વરાહપુરાણમ્

એવમુક્તે તતસ્તૌ તુ દુર્જ્જયઃ પ્રાહ ધર્મવિત્ । કૌ ભવન્તાવિતિ તતસ્તાવૂચતુરરિંદમૌ । વિદ્યુત્સુવિદ્યુન્નામાનાવસુરાવિતિ માનદ ।। ૧૦.

આવું કહ્યાના પછી ધર્મને જાણનારા દુર્જયે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?' ત્યારે એ બે શત્રુવિનાશકોએ કહ્યું: 'હું વિદ્યુત્સુ અને વિદ્યુન્ના નામના અસુરો છું, હે માન આપનાર.'

ત્વયા સમ્પ્રતિ ચેચ્છામો ધર્મ્યં સત્સુ સુસંસ્કૃતૌ । લોકપાલમતં સર્વમાવાં કુર્મ સુદુર્જય ।। ૧૦.

'હવે જો તારી ઈચ્છા હોય, દુર્જય, તો અમે સારા અને યોગ્ય રીતે સજ્જ લોકોમાં લોકપાલોની બધી જવાબદારીઓ નિભાવશું.'

એવમુક્તે દુર્જ્જયેન તૌ સ્વર્ગે સન્નિવેશિતૌ । લૌકપાલૌ કૃતૌ સદ્યસ્તતોઽન્તર્ધાનં જગ્મતુઃ ।। ૧૦.

દુર્જયે આવું કહ્યું ત્યારે એ બંને સ્વર્ગમાં લોકપાલ તરીકે સ્થાપિત થયા અને તરત જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તયોરપિ મહત્કર્મ ચરિતં ચ ધરાધરે । ભવિષ્યતિ મહારાજો દુર્જયો મન્દરોપરિ ।। ૧૦.

એ બંનેના મહાન કાર્યો પણ પર્વત પર થયાં છે, એનું વર્ણન થશે; રાજા દુર્જય મન્દર પર્વત પર રહેશે.

ધનદસ્ય વનં દિવ્યં દૃષ્ટ્વા નન્દનસન્નિભમ્ । મુદા બભ્રામ રમ્યેઽસ્મિન્ સ યાવદ્રાજસત્તમઃ ।। ૧૦.

ધનદનું દિવ્ય વન, જે નંદન વન જેવું સુંદર હતું, તે જોઈને એ ઉત્તમ રાજા આનંદપૂર્વક એ મનોહર સ્થળે ફરતો રહ્યો.

તાવત્સુવર્ણવૃક્ષાધઃ કન્યાદ્વયમપશ્યત । અતીવરૂપસંપન્નમતીવાદ્ભુતદર્શનમ્ ।। ૧૦.

ત્યાં સોનાના વૃક્ષોની નીચે તેણે બે કન્યાઓ જોઈ, જે અતિ સુંદર અને અદ્ભુત દેખાવાવાળી હતી.

દૃષ્ટ્વા તુ વિસ્મયાવિષ્ટઃ ક ઇમે શુભલોચને । એવં સંચિન્ત્ય યાવત્ સ ક્ષણમેકં વ્યવસ્થિતઃ । તસ્મિન્ વને તાવદુભૌ તાપસૌ સોઽવલોકયત્ ।। ૧૦.

એને જોઈને રાજા આશ્ચર્યચકિત થયો અને વિચાર્યું: 'આ શુભ નેત્રવાળી કોણ છે?' આમ વિચારીને એ થોડો સમય ઊભો રહ્યો; એ વનમાં એ બે તપસ્વીઓને પણ તેણે જોયા.

તૌ દૃષ્ટ્વા સહસા રાજા યયૌ પ્રીત્યા પરાં મુદમ્ । અવતીર્ય દ્વિપાત્ તૂર્ણં નમશ્ચક્રે તયોઃ સ્વયમ્ ।। ૧૦.

એ બંનેને જોઈને રાજા ખૂબ આનંદથી તરત જ પોતાના હાથી પરથી ઊતર્યો અને પોતે જ જઈને તેમને વંદન કર્યા.

ઉપવિષ્ટઃ સ તાભ્યાં તુ કૌશ્યે દત્તે વરાસને । પૃષ્ટઃ કસ્ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય વા કિમિહ સ્થિતઃ ।। ૧૦.

પછી રેશમી સુંદર આસન પર બેસીને, એ બંનેએ રાજાને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? ક્યાંથી આવ્યા છો? કોણના છો અને અહીં કેમ આવ્યા છો?'

તૌ પ્રહસ્યાબ્રવીદ્ રાજા સુપ્રતીકેતિ વિશ્રુતઃ । તસ્ય પુત્રઃ સમુત્પન્નો દુર્જયો નામ નામતઃ ।। ૧૦.

તે સમયે સુપ્રતીક નામે પ્રસિદ્ધ રાજાએ હસતાં કહ્યું: 'મારા ઘરે એક પુત્ર જન્મ્યો છે, તેનું નામ દુર્જય છે.'

પૃથિવ્યાં સર્વરાજાનો જિગીષન્નિહ સત્તમૌ । આગતોઽસ્મિ ધ્રુવં ચૈવ સ્મર્ત્તવ્યોઽહં તપોધનૌ । ભવન્તૌ કૌ સમાખ્યાતં મમાનુગ્રહકાઙ્ક્ષયા ।। ૧૦.

પૃથ્વી પરના બધા રાજાઓને જીતવાની ઇચ્છા રાખીને હું અહીં આવ્યો છું, હે મહાનુભાવો! તમે બંને ઋષિઓ મને હંમેશા યાદ રાખજો. પણ તમે કોણ છો? મને કહો, કેમ કે તમે મારા આશીર્વાદની ઇચ્છા રાખો છો એવું લાગે છે.

તાપસાવૂચતુઃ । આવાં હેતૃપ્રહેત્રાખ્યૌ મનોઃ સ્વાયંભુવઃ સુતૌ । આવાં દેવવિનાશાય ગતૌ સ્વો મેરુપર્વતમ્ ।। ૧૦.

ત્યારે તે તપસ્વીઓએ કહ્યું: 'અમે હેતૃ અને પ્રહેતૃ નામે ઓળખાતા, સ્વાયંભુ મનુના પુત્ર છીએ. અમે દેવતાઓના વિનાશ માટે મેરુ પર્વત પર આવ્યા હતા.'

તત્રાવયોર્મહાસૈન્યં ગજાશ્વરથસંકુલમ્ । જિગાય સર્વદેવાનાં શતશોઽથ સહસ્ત્રશઃ ।। ૧૦.

ત્યાં, અમારા વિશાળ સેના, જેમાં અનેક હાથી, ઘોડા અને રથો હતા, એણે તમામ દેવતાઓની સેના ને સૈકડો-હજારોમાં હરાવી દીધી.

તે ચ દેવા મહત્સૈન્યં દૃષ્ટ્વા સર્વં નિપાતિતમ્ । અસુરૈરુજ્ઝિતપ્રાણં તતસ્તે શરણં ગતાઃ ।। ૧૦.

દેવતાઓએ જ્યારે પોતાની આખી મોટી સેના અસુરો દ્વારા મરી પડી જોઈ, અને પોતાનું જીવ પણ ગુમાવ્યું, ત્યારે તેઓ આશ્રય માટે દોડ્યા.

ક્ષીરાબ્ધૌ યત્ર દેવેશો હરિઃ શેતે સ્વયં પ્રભુઃ । તત્ર વિજ્ઞાપયામાસુઃ સર્વે પ્રણતિપૂર્વકમ્ ।। ૧૦.

જ્યાં ભગવાન હરિ, દેવતાઓના સ્વામી, પોતે ક્ષીર સાગરમાં વિશ્રામ કરે છે, ત્યાં બધા દેવતાઓ વિનમ્રતાપૂર્વક તેમની પાસે ગયા અને પ્રાર્થના કરી.

દેવદેવ હરે સર્વં સૈન્યં ત્વસુરસત્તમૈઃ । પરાજિતં પરિત્રાહિ ભીતં વિહ્વલ્લોચનમ્ ।। ૧૦.

'હે દેવોના દેવ હરિ! અમારી આખી સેના અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ દ્વારા હરાઈ ગઈ છે; અમને બચાવો, અમે ડરેલા અને ગભરાયેલા છીએ.'

ત્વયા દેવાસુરે યુદ્ધે પૂર્વં ત્રાતાઃ સ્મ કેશવ । સહસ્ત્રબાહોઃ ક્રૂરસ્ય સમરે કાલનેમિનઃ ।। ૧૦.

'પહેલાં પણ, હે કેશવ! જ્યારે દેવ-અસુર યુદ્ધમાં હજાર હાથવાળા ક્રૂર કાલનેમિ સામે લડાઈ હતી, ત્યારે પણ તમે અમને બચાવ્યા હતા.'

ઇદાનીમપિ દેવેશ અસુરૌ દેવકણ્ટકૌ । હેતૃપ્રહેતૃનામાનૌ બહુસૈન્યપરિચ્છદૌ । તૌ હત્વા ત્રાહિ નઃ સર્વાન્ દેવદેવ જગત્પતે ।। ૧૦.

'હવે પણ, હે દેવોના સ્વામી! હેતૃ અને પ્રહેતૃ નામના આ બે અસુરો, જે દેવતાઓ માટે કાંટા છે અને મોટી સેના ધરાવે છે, તેમને મારી અમને બધાને બચાવો, હે જગતના ઇશ્વર!'

એવમુક્તસ્તતો દેવો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ । અહં યાસ્યામિ તૌ હન્તુમિત્યુવાચ જગત્પતિઃ ।। ૧૦.

આવી રીતે વિનંતી સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુ, નારાયણ, જગતના સ્વામી બોલ્યા: 'હું એ બંનેને મારવા જઈશ.'

એવમુક્તાસ્તતો દેવા મેરુપર્વતસન્નિધૌ । પ્રતસ્થુસ્તેઽથ મનસા ચિન્તયન્તો જનાર્દનમ્ ।। ૧૦.

આવી today ભગવાનની વાત સાંભળીને, બધા દેવતાઓ મેરુ પર્વતની નજીક ગયા અને મનમાં જનાર્દનનું સ્મરણ કરતા જતા રહ્યા.

તૈઃ સંચિન્તિતમાત્રસ્તુ દેવશ્ચક્રગદાધરઃ । આવયોઃ સૈન્યમાવિશ્ય એક એવ મહાબલઃ ।। ૧૦.

જેમ જ તેમણે ભગવાનનું સ્મરણ કર્યું, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર દેવ એકલા, પણ મહાબળવાન બની, અમારી સેના માં પ્રવેશી ગયા.

એકધા દશધાત્માનં શતધા ચ સહસ્ત્રધા । લક્ષધા કોટિધા કૃત્વા સ્વભૂત્યા ચ જગત્પતિઃ ।। ૧૦.

જગતના સ્વામી એ પોતાની શક્તિથી પોતાને એક, દસ, સો, હજાર, લાખ અને કરોડ રૂપે પ્રગટ કર્યા.

એવં સ્થિતે દેવવરે અસ્મત્સૈન્યે મહાબલઃ । યઃ કશ્ચિદસુરો રાજન્નાવયોર્બલમાશ્રિતઃ । સ હતઃ પતિતો ભૂમૌ દૃશ્યતે ગતચેતનઃ ।। ૧૦.

હે રાજા! જ્યારે એ મહાબળવાન દેવ અમારી સેના માં ઊભા રહ્યા, ત્યારે જે કોઈ અસુર અમારા બળ પર આધાર રાખતો હતો, તે બધો મારાઈને, ભૂમિ પર પડેલો, નિષ્પ્રાણ દેખાયો.

એવં તત્ સહસા સૈન્યં માયયા વિશ્વમૂર્તિના । નિહતં સાશ્વકલિલં પત્તિદ્વિપસમાકુલમ્ ।। ૧૦.

આ રીતે, એક પળમાં જ, ઘોડા, હાથી અને પદાતિથી ભરેલી આખી સેના વિશ્વરૂપ ભગવાનની માયાથી નાશ પામી ગઈ.

ચતુરઙ્ગં બલં સર્વં હત્વા દેવો રથાઙ્ગધૃક્ । આવાં શોષાવથો દૃષ્ટ્વા ગતોઽન્તર્દ્ધાનમીશ્વરઃ ।। ૧૦.

ચારે અંગની આખી સેના ને માર્યા પછી, રથના ચક્ર ધારણ કરનાર દેવ, હે રાજા! જ્યારે અમે અમારી સેના સુકાઈ ગઈ જોઈ, ત્યારે અદૃશ્ય થઈ ગયા.

આવયોરીદૃશં કર્મ દૃષ્ટં દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ । તતસ્તમેવ શરણં ગતાવારાધનાય વૈ ।। ૧૦.

અમે ભગવાન શારંગધનુધારીનું આવું અજોડ કાર્ય જોયું; તેથી પછી અમે એમનું જ આશ્રય લીધું અને તેમની આરાધના કરવા લાગ્યા.

ત્વં ચાસ્મન્મિત્રતનયઃ સુપ્રતીકાત્મજો નૃપ । ઇમે ચ આવયોઃ કન્યે ગૃહાણ મનુજેશ્વર । હેતૃકન્યા સુકેશી તુ મિશ્રકેશી પ્રહેતૃણઃ ।। ૧૦.

અને, હે રાજા! તમે અમારા મિત્ર સુપ્રતીકના પુત્ર છો; આ અમારી દીકરીઓ છે—હે મનુષ્યોના રાજા, તમે તેમને સ્વીકારો. હેતૃની દીકરી સુકેશી છે અને પ્રહેતૃની દીકરી મિશ્રકેશી છે.

દુર્જયસ્ત્વેવમુક્તસ્તુ હેતૃણા તે ઉભે શુભે । કન્યે જગ્રાહ ધર્મેણ ભાર્યાર્થં મનુજેશ્વરઃ ।। ૧૦.

મેચમેકરોએ આમ કહ્યું ત્યારે રાજા દુર્જયે ધર્મપૂર્વક બંને શુભ કન્યાઓને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

તે લબ્ધ્વા સહસા રાજા મુદા પરમયા યુતઃ । આજગામ સ્વકં રાષ્ટ્રં નિજસૈન્યસમાવૃતઃ ।। ૧૦.

એ બંનેને પામી રાજા દુર્જયે ખૂબ આનંદથી તરત પોતાના રાજ્યમાં પોતાના સૈન્ય સાથે પરત ફર્યો.