વરાહપુરાણમ્

સ સર્વમેધમારેભે સ્વયં ક્રતુવરં નૃપઃ

એ રાજાએ પોતે જ મહાન સર્વમેધ યજ્ઞ આરંભ્યો.

નાન્નં તેન તદા દત્તં સ્વલ્પં મત્વા યથા ત્વયા

પણ એ સમયે પણ, જેમ તમે કર્યું તેમ, તેણે પણ અન્નને થોડું સમજીને આપ્યું નહોતું.

કૃત્વા પુણ્યં વિનીતાશ્વઃ સાર્વભૌમો નૃપોત્તમઃ

પુણ્ય કર્મો કરીને વિનીતાશ્વ નામના શ્રેષ્ઠ રાજાએ આખી પૃથ્વી પર રાજ કર્યું.

અસાવપિ ક્ષુધાવિષ્ટ એવમેવ ગતો નૃપઃ

છતાં પણ એ રાજા ભૂખથી પીડાઈને એ જ રીતે અહીંથી ગયો.

વિમાનેનાર્કવર્ણેન ભાસ્વતા દેવવન્નૃપઃ

એ રાજા તેજસ્વી વિમાનમાં, સૂર્ય જેવો પ્રકાશિત થઈ, ગયો.

પુરોહિતં દદર્શાથ હોતારં જાહ્નવીતટે

ત્યાં તેણે પોતાના પુરોહિતને, યજ્ઞકર્મ કરનારને, જહ્નવીના કાંઠે જોયા.

ક્ષુધાયાઃ કારણં કિં મે સ હોતા તમુવાચ હ

એ રાજાએ એ યજ્ઞકર્મ કરનારને પૂછ્યું: 'મને ભૂખ લાગવાનું કારણ શું છે?'

ઘૃતધેનું ચ ધેનું ચ રસધેનું ચ પાર્થિવ

હે રાજા, ઘી આપતી ગાય, ગાય અને રસ આપતી ગાય—

તપતે યાવદાદિત્યસ્તપતે વાપિ ચન્દ્રમાઃ

જ્યાં સુધી સૂર્ય પ્રકાશે છે અથવા ચંદ્ર પ્રકાશે છે ત્યાં સુધી—

વિનીતાશ્વ ઉવાચ ભુઙ્ક્તે સ્વર્ગં ચ વિપ્રેન્દ્ર તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ।।99.

વિનીતાશ્વે પૂછ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શું એ સ્વર્ગનો આનંદ મેળવે છે? હું પૂછું છું, કૃપા કરીને કહો.'

હોતોવાચ ચતુર્ભિઃ કુડવૈશ્ચૈવ પ્રસ્થ એકઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ

યજ્ઞકર્મ કરનારે કહ્યું: 'ચાર કુડવાથી એક પ્રસ્થ થાય છે, એવું કહેવાય છે.'

સા તુ ષોડશભિઃ કાર્યા ચતુર્ભિર્ વત્સકો ભવેત્

તેને સોળ ભાગથી બનાવવી અને ચાર ભાગથી વાછરડું તૈયાર કરવું.

પુચ્છે પ્રકલ્પનીયા સા ઘણ્ટાભરણાભૂષિતા

પૂંછ પર રત્નોથી શોભાયમાન ઘંટાવાળો આભૂષણ ગોઠવવું જોઈએ.

કાંસ્યદોહાં રૌપ્યખુરાં પૂર્વધેનુવિધાનતઃ

દૂધ દોહવા માટે કાંસ્યનું પાત્ર અને પગ માટે ચાંદીના ખુર, જેમ પહેલાં ધેનુ માટે કહ્યું છે તેમ, ગોઠવવા.

કૃષ્ણાજિનં ધેનુવાસો નન્દિતાં કલ્પિતાં શુભામ્

કૃષ્ણમૃગની ચામડીનું ધેનુનું વસ્ત્ર, આનંદદાયક અને શુભ, ગોઠવવું જોઈએ.

સર્વૌષધિસમાયુક્તાં મન્ત્રપૂતાં તુ દાપયેત્

તેમાં સર્વ ઔષધિઓ ઉમેરવી અને મંત્રોથી શુદ્ધ કરી પછી દાનમાં આપવી.

સર્વં સમ્પાદયાસ્માકં તિલધેનો દ્વિજાર્પિતા

અમારા સર્વ કાર્ય પૂર્ણ થાય, એવી તિલધેનુ દ્વિજોને અર્પણ કરવામાં આવે છે.

ભજસ્વ કામાન્માં દેવિ તિલધેનો નમોઽસ્તુ તે

હે દેવી, મારી તરફથી તિલધેનુ સ્વીકારો, તમારે વંદન છે.

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં ચ ગચ્છતિ 99.

જે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે, તે વિષ્ણુના લોકને પામે છે.

અથ જલધેનુદાન વિધિઃ જલધેનું પ્રવક્ષ્યામિ પુણ્યેઽહ્નિ વિધિપૂર્વકમ્

હવે જલધેનુ દાનની વિધિ કહું છું; શુભ દિવસે નિયમ પ્રમાણે જલધેનુનું વર્ણન કરું છું.

તત્ર મધ્યે તુ રાજેન્દ્ર પૂર્ણં કુમ્ભં ચ વિન્યસેત્

ત્યાં મધ્યમાં, રાજન, એક ભરેલું કુંભ ગોઠવવું.

વાસિતં ગન્ધતોયેન તાં ધેનું પરિકલ્પયેત્

ધેનુને સુગંધિત પાણીથી સુગંધિત કરી તૈયાર કરવી.

વર્દ્ધનીકં(વર્દ્ધનકિં) મહારાજ યન્ત્રપુષ્પૈઃ સમન્વિતમ્

મહારાજા, યંત્રથી બનેલા ફૂલોવાળું વૃદ્ધિનું પાત્ર ગોઠવવું.

પંચરત્નાનિ નિઃક્ષિપ્ય તસ્મિન્ કુમ્ભે નરાધિપ

એ કુંભમાં પાંચ રત્નો મૂકવા, હે રાજાધિરાજ.

ધાત્રીફલં સર્ષપાશ્ચ સર્વધાન્યાનિ પાર્થિવ

ધાત્રીનું ફળ, સરસવ અને સર્વ અનાજો, હે પૃથ્વીનાથ.

એકં ઘૃતમયં પાત્રં દ્વિતીયં દધિપૂરિતમ્

એક ઘીથી ભરેલું પાત્ર અને બીજું દહીંથી ભરેલું પાત્ર ગોઠવવું.

સુવર્ણમુખચક્ષૂંષિ શૃંગં કૃષ્ણાંગરેષુ ચ

સોનાનું મુખ અને આંખો, શીંગ કાળા રંગના.

તામ્રપૃષ્ઠાં કાંસ્યદોહાં દર્ભરોમસમન્વિતામ્

પીઠ તાંબાની, દૂધ દોહવા માટે કાંસ્યનું પાત્ર અને દર્ભના રોમો સાથે સુશોભિત.

કમ્બલે પુષ્પમાલાં ચ ગુડાસ્યાં શુક્તિદન્તિકામ્ 100.

કાંબળા પર ફૂલમાળા, મોઢું ગોળથી ભરેલું અને દાંત શંખના બનાવેલા.