વરાહપુરાણમ્

બ્રાહ્મણસ્ય તુ વક્ષ્યામિ શૃણુ કર્મ વસુન્ધરે

હવે, હે વસુધા, હું બ્રાહ્મણના કર્તવ્ય કહું છું, સાંભળ.

ષટ્કર્મનિરતો ભૂત્વા અહઙ્કારવિવર્જ્જિતઃ

છહ કર્મોમાં તત્પર અને અહંકારથી રહિત—

મમ કર્મસમાયુક્તઃ પૈશુન્યેન વિવર્જિતઃ

મારા નિર્ધારિત કર્મોમાં જોડાયેલો અને પરનિંદાથી દૂર—

એતદ્વૈ બ્રહ્મણઃ કર્મ એકચિત્તો જિતેન્દ્રિયઃ

બ્રાહ્મણનું કર્તવ્ય એ છે કે, મન એકાગ્ર રાખે અને ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખે.

ક્ષત્રિયાણાં પ્રવક્ષ્યામિ મમ કર્મસુ તિષ્ઠતામ્

હવે હું કહું છું કે જે ક્ષત્રિય મારા આદેશમાં રહે છે, તેમના કર્તવ્ય શું છે.

દાનશૂરશ્ચ કર્મજ્ઞો યજ્ઞેષુ કુશલઃ શુચિઃ

દાતાર, બહાદુર, કર્મમાં nipુણ, યજ્ઞોમાં કુશળ અને શુદ્ધ—

અલ્પભાષી ગુણજ્ઞશ્ચ નિત્યં ભાગવતપ્રિયઃ

ઓછું બોલનાર, ગુણને ઓળખનાર અને હંમેશાં ભાગવતપ્રેમી—

અભ્યુત્થાનાદિકુશલઃ પૈશુન્યેન વિવર્જિતઃ 115.

પ્રયત્ન અને સંબંધિત કાર્યોમાં nipુણ, અને પરનિંદાથી દૂર—

ભજતે મમ યો નિત્યં મમ લોકાય ગચ્છતિ

જે કોઈ હંમેશાં મને આ રીતે ભજે છે, તે મારા લોકમાં જાય છે.

યાનિ કર્માણિ કુરુતે મમ ભક્તિપથે સ્થિતઃ

જે મારા ભક્તિના માર્ગે અડગ રહે છે, એ જે જે કર્મ કરે છે,

ઋતુકાલાભિગામી ચ શાન્તાત્મા મોહવર્જિતઃ

જે યોગ્ય સમયે પત્ની પાસે જાય છે, મનથી શાંત છે અને મોહથી રહિત છે,

ગુરુસમ્પૂજકો નિત્યં યુક્તો ભક્તાનુવત્સલઃ

જે ગુરુનું હંમેશા માન કરે છે, સતત લગનથી રહે છે અને ભક્તો પર પ્રેમ કરે છે,

તસ્યાહં ન પ્રણશ્યામિ સ ચ મે ન પ્રણશ્યતિ અથ શૂદ્રસ્ય વક્ષ્યામિ કર્માણિ શૃણુ માધવિ

એવો ભક્ત મને કદી ગુમાવતો નથી અને હું પણ તેને કદી ગુમાવતો નથી. હવે, માધવી, હું શૂદ્રના કર્તવ્ય કહું છું, સાંભળ.

કર્માણિ યાનિ કૃત્વા હ શૂદ્રો મહ્યં વ્યવસ્થિતઃ

જે કર્મો કરીને શૂદ્ર મારી ભક્તિમાં સ્થિર રહે છે,

ઉભૌ ભાગવતૌ ભક્તૌ મદ્ભક્તૌ કર્મનિષ્ઠિતૌ

એ બંને ભગવાનના ભક્ત છે, મારા પર ભક્તિ ધરાવે છે અને પોતાના કર્તવ્યમાં સ્થિર છે.

નિરહઙ્કારશુદ્ધાત્મા આતિથેયો વિનીતવાન્

જે અહંકારથી મુક્ત, મનથી શુદ્ધ, મહેમાનનુ સ્વાગત કરનાર અને વિનમ્ર હોય છે,

નમસ્કારપ્રિયો નિત્યં મમ ચિન્તાવ્યવસ્થિતઃ

જે હંમેશા નમસ્કાર કરવાનું પસંદ કરે છે અને મનથી મારી ચિંતનામાં સ્થિર રહે છે,

ત્યક્ત્વા ઋષિસહસ્રાણિ શૂદ્રમેવ ભજામ્યહમ્ 115.

હજારો ઋષિઓને છોડીને પણ, હું એ શૂદ્રને જ ભજું છું.

એવં કર્મગુણાશ્ચૈવ યેન ભક્ત્યા વ્યવસ્થિતઃ

આ રીતે, જે કોઈ આ કર્મગુણોથી ભક્તિમાં સ્થિર રહે છે,

યેન તત્પ્રાપ્યતે યોગં તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે

જેના દ્વારા યોગ પ્રાપ્ત થાય છે, એ હું કહું છું, વસુંધરા, સાંભળ.

ન શીતં ચ ન ચોષ્ણે ચ લબ્ધાઽલબ્ધં વિચિન્તયેત્

એ ઠંડક કે ગરમીની, કે લાભ કે નુકસાનની ચિંતા કરતો નથી.

ન કષાયૈઃ સ્પૃહા યસ્ય પ્રાપ્નુયાત્સિદ્ધિમુત્તમામ્

જેને કડવાશ પ્રત્યે લાલસા નથી, એ ઉત્તમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.

ય એતાન્ હિ પરિત્યજ્ય મમ કર્મરતઃ સદા

જે આ બધું છોડીને હંમેશા મારા કર્મમાં રત રહે છે,

તત્પરો નિત્યમુદ્યુક્તઃ અન્યકાર્યજુગુપ્સકઃ

જે એમાં જ મન લગાવીને, હંમેશા પ્રયત્નશીલ અને બીજા કામોથી વિમુખ રહે છે,

કારુણ્યઃ સર્વસત્ત્વાનાં પ્રત્યુત્થાયી મહાક્ષમઃ

જે સર્વ જીવો પર દયાળુ છે, સૌનું સન્માન કરવા તત્પર છે અને ખૂબ ક્ષમાશીલ છે,

ત્રિકાલં ચ દિશો ભાગં સદા કર્મપથિ સ્થિતઃ

જે ત્રણેય સમય અને દરેક દિશામાં હંમેશા કર્મના માર્ગે અડગ રહે છે,

અનુષ્ઠાનપરશ્ચૈવ મમ પાર્શ્વે મનશ્ચરઃ

અને જે નિયમિત રીતે કર્મ કરે છે અને મનથી હંમેશા મારી પાસે રહે છે,

પુષ્પે ગન્ધે ચ ધૂપે ચ મત્કર્મણિ સદા રતઃ 115.

જે વ્યક્તિ ફૂલો, સુગંધ અને ધૂપથી હંમેશા મારી પૂજા કરવામાં તત્પર રહે છે,

પયસા યાવકેનાપિ કદાચિદ્વાયુભક્ષણઃ

ક્યારેક માત્ર દૂધ, ક્યારેક જૌના લાપસીથી, અથવા ક્યારેક ફક્ત હવા પર જીવતો હોય છે,