વરાહપુરાણમ્

અથ કુર્યાદષ્ટશતૈરૂર્ધ્વં નૃપતિસત્તમ । સ્વશક્ત્યા કારયેદ્‌ધેનું તથાત્માનં પીડયેત્

પછી, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, આઠસો કે વધુ એકમથી ગાય બનાવવી જોઈએ અને એ રીતે પોતે મહેનત કરવી.

સર્વબીજાનિ સંસ્થાપ્ય ચતુર્દિક્ષુ સમન્તતઃ । સુવર્ણસ્ય મુખં શૃઙ્ગે મૌક્તિકૈર્નયને તથા

બધી બિયારણ ચારેય દિશામાં મૂકી, ગાયના મોઢા પર સોનાનું મુખ, શીંગ પર અને આંખોમાં મુક્તા જડવું.

ગુડેન તુ મુખ કાયે જિહ્વા પિષ્ટમયી તથા । કમ્બલં પટ્ટસૂત્રેણ કણ્ઠાભરણભૂષિતામ્

મોઢું અને શરીર ગુડથી, જીભ લોટની, કમ્બળ અને પટ્ટાની દોરીથી, અને ગળામાં હારથી શોભાયમાન એવી બનાવવી.

ઇક્ષુપાદાં રૌપ્યખુરાં તવનીતસ્તનીં તથા । પ્રશસ્તપત્રશ્રવણાં સિતચામરપભૂષિતામ્

શેરડીના પગવાળી, ચાંદીના ખુરાવાળી, માખણથી ભરેલી સ્તનવાળી, સુંદર પાંદડાંથી શોભાયમાન કાનવાળી અને સફેદ ચામરથી શણગારેલી એવી ગાય તૈયાર કરવી.

પઞ્ચરત્નસમાયુક્તાં વસ્ત્રેણાચ્છાદિતાં તથા । ગન્ધપુષ્પૈરલંકૃત્ય બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

પાંચ રત્નોથી શોભાયમાન અને વસ્ત્રથી ઢાંકી, સુગંધિત ફૂલો વડે શણગારેલી એવી ગાય બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવી.

શ્રોત્રિયાય દરિદ્રાય સાધુવૃત્તાય ધીમતે । વેદવેદાઙ્‌ગવિદુષે સાગ્નિકાય કુટુમ્બિને । અદુષ્ટાય પ્રદાતવ્યા ન તુ મત્સરિણે દ્વિજે

એવી ગાય એ બ્રાહ્મણને આપવી જે શાસ્ત્રજ્ઞ, ગરીબ, સારા સ્વભાવવાળો, બુદ્ધિશાળી, વેદ-વેદાંગ જાણનારો, અગ્નિ રાખતો, કુટુંબવાળો અને નિર્દોષ હોય; ક્યારેય ઈર્ષાળુ બ્રાહ્મણને ન આપવી.

અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે દિનક્ષયે । એષુ પુણ્યેષુ કાલેષુ થથાવિભવશક્તિતઃ

ઉત્તરાયણ, દક્ષિણાયન, વિશુવ, શુભ સંયોગ કે દિવસના અંતે—આવા પવિત્ર સમયમાં, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે દાન કરવું.

સત્પાત્રઞ્ચ દ્વિજં દૃષ્ટ્વા આગતં શ્રોત્રિયં ગૃહે । તાદૃશાય પ્રદાતવ્યા પુચ્છદેશે વિમૃષ્ય ચ

જ્યારે કોઈ યોગ્ય, શાસ્ત્રજ્ઞ અને મહેમાન બ્રાહ્મણ ઘરે આવે, ત્યારે તેની યોગ્યતા જોઈને, ગાયના પૂંછડાની તપાસ કરીને, તેને ગાય આપવી.

પૂર્વાભિમુખમાસ્થાય અથવા સ ઉદઙ્મુખઃ । ગાં પૂર્વાભિમુખીં કૃત્વા વત્સમુત્તરતો ન્યસેત્

પૂર્વ તરફ મુખ કરીને, અથવા ઉત્તર તરફ પણ, ગાયને પૂર્વમુખી રાખવી અને વાછરડાને ઉત્તર તરફ મૂકવું.

દાનકાલે તુ યે મન્ત્રાસ્તાન્પઠિત્વા સમર્પયેત્ । સમ્પૂજ્ય વિધિવદ્વિપ્રં મુદ્રિકાકર્ણભૂષણૈઃ

દાન વખતે નિર્ધારિત મંત્રો ઉચ્ચારી, વિધિવત્ બ્રાહ્મણની પૂજા કરી, તેને મુદ્રિકા અને કાનના આભૂષણોથી શોભાવવો.

સ્વશક્ત્યા દક્ષિણા દેયા વિત્તશાઠ્યવિવર્જ્જિતઃ । હસ્તે તુ દક્ષિણાં દત્ત્વા ગન્ધપુષ્પસચન્દનામ્ । ધેનું સમર્પયેત્તસ્ય મુખઞ્ચ ચ વિલોકયેત્

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, કંજૂસી વિના દક્ષિણા આપવી; દક્ષિણા બ્રાહ્મણના હાથે આપી, સુગંધિત ફૂલો અને ચંદન સાથે ગાય અર્પણ કરવી અને ગાયના મુખનું દર્શન કરવું.

એકાહં શર્કરાહારો બ્રાહ્મણસ્ત્રિદિનં વસેત્ । સર્વપાપહરા ધેનુઃ સર્વકામપ્રદાયિની

બ્રાહ્મણે એક દિવસ માત્ર ખાંડ જ ખાવું અને ત્રણ દિવસ ત્યાં રહેવું; આવી ગાય સર્વ પાપો દૂર કરે છે અને સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.

સર્વકામસમૃદ્ધસ્તુ જાયતે નાત્ર સંશયઃ । દીયમાનં પ્રપશ્યન્તિ તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્

એવા દાનથી સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; અને જે લોકો એ દાન જોઈ લે છે, તેઓ પણ ઉત્તમ ગતિ પામે છે.

ય ઇદં શૃણુયાદ્ ભક્ત્યા પઠતે વાપિ માનવઃ । મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

જે માનવ ભક્તિપૂર્વક આ સાંભળે કે પાઠ કરે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને વિષ્ણુના લોકને પામે છે.

અથ મધુધેનુદાનમાહાત્મ્યમ્ મધુધેનું પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાતકનાશિનીમ્

હવે મધુધેનુ દાનનું મહાત્મ્ય કહું છું—મધુથી બનેલી ગાય સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.

ધેનું મધુમયીં કૃત્વા સમ્પૂર્ણઘટષોડશામ્

સંપૂર્ણ મધુથી બનેલી અને સોળ ભરેલા ઘડાવાળી એવી ગાય તૈયાર કરવી.

સૌવર્ણં તુ મુખં કૃત્વા શૃઙ્ગાણ્યગુરુચંદનૈઃ

એ ગાયનું મુખ સોનાનું બનાવવું અને શિંગ અગરુ અને ચંદનથી બનાવવું.

પાદાનિક્ષુમયાન્કૃત્વા સિતકમ્બલસંવૃતાન્

પગ શેરડીના બનાવી, સફેદ કમળથી ઢાંકી દેવા.

ઓષ્ઠૌ પુષ્પમયૌ તસ્યા દન્તાઃ ફલમયાઃ સ્મૃતાઃ

એના હોઠ ફૂલોના અને દાંત ફળના બનાવવાના.

પ્રશસ્તપત્રશ્રવણા પ્રમાણાત્પરિતસ્તતા

સુંદર પાંદડાંથી કાન શોભાવવું અને યોગ્ય રીતે ચારેય બાજુ ગોઠવવા.

ચત્વારિ તિલપાત્રાણિ ચતુર્દિક્ષુ પ્રકલ્પયેત્

ચારેય દિશામાં ચાર તલપત્રનાં વાટકાં મૂકવા.

કાંસ્યોપદોહિનીં કૃત્વા ગન્ધપુષ્પૈસ્તુ પૂજિતામ્

પિતળની ગાય બનાવીને, સુગંધિત ફૂલો વડે તેની પૂજા કરવી.

સંક્રાંત્યામુપરાગે ચ સર્વકાલે યદૃચ્છયા

સૂર્યના સંક્રમણ, ગ્રહણ કે જ્યારે મન થાય ત્યારે પણ,

બ્રાહ્મણાય દરિદ્રાય શ્રોત્રિયાયાહિતાગ્નયે 104.

વેદપાઠ કરતો, અગ્નિ જાળવનારો અને ગરીબ બ્રાહ્મણ હોય,

તાદૃશાય પ્રદાતવ્યા મધુ ધેનુર્નરોત્તમે

એવા શ્રેષ્ઠ મનુષ્યને મધવાળી શ્રેષ્ઠ ગાય આપવી.

દદ્યાદ્વિપ્રાય ધેનું તાં મન્ત્રપૂર્વાં વિચક્ષણઃ આચ્છાદ્ય વસ્ત્રયુગ્મેન મુદ્રિકાવર્ણમાત્રકૈઃ જલપૂર્વં તુ કર્ત્તવ્યં પશ્ચાદ્યાનં સમર્પયેત્

વિદ્વાન વ્યક્તિએ તે ગાય બ્રાહ્મણને મંત્રોચ્ચાર સાથે, બે વસ્ત્રોથી ઢાંકી, મુદ્રિકાથી શોભિત કરી, પાણીની વિધી પછી અર્પણ કરવી.

પ્રીયન્તાં પિતરો દેવા મધુધેનો નમોઽસ્તુ તે

પિતૃઓ અને દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય, મધવાળી ગાય, તને વંદન છે.

અહં ગૃહ્ણામિ ત્વાં દેવિ કુટુમ્બાર્થે વિશેષતઃ

હે દેવી, હું તને ખાસ મારા કુટુંબના કલ્યાણ માટે સ્વીકારું છું.

મધુવાતેતિ મન્ત્રેણ દદ્યાદાશુચિકેન તુ

'મધુવાત' મંત્રથી, ભલે અપવિત્ર હોય, ગાય દાન આપવી.