વરાહપુરાણમ્

યસ્માત્ ત્વયા મમાવજ્ઞા કૃતા મૂઢ દિવસ્પતે । તતસ્ત્વં ચાલિતો રાજ્યાદન્યલોકે વસિષ્યસિ ।। ૧૦.

હે સ્વર્ગના રાજા, તું મારે અપમાન કર્યું છે, તેથી હવે તું પોતાના રાજ્યમાંથી દૂર કરી દેવામાં આવશે અને બીજાં લોકમાં વસે છે.

એવમુક્ત્વાઽપિ કોપેન સુરેશં તં ચ ભૂપતિમ્ । ઉવાચ રાજન્ પુત્રસ્તે ભવિતા દૃઢવિક્રમઃ ।। ૧૦.

આ રીતે ક્રોધથી દેવોના રાજાને કહીને, મુનિએ રાજાને પણ કહ્યું: 'હે રાજા, તારો પુત્ર અડગ પરાક્રમી થશે.'

ઇન્દ્રરૂપોપમઃ શ્રીમાનુદ્યચ્છસ્ત્રઃ પ્રતાપવાન્ । વિદ્યાપ્રભાવકર્મ્મજ્ઞઃ ક્રૂરકર્મા ભવિષ્યતિ । દુર્જયોઽતિબલી રાજા એવમુક્ત્વા ગતો મુનિઃ ।। ૧૦.

તે પુત્ર ઇન્દ્ર જેવો તેજસ્વી, સમૃદ્ધ, શસ્ત્રવિદ્યા અને પરાક્રમમાં પ્રખર, વિદ્યા અને કર્મમાં નિપુણ, ભયાનક કાર્યો કરનાર, પણ અપરાજિત અને અત્યંત બળવાન રાજા થશે – એમ કહી મુનિ ત્યાંથી વિદાય થયો.

સોઽપિ રાજા સુપ્રતીકો ભાર્યાયાં ગર્ભમાવહત્ । વિદ્યુત્પ્રભાયાં ધર્મજ્ઞઃ સાઽપિ કાલે ત્વસૂયત ।। ૧૦.

પછી રાજા સુપ્રતીકે ધર્મનિષ્ઠ વિદ્યુતપ્રભા પત્નીમાંથી ગર્ભ ધારણ કરાવ્યો; યોગ્ય સમયે તેણે પુત્રને જન્મ આપ્યો.

તસ્યાઃ પુત્રઃ સમભવદ્ દુર્જયાખ્યો મહાબલઃ । જાતકર્માદિસંસ્કારં તસ્ય ચક્રે મુનિઃ સ્વયમ્ । (દુર્વાસા નામ તપસો તસ્ય દેહમકલ્મષઃ ।। ૧૦.

તે પુત્રનું નામ દુર્જય પડ્યું, જે મહાબળવાન હતો. મુનિએ પોતે જ તેના જન્મ અને અન્ય સંસ્કાર કર્યા. એ દુર્જય, એટલે કે દુર્વાસા ઋષિ, શુદ્ધ શરીરવાળા મહાતપસ્વી હતા.

) તસ્ય ચેષ્ટેર્બલેનાસૌ મુનેઃ સૌમ્યો બભૂવ હ । વેદશાસ્ત્રાર્થવિદ્યાયાં પારગો ધર્મવાન્ શુચિઃ ।। ૧૦.

મુનિની કૃપાથી એ પુત્ર સૌમ્ય સ્વભાવનો બન્યો; તેણે વેદ અને શાસ્ત્રોના અર્થમાં પારંગતતા મેળવી, ધર્મનિષ્ઠ અને શુદ્ધ રહ્યો.

યા દ્વિતીયાઽભવત્ પત્ની તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ । નામ્ના કીર્ત્તિમતી ધન્યા તસ્યાઃ પુત્રો બભૂવ હ । નામ્ના સુદ્યુમ્ન ઇત્યેવં વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ।। ૧૦.

એ મહાન રાજાની બીજી પત્નીનું નામ કીર્તિમતી હતું, જે ભાગ્યશાળી હતી. તેના પુત્રનું નામ સુધ્યુમ્ન હતું, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત હતો.

અથ કાલેન મહતા સ રાજા રાજસત્તમઃ । સુપ્રતીકઃ સુતં દૃષ્ટ્વા દુર્જયં યોગ્યમન્તિકે ।। ૧૦.

લાંબા સમય પછી, એ શ્રેષ્ઠ રાજા સુપ્રતીકે પોતાના પુત્ર દુર્જયને રાજ્ય માટે યોગ્ય જોઈને તેને પાસે બોલાવ્યો.

આત્મનો વૃદ્ધભાવં ચ વારાણસ્યાધિપો બલી । ચિન્તયામાસ રાજ્યાર્થં દુર્જયં પ્રતિ ભામિનિ ।। ૧૦.

જ્યારે પોતે વૃદ્ધ થયો, ત્યારે વારાણસીના બળવાન રાજાએ દુર્જયને રાજ્ય આપવાની વિચારણા કરી.

એવં સંચિન્ત્ય ધર્માત્મા તસ્ય રાજ્યં દદૌ નૃપઃ । સ્વયં ચ ચિત્રકૂટાખ્યં પર્વતં સ જગામ હ ।। ૧૦.

આ રીતે વિચાર કરીને, ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ દુર્જયને રાજ્ય સોંપ્યું અને પોતે ચિત્રકૂટ પર્વત પર ગયો.

દુર્જયોઽપિ મહદ્રાજ્યં હસ્ત્યશ્વરથવાજિભિઃ । સંયોજ્ય ચિન્તયામાસ રાજ્યવૃદ્ધિં પ્રતિ પ્રભુઃ ।। ૧૦.

દુર્જયે મહાન રાજ્ય, હાથી, ઘોડા, રથ અને સૈન્ય મેળવીને રાજ્યની વૃદ્ધિ માટે વિચાર કર્યો.

એવં સંચિન્ત્ય મેધાવી હસ્ત્યશ્વરથપત્તિભિઃ । સમેતાં વાહિનીં કૃત્વા ઉત્તરાં દિશમાશ્રિતઃ । તસ્ય ચોત્તરતો દેશાઃ સર્વે સિદ્ધા મહાત્મનઃ ।। ૧૦.

આ રીતે વિચાર કરીને, બુદ્ધિશાળી એ હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિથી સજ્જ મોટી સેના ભેગી કરી અને ઉત્તર દિશામાં ગયો. ઉત્તર તરફના બધા પ્રદેશો એ મહાન આત્મા સિદ્ધાઓના હતા.

ભારતાખ્યમિદં વર્ષં સાધયિત્વા સુદુર્જયઃ । તતઃ કિંપુરુષં નામ વર્ષં તેનાપિ સાધિતમ્ ।। ૧૦.

ભારત નામનું આ દેશ, જે જીતવું બહુ મુશ્કેલ છે, તેને જીત્યા પછી તેણે કિમ્પુરુષ નામનું પ્રદેશ પણ પોતાના અધિકારમાં લઈ લીધું.

તતઃ પરતરં ચાન્યદ્ધરિવર્ષં જિગાય સઃ । રમ્યં હિરણ્મયં ચાપિ કુરુભદ્રાશ્વમેવ ચ । ઇલાવૃતં મેરુમધ્યમેતત્ સર્વં જિગાય સઃ ।। ૧૦.

પછી તેણે હરિવર્ષ નામનું બીજું સુંદર અને સોનાં જેવું પ્રદેશ, તેમજ કુરુભદ્રાશ્વ પણ જીત્યા. એ પછી એ ઈલાવૃત, જે મેરુ પર્વતનું મધ્ય છે, એ બધાં પ્રદેશો પર વિજય મેળવ્યો.

જિત્વા જમ્બ્વાખ્યમેતદ્ધિ દ્વીપં યાવદસૌ નૃપઃ । જગામ દેવરાજાનં જેતું સર્વસુરાન્વિતમ્ ।। ૧૦.

જ્યારે એ રાજાએ જાંબુદ્વીપ નામનું દ્વીપ પણ જીત્યું, ત્યારબાદ એ દેવરાજ અને બધા દેવતાઓને હરાવવા માટે આગળ વધ્યો.

મેરુપર્વતમારુહ્ય દેવગન્ધર્વદાનવાન્ । ગુહ્યકાન્ કિં નરાન્ દૈત્યાંસ્તતો બ્રહ્મસુતો મુનિઃ । નારદો દુર્જયજયં દેવરાજાય શંસત ।। ૧૦.

મેરુ પર્વત પર જઈને બ્રહ્માના પુત્ર મુનિ નારદે દેવરાજ પાસે દુર્જયે દેવ, ગંધર્વ, દાનવ, ગુહ્યક, કિન્નર અને દૈત્યોને જીત્યો એ સમાચાર આપ્યા.

તત ઇન્દ્રસ્ત્વરાયુક્તો લોકપાલૈઃ સમન્વિતઃ । જગામ દુર્જયં હન્તું સોઽચિરેણાસ્ત્રનિર્જ્જિતમ્ । વિહાય પર્વતં મેરું મર્ત્યલોકમિહાગતઃ ।। ૧૦.

પછી ઈન્દ્રે, જલદીથી લોકપાલો સાથે દુર્જયને હરાવવા માટે મેરુ પર્વત છોડીને મરત્યોના લોકમાં આવ્યો.

પૂર્વદેશે ચ દેવેન્દ્રો લોકપાલૈઃ સમં પ્રભુઃ । સ્થિતવાંસ્તસ્ય સુમહચ્ચરિતં સંભવિષ્યતિ ।। ૧૦.

પૂર્વ દિશામાં દેવેન્દ્ર લોકપાલો સાથે રહ્યો; હવે તેના વિષયમાં એક મહાન ઘટના બનવાની હતી.

દુર્જયશ્ચ સુરાઞ્જિત્વા યાવત્ પ્રતિનિવર્ત્તતે । ગન્ધમાદનપૃષ્ઠે તુ સ્કન્ધાવારનિવેશનમ્ । કૃત્વાઽવસ્થિતસંભારમાગતં તાપસૌ તુ તમ્ ।। ૧૦.

દુર્જયે દેવતાઓને હરાવીને પાછો ફર્યો અને ગંધમાદન પર્વતની ઢાળ પર પોતાનું છાવણી ગોઠવી, બધું સામાન તૈયાર કર્યું; ત્યારે બે તપસ્વીઓ ત્યાં આવ્યા.

તાવગતાવથાબ્રૂતાં રાજન્ દુર્જ્જય લોકપાઃ । નિવારિતાસ્ત્વયા સર્વં લોકપાલૈર્વિના જગત્ । ન પ્રવર્ત્તત તસ્માન્ નૌ દેહિ તત્પદમુત્તમમ્ ।। ૧૦.

બન્ને આવ્યા ત્યારે રાજા દુર્જય અને લોકપાલોએ કહ્યું: 'તમે બધું રોકી દીધું છે; લોકપાલો વિના જગત ચાલતું નથી. એટલે અમને એ શ્રેષ્ઠ સ્થાન આપો.'

એવમુક્તે તતસ્તૌ તુ દુર્જ્જયઃ પ્રાહ ધર્મવિત્ । કૌ ભવન્તાવિતિ તતસ્તાવૂચતુરરિંદમૌ । વિદ્યુત્સુવિદ્યુન્નામાનાવસુરાવિતિ માનદ ।। ૧૦.

આવું કહ્યાના પછી ધર્મને જાણનારા દુર્જયે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?' ત્યારે એ બે શત્રુવિનાશકોએ કહ્યું: 'હું વિદ્યુત્સુ અને વિદ્યુન્ના નામના અસુરો છું, હે માન આપનાર.'

ત્વયા સમ્પ્રતિ ચેચ્છામો ધર્મ્યં સત્સુ સુસંસ્કૃતૌ । લોકપાલમતં સર્વમાવાં કુર્મ સુદુર્જય ।। ૧૦.

'હવે જો તારી ઈચ્છા હોય, દુર્જય, તો અમે સારા અને યોગ્ય રીતે સજ્જ લોકોમાં લોકપાલોની બધી જવાબદારીઓ નિભાવશું.'

એવમુક્તે દુર્જ્જયેન તૌ સ્વર્ગે સન્નિવેશિતૌ । લૌકપાલૌ કૃતૌ સદ્યસ્તતોઽન્તર્ધાનં જગ્મતુઃ ।। ૧૦.

દુર્જયે આવું કહ્યું ત્યારે એ બંને સ્વર્ગમાં લોકપાલ તરીકે સ્થાપિત થયા અને તરત જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તયોરપિ મહત્કર્મ ચરિતં ચ ધરાધરે । ભવિષ્યતિ મહારાજો દુર્જયો મન્દરોપરિ ।। ૧૦.

એ બંનેના મહાન કાર્યો પણ પર્વત પર થયાં છે, એનું વર્ણન થશે; રાજા દુર્જય મન્દર પર્વત પર રહેશે.

ધનદસ્ય વનં દિવ્યં દૃષ્ટ્વા નન્દનસન્નિભમ્ । મુદા બભ્રામ રમ્યેઽસ્મિન્ સ યાવદ્રાજસત્તમઃ ।। ૧૦.

ધનદનું દિવ્ય વન, જે નંદન વન જેવું સુંદર હતું, તે જોઈને એ ઉત્તમ રાજા આનંદપૂર્વક એ મનોહર સ્થળે ફરતો રહ્યો.

તાવત્સુવર્ણવૃક્ષાધઃ કન્યાદ્વયમપશ્યત । અતીવરૂપસંપન્નમતીવાદ્ભુતદર્શનમ્ ।। ૧૦.

ત્યાં સોનાના વૃક્ષોની નીચે તેણે બે કન્યાઓ જોઈ, જે અતિ સુંદર અને અદ્ભુત દેખાવાવાળી હતી.

દૃષ્ટ્વા તુ વિસ્મયાવિષ્ટઃ ક ઇમે શુભલોચને । એવં સંચિન્ત્ય યાવત્ સ ક્ષણમેકં વ્યવસ્થિતઃ । તસ્મિન્ વને તાવદુભૌ તાપસૌ સોઽવલોકયત્ ।। ૧૦.

એને જોઈને રાજા આશ્ચર્યચકિત થયો અને વિચાર્યું: 'આ શુભ નેત્રવાળી કોણ છે?' આમ વિચારીને એ થોડો સમય ઊભો રહ્યો; એ વનમાં એ બે તપસ્વીઓને પણ તેણે જોયા.

તૌ દૃષ્ટ્વા સહસા રાજા યયૌ પ્રીત્યા પરાં મુદમ્ । અવતીર્ય દ્વિપાત્ તૂર્ણં નમશ્ચક્રે તયોઃ સ્વયમ્ ।। ૧૦.

એ બંનેને જોઈને રાજા ખૂબ આનંદથી તરત જ પોતાના હાથી પરથી ઊતર્યો અને પોતે જ જઈને તેમને વંદન કર્યા.

ઉપવિષ્ટઃ સ તાભ્યાં તુ કૌશ્યે દત્તે વરાસને । પૃષ્ટઃ કસ્ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય વા કિમિહ સ્થિતઃ ।। ૧૦.

પછી રેશમી સુંદર આસન પર બેસીને, એ બંનેએ રાજાને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? ક્યાંથી આવ્યા છો? કોણના છો અને અહીં કેમ આવ્યા છો?'