમકલ્મષમ્ ।। ૧૦.

ત્યાં જંગલમાં ભયાનક જંગલી પ્રાણીઓનો શિકાર કરતાં તેણે નિષ્પાપ ઋષિને જંગલમાં નિવાસ કરતા જોયા.

તપસ્યન્તં મહાભાગં નામ્ના ગૌરમુખં શુભમ્ । ઋષિવૃન્દસ્ય ગોપ્તારં ત્રાતારં પાપિનઃ સ્વયમ્ ।। ૧૦.

તેને ત્યાં મહાન અને ધન્ય ગૌરમુખ નામના ઋષિ દેખાયા, જે ઋષિસમુદાયના રક્ષક અને પાપીઓને ઉદ્ધારનાર હતા.

તસ્યાશ્રમે વિમલજલાવિલેમરુ- ત્સુગન્ધિવૃક્ષપ્રવરે દ્વિજન્મનઃ । રરાજ જીમૂત ઇવામ્બરાન્મહી- મુપાગતઃ પ્રવરવિમાનવદ્ ગૃહઃ ।। ૧૦.

એ ઋષિના આશ્રમમાં શુદ્ધ પાણી, સુગંધિત પવન અને ઉત્તમ ફૂલવાળા વૃક્ષો હતાં; ત્યાં દ્વિજોના ઘર આકાશમાંથી ઊતરેલા મેઘ જેવું અને સ્વર્ગના મહેલ જેવું ઝગમગતું હતું.

જ્વલનમખાગ્નિપ્રતિભાષિતામ્બરઃ સુશુદ્ધસંવાસિતવેશકુટ્ટકઃ । શિષ્યૈઃ સમુચ્ચારિતસામનાદકઃ સુરૂપયોષિદૃષિકન્યકાકુલઃ । ઇતીદૃશોઽસ્યાવસાથો વરાશ્રમે સુપુષ્પિતાશેષતરુપ્રસૂનઃ ।। ૧૦.

એ આશ્રમનું વાતાવરણ યજ્ઞાગ્નિ જેવું તેજસ્વી હતું, રહેઠાણો શુદ્ધ અને સ્વચ્છ હતાં, શિષ્યોના સામવેદના ગાનથી ગુંજતું, સુંદર સ્ત્રીઓ અને ઋષિકાન્યાઓથી ભરેલું અને દરેક વૃક્ષ પર ફૂલો ખીલી રહ્યાં હતાં—એવો એ શ્રેષ્ઠ આશ્રમ હતો.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । તતસ્તમીદૃશં દૃષ્ટ્વા તદા ગૌરમુખાશ્રમમ્ । દુર્જ્જયશ્ચિન્તયામાસ રમ્યમાશ્રમમણ્ડલમ્ ।। ૧૧.

શ્રીવરાહે કહ્યું: ત્યારબાદ દુર્જયે ગૌરમુખના એ સુંદર આશ્રમને જોઈને એ આસપાસના મનોહર દૃશ્યોનું મનમાં ચિંતન કર્યું.

પ્રવિશામ્યત્ર પશ્યામિ ઋષીન્ પરમધાર્મિકાન્ । ચિન્તયિત્વા તદા રાજા પ્રવિવેશ તમાશ્રમમ્ ।। ૧૧.

"હું અહીં પ્રવેશી ઋષિઓને જોઈશ, જે પરમ ધર્મનિષ્ઠ છે." એવું વિચારી રાજા એ આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો.

તસ્ય પ્રવિષ્ટસ્ય તતો રાજ્ઞઃ પરમહર્ષિતઃ । ચકાર પૂજાં ધર્માત્મા તદા ગૌરમુખો મુનિઃ ।। ૧૧.

રાજા અંદર આવ્યા ત્યારે ધર્મનિષ્ઠ ગૌરમુખ મુનિએ ખૂબ આનંદથી તેની પૂજા કરી.

સ્વાગતાદિક્રિયાઃ કૃત્વા કથાન્તે તં મહામુનિઃ । સ્વશક્ત્યાઽહં નૃપશ્રેષ્ઠ સાનુગસ્ય ચ ભોજનમ્ ।। ૧૧.

સ્વાગત વગેરેની રીતો કર્યા પછી, વાતચીતના અંતે મહામુનિએ કહ્યું: "હે રાજાશ્રેષ્ઠ, હું મારી શક્તિ પ્રમાણે તમને અને તમારા સાથીઓને ભોજન આપું છું."