વરાહપુરાણમ્

ઋતુકાલાભિગામી ચ શાન્તાત્મા મોહવર્જિતઃ

જે યોગ્ય સમયે પત્ની પાસે જાય છે, મનથી શાંત છે અને મોહથી રહિત છે,

ગુરુસમ્પૂજકો નિત્યં યુક્તો ભક્તાનુવત્સલઃ

જે ગુરુનું હંમેશા માન કરે છે, સતત લગનથી રહે છે અને ભક્તો પર પ્રેમ કરે છે,

તસ્યાહં ન પ્રણશ્યામિ સ ચ મે ન પ્રણશ્યતિ અથ શૂદ્રસ્ય વક્ષ્યામિ કર્માણિ શૃણુ માધવિ

એવો ભક્ત મને કદી ગુમાવતો નથી અને હું પણ તેને કદી ગુમાવતો નથી. હવે, માધવી, હું શૂદ્રના કર્તવ્ય કહું છું, સાંભળ.

કર્માણિ યાનિ કૃત્વા હ શૂદ્રો મહ્યં વ્યવસ્થિતઃ

જે કર્મો કરીને શૂદ્ર મારી ભક્તિમાં સ્થિર રહે છે,

ઉભૌ ભાગવતૌ ભક્તૌ મદ્ભક્તૌ કર્મનિષ્ઠિતૌ

એ બંને ભગવાનના ભક્ત છે, મારા પર ભક્તિ ધરાવે છે અને પોતાના કર્તવ્યમાં સ્થિર છે.

નિરહઙ્કારશુદ્ધાત્મા આતિથેયો વિનીતવાન્

જે અહંકારથી મુક્ત, મનથી શુદ્ધ, મહેમાનનુ સ્વાગત કરનાર અને વિનમ્ર હોય છે,

નમસ્કારપ્રિયો નિત્યં મમ ચિન્તાવ્યવસ્થિતઃ

જે હંમેશા નમસ્કાર કરવાનું પસંદ કરે છે અને મનથી મારી ચિંતનામાં સ્થિર રહે છે,

ત્યક્ત્વા ઋષિસહસ્રાણિ શૂદ્રમેવ ભજામ્યહમ્ 115.

હજારો ઋષિઓને છોડીને પણ, હું એ શૂદ્રને જ ભજું છું.

એવં કર્મગુણાશ્ચૈવ યેન ભક્ત્યા વ્યવસ્થિતઃ

આ રીતે, જે કોઈ આ કર્મગુણોથી ભક્તિમાં સ્થિર રહે છે,

યેન તત્પ્રાપ્યતે યોગં તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે

જેના દ્વારા યોગ પ્રાપ્ત થાય છે, એ હું કહું છું, વસુંધરા, સાંભળ.

ન શીતં ચ ન ચોષ્ણે ચ લબ્ધાઽલબ્ધં વિચિન્તયેત્

એ ઠંડક કે ગરમીની, કે લાભ કે નુકસાનની ચિંતા કરતો નથી.

ન કષાયૈઃ સ્પૃહા યસ્ય પ્રાપ્નુયાત્સિદ્ધિમુત્તમામ્

જેને કડવાશ પ્રત્યે લાલસા નથી, એ ઉત્તમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.

ય એતાન્ હિ પરિત્યજ્ય મમ કર્મરતઃ સદા

જે આ બધું છોડીને હંમેશા મારા કર્મમાં રત રહે છે,

તત્પરો નિત્યમુદ્યુક્તઃ અન્યકાર્યજુગુપ્સકઃ

જે એમાં જ મન લગાવીને, હંમેશા પ્રયત્નશીલ અને બીજા કામોથી વિમુખ રહે છે,

કારુણ્યઃ સર્વસત્ત્વાનાં પ્રત્યુત્થાયી મહાક્ષમઃ

જે સર્વ જીવો પર દયાળુ છે, સૌનું સન્માન કરવા તત્પર છે અને ખૂબ ક્ષમાશીલ છે,

ત્રિકાલં ચ દિશો ભાગં સદા કર્મપથિ સ્થિતઃ

જે ત્રણેય સમય અને દરેક દિશામાં હંમેશા કર્મના માર્ગે અડગ રહે છે,

અનુષ્ઠાનપરશ્ચૈવ મમ પાર્શ્વે મનશ્ચરઃ

અને જે નિયમિત રીતે કર્મ કરે છે અને મનથી હંમેશા મારી પાસે રહે છે,

પુષ્પે ગન્ધે ચ ધૂપે ચ મત્કર્મણિ સદા રતઃ 115.

જે વ્યક્તિ ફૂલો, સુગંધ અને ધૂપથી હંમેશા મારી પૂજા કરવામાં તત્પર રહે છે,

પયસા યાવકેનાપિ કદાચિદ્વાયુભક્ષણઃ

ક્યારેક માત્ર દૂધ, ક્યારેક જૌના લાપસીથી, અથવા ક્યારેક ફક્ત હવા પર જીવતો હોય છે,

કદાચિત્તુ ચતુર્થેન કદાચિત્ફલમેવ ચ

ક્યારેક ચાર દિવસે એકવાર જ ખાય છે, તો ક્યારેક ફક્ત ફળો જ લે છે,

ય એતત્સપ્ત જન્માનિ મમ કર્માણિ કુર્વતે

જે સાત જન્મ સુધી આવા મારા કર્મો કરે છે,

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે વિવિધકર્મોત્પત્તૌ પંચદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહપુરાણમાં વિવિધ કર્મોની ઉત્પત્તિ વિષયક એકસો પંદરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

અથ સુખદુઃખનિરૂપણમ્ મયા પ્રોક્તવિધાનેન યસ્તુ કર્માણિ કારયેત્

હવે સુખ-દુઃખનું નિર્ધારણ: જે મારા જણાવેલા રીતથી કર્મો કરાવે છે,

એકચિત્તઃ સમાસ્થાય અહઙ્કારવિવર્જ્જિતઃ

એકાગ્ર ચિત્તે, દૃઢપણે સ્થિર રહી, અહંકારથી રહિત થઈ,

ફલમૂલાનિ શાકાનિ દ્વાદશ્યાં વા કદાચન

જે દ્વાદશી કે અન્ય દિવસે ફળ, મૂળ અને શાકભાજી ખાય છે,

ષષ્ઠ્યષ્ટમી હ્યમાવાસ્યા તૂભયત્ર ચતુર્દશી

છઠ્ઠ, અષ્ટમી, અમાવાસ્યા અને બંને પક્ષની ચૌદસના દિવસે,

એવં યોગવિધાનેન કર્મ કુર્યાદ્દૃઢવ્રતઃ

આ રીતે યોગની રીતથી, દૃઢ સંકલ્પવાળો મનુષ્ય કર્મ કરે,

ન ગ્લાનિર્ન જરા તસ્ય ન મોહો રોગ એવ ચ

એવા વ્યક્તિને થાક, વૃદ્ધાવસ્થા, મોહ કે રોગ કદી થતો નથી.

તેષાં વ્યુષ્ટિં પ્રવક્ષ્યામિ મમ કર્મસમુત્થિતામ્

હવે હું એમના માટે મારા કર્મોથી થતો ફળ જણાવું છું.