વરાહપુરાણમ્

મુક્ત્વા નારાયણં દેવં વારાહં રૂપમાસ્થિતમ્

જે નારાયણ ભગવાનનું, વરાહ રૂપ ધારણ કરેલું છે, પૂજન કરે છે,

કુશિષ્યાય ન દાતવ્યં યે ચ શાસ્ત્રાર્થદૂષકાઃ

આ વિધિ અયોગ્ય શિષ્યને કે જે શાસ્ત્રનો અર્થ બગાડે તેને આપવી નહીં.

ધનધર્મક્ષયસ્તેષાં પઠનાદાશુ જાયતે

એવા લોકો માટે, આનું પઠન કરવાથી ધન અને ધર્મ ઝડપથી નાશ પામે છે.

એતત્તે કથિતં ભદ્રે પૂર્વં યત્પૃષ્ટવત્યસિ

હે સુભાગ્યવતી, જે તું પહેલાં પૂછ્યું હતું, એ બધું મેં તને કહી દીધું છે.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે ઋતૂપસ્કરણં નામ ચતુર્વિંશત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહપુરાણના પવિત્ર શાસ્ત્રમાં 'ઋતુપસ્કરણ' નામે એકસો ચોવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

અથ માયાચક્રમ્ શ્રુત્વા ષડૃતુકર્માણિ પૃથિવી સંશિતવ્રતા

પછી, છ ઋતુઓના કર્મો સાંભળ્યા પછી, પૃથ્વી, પોતાના વ્રતમાં દૃઢ રહી, માયાચક્ર વિશે બોલી.

મઙ્ગલ્યાશ્ચ પવિત્રાશ્ચ યે ત્વયા સમુદાહૃતાઃ

જે શુભ અને પવિત્ર વસ્તુઓ તું કહ્યું છે,

શ્રુત્વા ત્વેતાનિ કર્માણિ ત્વન્મુખોક્તાનિ માધવ

હે માધવ, તમારી વાણીથી આ બધાં કાર્યો સાંભળ્યા પછી,

એતન્મે પરમં ગુહ્યં પરં કૌતૂહલં તથા

મારે માટે આ તો સર્વોચ્ચ ગુપ્ત વાત છે અને ખૂબ જ ઉત્સુકતા જગાવે છે.

યામેનાં ભાષસે દેવ મમ માયેતિ નિત્યશઃ

હે દેવ, તમે હંમેશાં આને મારી માયા કહેતા રહો છો.

જ્ઞાતુમિચ્છામિ માયાર્થં રહસ્યં પરમુત્તમમ્

હું આ માયાનો અર્થ, એ સર્વોચ્ચ અને ગુપ્ત રહસ્ય જાણવું ઇચ્છું છું.

પ્રત્યુવાચ તદા વાક્યં પ્રહસ્ય તુ વસુન્ધરામ્

પછી તેમણે હસતાં હસતાં વસુંધરાને આ રીતે કહ્યું.

વૃથા ક્લેશં કિમર્થં ત્વં પ્રાપ્સ્યતે યદ્વિલોકનાત્

તમે જે જોઈ જશો તેના માટે શા માટે વ્યર્થ મહેનત કરો છો?

મમ માયાં વિશાલાક્ષિ કિં પુનસ્ત્વં વસુન્ધરે

હે વિશાળ નેત્રવાળી વસુંધરા, મારી માયા વિષે હવે વધુ શું કહું?

દેશો નિર્જલતાં યાતિ એષા માયા મમ પ્રિયે। સોમો યત્ક્ષીયતે પક્ષે પક્ષે વાપિ ચ વર્દ્ધતે ।। 125.

પ્રિયે, જ્યારે જમીન સુકાઈ જાય છે, એ મારી માયા છે; જેમ ચંદ્રમા પખવાડિયે ઘટે અને વધે છે.

અમાયાં ન સ દૃશ્યેત માયેયં મમ તત્ત્વતઃ

અમાવાસ્યાને ચંદ્ર દેખાતો નથી; એ ખરેખર મારી માયા છે.

ભવેચ્ચ શીતલં ગ્રીષ્મે માયેયં મમ તત્ત્વતઃ

ઉનાળામાં ઠંડક અનુભવાય ત્યારે પણ, એ મારી સાચી માયા છે.

ઉદેતિ પૂર્વતઃ પ્રાતર્માયેયં મમ સુન્દરિ

હે સુંદરે, સવારે પૂર્વ દિશામાં સૂર્ય ઉગે, એ પણ મારી માયા છે.

ગર્ભે ચ જાયતે જન્તુર્માયેયં મમ સુન્દરિ। જીવઃ પ્રવિશ્ય ગર્ભં તુ સુખદુઃખે ચ વિન્દતિ

હે સુંદરે, જ્યારે જીવ ગર્ભમાં જન્મે છે, એ મારી માયા છે; જીવ ગર્ભમાં જઈને સુખ-દુઃખ અનુભવે છે.

જાતશ્ચ વિસ્મરેત્સર્વમેષા માયા મમોત્તમા

અને જન્મ્યા પછી બધું ભૂલી જાય છે—આ મારી સર્વોત્તમ માયા છે.

કર્મણા નીયતેઽન્યત્ર માયૈષા મમ ચોત્તમા

કર્મથી જીવ બીજે ક્યાંક લઈ જવાય છે—આ પણ મારી સર્વોત્તમ માયા છે.

અઙ્ગુલ્યશ્ચરણૌ ચૈવ ભુજૌ શીર્ષં કટિસ્તથા

આંગળીઓ, પગ, હાથ, માથું અને કટિ,

કર્ણૌ નેત્રે કપાલૌ ચ લલાટં જિહ્વયા સહ

કાન, આંખો, કપાળ, લલાટ અને જીભ,

તસ્યૈવ જીર્યતે ભુક્તમગ્નિના પીતમેવ ચ

જે ખાય છે તે અગ્નિથી પચી જાય છે, અને જે પીવે છે તે પણ.

શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ રૂપં ચ રસો ગન્ધશ્ચ પંચમ 125.

ધ્વનિ, સ્પર્શ, રૂપ, સ્વાદ અને પાંચમો સુગંધ.

સર્વર્તુષુ નિજાકારઃ સ્થાવરે જઙ્ગમે તથા

બધા ઋતુઓમાં, સ્થાવર અને જંગમ સર્વે જીવોમાં પોતપોતાનું સ્વરૂપ રહે છે.

આપો દિવ્યાસ્તથા ભૌમા આપો યેષુ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

દિવ્ય જળ અને ભૂમિ પરના જળ, એ બધામાં બધું સ્થિર થયેલું છે.

વૃષ્ટૌ બહૂદકાઃ સર્વે પલ્વલાનિ સરાંસિ ચ

વરસાદમાં, બધા તળાવો અને સરોવર પાણીથી ભરાઈ જાય છે.

હિમવચ્છિખરાન્મુક્તા નામ્ના મન્દાકિની નદી

હિમાલયના શિખરો પરથી મંદાકિની નામની નદી વહે છે.