વરાહપુરાણમ્

સ્તુવન્તિ દેવલોકાશ્ચ પુરાણં પુરુષોત્તમમ્

દેવલોકના લોકો પણ પ્રાચીન અને સર્વોત્તમ પુરુષની સ્તુતિ કરે છે.

સ્તુવન્તિ દેવં ભૂતાનાં સર્વલોકસ્ય ચેશ્વરમ્

તેઓ સર્વ જીવોના દેવ અને સર્વ લોકના ઈશ્વરનું ગાન કરે છે.

સ્તુવન્તિ દેવદેવેશં યુગાનાં સંક્ષયેઽક્ષયમ્

તેઓ દેવોના દેવ, યુગોના અંતે અવિનાશી એવા ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે.

સ્તુવન્તિ કેશવં દેવમાદિકાલમયં પ્રભુમ્ સ્તુવન્તિ નાથં ભૂતાનાં સર્વલોકમહેશ્વરમ્

તેઓ કેશવ ભગવાન, જે સમયના આરંભથી છે એવા પ્રભુની સ્તુતિ કરે છે; તેઓ સર્વ જીવોના સ્વામી અને સર્વ લોકના મહેશ્વરનું ગાન કરે છે.

નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ અસિતો દેવલસ્તથા

નારદ, પર્વત, અસિત અને દેવલ પણ—

એતે ચાન્યે ચ બહવો મિત્રાવસુપરાવસૂ

અને બીજા પણ ઘણા, જેમ કે મિત્રાવસુ અને પરાવસુ—

શ્રુત્વા તુ પ્રતિનિર્ઘોષં દેવાનાં તુ મહૌજસામ્

મહાન શક્તિવાળા દેવતાઓના ગુંજતા અવાજ સાંભળી—

કિમયં શ્રૂયતે શબ્દો બ્રહ્મઘોષેણ સંયુતઃ

'આ કયો અવાજ સંભળાય છે, જે બ્રહ્મના ઉદઘોષ સાથે જોડાયેલો છે?'

તતઃ કમલપત્રાક્ષી સર્વરૂપગુણાન્વિતા 124.

પછી, હે કમળની આંખવાળી, સર્વ રૂપ અને ગુણોથી યુક્ત—

દેવાઃ કાંક્ષન્તિ તે દેવ વારાહીં રૂપસંસ્થિતિમ્

દેવતાઓ, હે ભગવાન, તારી વારાહીની રૂપમાં સ્થાપિત થવાની ઇચ્છા રાખે છે.

તતો નારાયણો દેવઃ પૃથિવીં પ્રત્યુવાચ હ

પછી નારાયણ ભગવાને પૃથ્વી સાથે વાત કરી.

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં વૈ ધારિતાસિ વસુન્ધરે

પવિત્ર હજાર વર્ષથી, હે ધરા, તું ધરી રહી છે.

ઇહાગચ્છામિ ભદ્રં તે દ્રષ્ટુકામા દિવૌકસઃ

હું અહીં આવી રહ્યો છું, તારી કલ્યાણની કામના સાથે, કારણ કે દેવતાઓ તને જોવા ઇચ્છે છે.

એવં તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા માધવસ્ય વસુન્ધરા

માધવના આ વચન સાંભળી ધરાએ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું.

વારાહં પુરુષં દેવં વિજ્ઞાપયતિ સા ધરા

પછી ધરાએ વરાહરૂપ દેવને વિનંતી કરી.

શરણં ત્વાં પ્રપન્નાહં ત્વદ્ભક્તા ત્વં ગતિઃ પ્રભુઃ

હું તારી શરણમાં આવી છું, હું તારી ભક્ત છું; તું જ મારું આશ્રય અને સ્વામી છે.

કથં વા તુષ્યસે દેવ પૂજ્યસે કેન કર્મણા

હે ભગવાન, કયા ઉપાયથી તું પ્રસન્ન થાય છે અને કયા કર્મથી તારી પૂજા થાય છે?

ન ચ મેઽસ્તિ વ્યથા કાચિત્તવ કર્મણિ નિત્યશઃ

મને તારા સતત કર્મોમાં કદીયે કોઈ દુઃખ નથી.

સર્વે સુરાસુરા લોકાઃ સરુદ્રેન્દ્રપિતામહાઃ 124.

બધા દેવો, અસુરો, ઇન્દ્ર અને પિતામહ સહિતના બધા લોક છે.

કાનિ કર્માણિ કુર્વન્તિ યે ત્વાં પશ્યન્તિ માધવ

હે માધવ, જે તને જુએ છે, તેઓ કયા કર્મ કરે છે?

બ્રાહ્મણસ્ય ચ કિં કર્મ ક્ષત્રિયસ્ય ચ કિં ભવેત્

બ્રાહ્મણનું શું કરવું અને ક્ષત્રિયનું કયું કર્તવ્ય છે?

યોગો વૈ પ્રાપ્યતે કેન તપો વા કેન નિશ્ચિતમ્

કયા ઉપાયથી યોગ પ્રાપ્ત થાય છે અથવા કયા નિશ્ચિત તપથી મળે છે?

કિં ચ દુઃખનિવાસં વા ભોજનં પાનકં તથા

દુઃખદાયી નિવાસ કયું છે, અને ભોજન તથા પાન કયું છે?

પ્રાપણં કીદૃશં ચાપિ કાસુ દિક્ષુ તથા પ્રભો

કઈ રીતે મેળવવું અને કયા દિશામાં, હે પ્રભુ?

તિર્યગ્યોનિં ન ગચ્છેત કર્મણા કેન કેશવ

હે કેશવ, કયા કર્મથી પ્રાણીયોનિમાં જન્મ થતો નથી?

જરા વા કેન ગચ્છેત જન્મ વા કેન ગચ્છતિ

કયા કારણે વૃદ્ધાવસ્થા મળે છે અને કયા કારણે જન્મ થાય છે?

સંસારસ્ય ન ગચ્છેત કેન કર્મપ્રભાવતઃ

કયા કર્મના પ્રભાવથી સંસારમાં જવું પડતું નથી?

શૃણ્વન્તુ મે ભાગવતા યે ચ મોક્ષે વ્યવસ્થિતાઃ

જે ભગવાનના ભક્ત છે અને જે મુક્તિની ઇચ્છા રાખે છે, તેઓ મારા વચન સાંભળે.

મન્ત્રઃ – માસેષુ સર્વેષુ ચ મુખ્યભૂતસ્ત્વં માધવો માધવમાસ એવ નિત્યં ચ યજ્ઞેષુ તથેજ્યતે યો નારાયણઃ સપ્તલોકેષુ વીરઃ ।।124.

મંત્ર – બધા મહિનામાં માધવ મહિનો શ્રેષ્ઠ છે; યજ્ઞોમાં પણ હંમેશા નારાયણની પૂજા થાય છે, જે સાતે લોકમાં વિક્રમશાળી છે.