વરાહપુરાણમ્

દુર્જયોઽપિ મહદ્રાજ્યં હસ્ત્યશ્વરથવાજિભિઃ । સંયોજ્ય ચિન્તયામાસ રાજ્યવૃદ્ધિં પ્રતિ પ્રભુઃ ।। ૧૦.

દુર્જયે મહાન રાજ્ય, હાથી, ઘોડા, રથ અને સૈન્ય મેળવીને રાજ્યની વૃદ્ધિ માટે વિચાર કર્યો.

એવં સંચિન્ત્ય મેધાવી હસ્ત્યશ્વરથપત્તિભિઃ । સમેતાં વાહિનીં કૃત્વા ઉત્તરાં દિશમાશ્રિતઃ । તસ્ય ચોત્તરતો દેશાઃ સર્વે સિદ્ધા મહાત્મનઃ ।। ૧૦.

આ રીતે વિચાર કરીને, બુદ્ધિશાળી એ હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિથી સજ્જ મોટી સેના ભેગી કરી અને ઉત્તર દિશામાં ગયો. ઉત્તર તરફના બધા પ્રદેશો એ મહાન આત્મા સિદ્ધાઓના હતા.

ભારતાખ્યમિદં વર્ષં સાધયિત્વા સુદુર્જયઃ । તતઃ કિંપુરુષં નામ વર્ષં તેનાપિ સાધિતમ્ ।। ૧૦.

ભારત નામનું આ દેશ, જે જીતવું બહુ મુશ્કેલ છે, તેને જીત્યા પછી તેણે કિમ્પુરુષ નામનું પ્રદેશ પણ પોતાના અધિકારમાં લઈ લીધું.

તતઃ પરતરં ચાન્યદ્ધરિવર્ષં જિગાય સઃ । રમ્યં હિરણ્મયં ચાપિ કુરુભદ્રાશ્વમેવ ચ । ઇલાવૃતં મેરુમધ્યમેતત્ સર્વં જિગાય સઃ ।। ૧૦.

પછી તેણે હરિવર્ષ નામનું બીજું સુંદર અને સોનાં જેવું પ્રદેશ, તેમજ કુરુભદ્રાશ્વ પણ જીત્યા. એ પછી એ ઈલાવૃત, જે મેરુ પર્વતનું મધ્ય છે, એ બધાં પ્રદેશો પર વિજય મેળવ્યો.

જિત્વા જમ્બ્વાખ્યમેતદ્ધિ દ્વીપં યાવદસૌ નૃપઃ । જગામ દેવરાજાનં જેતું સર્વસુરાન્વિતમ્ ।। ૧૦.

જ્યારે એ રાજાએ જાંબુદ્વીપ નામનું દ્વીપ પણ જીત્યું, ત્યારબાદ એ દેવરાજ અને બધા દેવતાઓને હરાવવા માટે આગળ વધ્યો.

મેરુપર્વતમારુહ્ય દેવગન્ધર્વદાનવાન્ । ગુહ્યકાન્ કિં નરાન્ દૈત્યાંસ્તતો બ્રહ્મસુતો મુનિઃ । નારદો દુર્જયજયં દેવરાજાય શંસત ।। ૧૦.

મેરુ પર્વત પર જઈને બ્રહ્માના પુત્ર મુનિ નારદે દેવરાજ પાસે દુર્જયે દેવ, ગંધર્વ, દાનવ, ગુહ્યક, કિન્નર અને દૈત્યોને જીત્યો એ સમાચાર આપ્યા.

તત ઇન્દ્રસ્ત્વરાયુક્તો લોકપાલૈઃ સમન્વિતઃ । જગામ દુર્જયં હન્તું સોઽચિરેણાસ્ત્રનિર્જ્જિતમ્ । વિહાય પર્વતં મેરું મર્ત્યલોકમિહાગતઃ ।। ૧૦.

પછી ઈન્દ્રે, જલદીથી લોકપાલો સાથે દુર્જયને હરાવવા માટે મેરુ પર્વત છોડીને મરત્યોના લોકમાં આવ્યો.

પૂર્વદેશે ચ દેવેન્દ્રો લોકપાલૈઃ સમં પ્રભુઃ । સ્થિતવાંસ્તસ્ય સુમહચ્ચરિતં સંભવિષ્યતિ ।। ૧૦.

પૂર્વ દિશામાં દેવેન્દ્ર લોકપાલો સાથે રહ્યો; હવે તેના વિષયમાં એક મહાન ઘટના બનવાની હતી.

દુર્જયશ્ચ સુરાઞ્જિત્વા યાવત્ પ્રતિનિવર્ત્તતે । ગન્ધમાદનપૃષ્ઠે તુ સ્કન્ધાવારનિવેશનમ્ । કૃત્વાઽવસ્થિતસંભારમાગતં તાપસૌ તુ તમ્ ।। ૧૦.

દુર્જયે દેવતાઓને હરાવીને પાછો ફર્યો અને ગંધમાદન પર્વતની ઢાળ પર પોતાનું છાવણી ગોઠવી, બધું સામાન તૈયાર કર્યું; ત્યારે બે તપસ્વીઓ ત્યાં આવ્યા.

તાવગતાવથાબ્રૂતાં રાજન્ દુર્જ્જય લોકપાઃ । નિવારિતાસ્ત્વયા સર્વં લોકપાલૈર્વિના જગત્ । ન પ્રવર્ત્તત તસ્માન્ નૌ દેહિ તત્પદમુત્તમમ્ ।। ૧૦.

બન્ને આવ્યા ત્યારે રાજા દુર્જય અને લોકપાલોએ કહ્યું: 'તમે બધું રોકી દીધું છે; લોકપાલો વિના જગત ચાલતું નથી. એટલે અમને એ શ્રેષ્ઠ સ્થાન આપો.'

એવમુક્તે તતસ્તૌ તુ દુર્જ્જયઃ પ્રાહ ધર્મવિત્ । કૌ ભવન્તાવિતિ તતસ્તાવૂચતુરરિંદમૌ । વિદ્યુત્સુવિદ્યુન્નામાનાવસુરાવિતિ માનદ ।। ૧૦.

આવું કહ્યાના પછી ધર્મને જાણનારા દુર્જયે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?' ત્યારે એ બે શત્રુવિનાશકોએ કહ્યું: 'હું વિદ્યુત્સુ અને વિદ્યુન્ના નામના અસુરો છું, હે માન આપનાર.'

ત્વયા સમ્પ્રતિ ચેચ્છામો ધર્મ્યં સત્સુ સુસંસ્કૃતૌ । લોકપાલમતં સર્વમાવાં કુર્મ સુદુર્જય ।। ૧૦.

'હવે જો તારી ઈચ્છા હોય, દુર્જય, તો અમે સારા અને યોગ્ય રીતે સજ્જ લોકોમાં લોકપાલોની બધી જવાબદારીઓ નિભાવશું.'

એવમુક્તે દુર્જ્જયેન તૌ સ્વર્ગે સન્નિવેશિતૌ । લૌકપાલૌ કૃતૌ સદ્યસ્તતોઽન્તર્ધાનં જગ્મતુઃ ।। ૧૦.

દુર્જયે આવું કહ્યું ત્યારે એ બંને સ્વર્ગમાં લોકપાલ તરીકે સ્થાપિત થયા અને તરત જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તયોરપિ મહત્કર્મ ચરિતં ચ ધરાધરે । ભવિષ્યતિ મહારાજો દુર્જયો મન્દરોપરિ ।। ૧૦.

એ બંનેના મહાન કાર્યો પણ પર્વત પર થયાં છે, એનું વર્ણન થશે; રાજા દુર્જય મન્દર પર્વત પર રહેશે.

ધનદસ્ય વનં દિવ્યં દૃષ્ટ્વા નન્દનસન્નિભમ્ । મુદા બભ્રામ રમ્યેઽસ્મિન્ સ યાવદ્રાજસત્તમઃ ।। ૧૦.

ધનદનું દિવ્ય વન, જે નંદન વન જેવું સુંદર હતું, તે જોઈને એ ઉત્તમ રાજા આનંદપૂર્વક એ મનોહર સ્થળે ફરતો રહ્યો.

તાવત્સુવર્ણવૃક્ષાધઃ કન્યાદ્વયમપશ્યત । અતીવરૂપસંપન્નમતીવાદ્ભુતદર્શનમ્ ।। ૧૦.

ત્યાં સોનાના વૃક્ષોની નીચે તેણે બે કન્યાઓ જોઈ, જે અતિ સુંદર અને અદ્ભુત દેખાવાવાળી હતી.

દૃષ્ટ્વા તુ વિસ્મયાવિષ્ટઃ ક ઇમે શુભલોચને । એવં સંચિન્ત્ય યાવત્ સ ક્ષણમેકં વ્યવસ્થિતઃ । તસ્મિન્ વને તાવદુભૌ તાપસૌ સોઽવલોકયત્ ।। ૧૦.

એને જોઈને રાજા આશ્ચર્યચકિત થયો અને વિચાર્યું: 'આ શુભ નેત્રવાળી કોણ છે?' આમ વિચારીને એ થોડો સમય ઊભો રહ્યો; એ વનમાં એ બે તપસ્વીઓને પણ તેણે જોયા.

તૌ દૃષ્ટ્વા સહસા રાજા યયૌ પ્રીત્યા પરાં મુદમ્ । અવતીર્ય દ્વિપાત્ તૂર્ણં નમશ્ચક્રે તયોઃ સ્વયમ્ ।। ૧૦.

એ બંનેને જોઈને રાજા ખૂબ આનંદથી તરત જ પોતાના હાથી પરથી ઊતર્યો અને પોતે જ જઈને તેમને વંદન કર્યા.

ઉપવિષ્ટઃ સ તાભ્યાં તુ કૌશ્યે દત્તે વરાસને । પૃષ્ટઃ કસ્ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય વા કિમિહ સ્થિતઃ ।। ૧૦.

પછી રેશમી સુંદર આસન પર બેસીને, એ બંનેએ રાજાને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? ક્યાંથી આવ્યા છો? કોણના છો અને અહીં કેમ આવ્યા છો?'

તૌ પ્રહસ્યાબ્રવીદ્ રાજા સુપ્રતીકેતિ વિશ્રુતઃ । તસ્ય પુત્રઃ સમુત્પન્નો દુર્જયો નામ નામતઃ ।। ૧૦.

તે સમયે સુપ્રતીક નામે પ્રસિદ્ધ રાજાએ હસતાં કહ્યું: 'મારા ઘરે એક પુત્ર જન્મ્યો છે, તેનું નામ દુર્જય છે.'

પૃથિવ્યાં સર્વરાજાનો જિગીષન્નિહ સત્તમૌ । આગતોઽસ્મિ ધ્રુવં ચૈવ સ્મર્ત્તવ્યોઽહં તપોધનૌ । ભવન્તૌ કૌ સમાખ્યાતં મમાનુગ્રહકાઙ્ક્ષયા ।। ૧૦.

પૃથ્વી પરના બધા રાજાઓને જીતવાની ઇચ્છા રાખીને હું અહીં આવ્યો છું, હે મહાનુભાવો! તમે બંને ઋષિઓ મને હંમેશા યાદ રાખજો. પણ તમે કોણ છો? મને કહો, કેમ કે તમે મારા આશીર્વાદની ઇચ્છા રાખો છો એવું લાગે છે.

તાપસાવૂચતુઃ । આવાં હેતૃપ્રહેત્રાખ્યૌ મનોઃ સ્વાયંભુવઃ સુતૌ । આવાં દેવવિનાશાય ગતૌ સ્વો મેરુપર્વતમ્ ।। ૧૦.

ત્યારે તે તપસ્વીઓએ કહ્યું: 'અમે હેતૃ અને પ્રહેતૃ નામે ઓળખાતા, સ્વાયંભુ મનુના પુત્ર છીએ. અમે દેવતાઓના વિનાશ માટે મેરુ પર્વત પર આવ્યા હતા.'

તત્રાવયોર્મહાસૈન્યં ગજાશ્વરથસંકુલમ્ । જિગાય સર્વદેવાનાં શતશોઽથ સહસ્ત્રશઃ ।। ૧૦.

ત્યાં, અમારા વિશાળ સેના, જેમાં અનેક હાથી, ઘોડા અને રથો હતા, એણે તમામ દેવતાઓની સેના ને સૈકડો-હજારોમાં હરાવી દીધી.

તે ચ દેવા મહત્સૈન્યં દૃષ્ટ્વા સર્વં નિપાતિતમ્ । અસુરૈરુજ્ઝિતપ્રાણં તતસ્તે શરણં ગતાઃ ।। ૧૦.

દેવતાઓએ જ્યારે પોતાની આખી મોટી સેના અસુરો દ્વારા મરી પડી જોઈ, અને પોતાનું જીવ પણ ગુમાવ્યું, ત્યારે તેઓ આશ્રય માટે દોડ્યા.

ક્ષીરાબ્ધૌ યત્ર દેવેશો હરિઃ શેતે સ્વયં પ્રભુઃ । તત્ર વિજ્ઞાપયામાસુઃ સર્વે પ્રણતિપૂર્વકમ્ ।। ૧૦.

જ્યાં ભગવાન હરિ, દેવતાઓના સ્વામી, પોતે ક્ષીર સાગરમાં વિશ્રામ કરે છે, ત્યાં બધા દેવતાઓ વિનમ્રતાપૂર્વક તેમની પાસે ગયા અને પ્રાર્થના કરી.

દેવદેવ હરે સર્વં સૈન્યં ત્વસુરસત્તમૈઃ । પરાજિતં પરિત્રાહિ ભીતં વિહ્વલ્લોચનમ્ ।। ૧૦.

'હે દેવોના દેવ હરિ! અમારી આખી સેના અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ દ્વારા હરાઈ ગઈ છે; અમને બચાવો, અમે ડરેલા અને ગભરાયેલા છીએ.'

ત્વયા દેવાસુરે યુદ્ધે પૂર્વં ત્રાતાઃ સ્મ કેશવ । સહસ્ત્રબાહોઃ ક્રૂરસ્ય સમરે કાલનેમિનઃ ।। ૧૦.

'પહેલાં પણ, હે કેશવ! જ્યારે દેવ-અસુર યુદ્ધમાં હજાર હાથવાળા ક્રૂર કાલનેમિ સામે લડાઈ હતી, ત્યારે પણ તમે અમને બચાવ્યા હતા.'

ઇદાનીમપિ દેવેશ અસુરૌ દેવકણ્ટકૌ । હેતૃપ્રહેતૃનામાનૌ બહુસૈન્યપરિચ્છદૌ । તૌ હત્વા ત્રાહિ નઃ સર્વાન્ દેવદેવ જગત્પતે ।। ૧૦.

'હવે પણ, હે દેવોના સ્વામી! હેતૃ અને પ્રહેતૃ નામના આ બે અસુરો, જે દેવતાઓ માટે કાંટા છે અને મોટી સેના ધરાવે છે, તેમને મારી અમને બધાને બચાવો, હે જગતના ઇશ્વર!'

એવમુક્તસ્તતો દેવો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ । અહં યાસ્યામિ તૌ હન્તુમિત્યુવાચ જગત્પતિઃ ।। ૧૦.

આવી રીતે વિનંતી સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુ, નારાયણ, જગતના સ્વામી બોલ્યા: 'હું એ બંનેને મારવા જઈશ.'