વરાહપુરાણમ્

પુષ્યભદ્રાનદી તીરે મહદાશ્ચર્યમુત્તમમ્

પુષ્યભદ્રા નદીના કાંઠે એક મહાન અને અદભુત ઘટના બની હતી.

સ્રવણં ભસ્મનશ્ચૈવ શ્રુતં સર્વં શશંસ હ

તેમણે ભસ્મના વહાવા વિશે જે સાંભળ્યું હતું, તે બધું કહી દીધું.

આગચ્છ વિષ્ણો ગચ્છામો હિમવત્પાર્શ્વમુત્તમમ્

'આવો, હે વિષ્ણુ, આપણે હિમવંતના ઉત્તમ કાંઠે જઈએ.'

એવમુક્તસ્તતો વિષ્ણુર્વારાહં રૂપમગ્રહીત્

આ રીતે કહેતાં, પછી વિષ્ણુએ વરાહનું રૂપ ધારણ કર્યું.

વિષ્ણુર્વારાહરૂપેણ ઋષિદૃષ્ટિપથે સ્થિતઃ

વિષ્ણુ વરાહના રૂપમાં ઋષિઓની નજર સામે ઉભા રહ્યા.

તાવદિન્દ્રો ધનુષ્પાણિસ્તીક્ષ્ણસાયકધૃગ્વને ૯૮.

એ સમયે ઇન્દ્ર ધનુષ્ય અને તીક્ષ્ણ બાણ લઈને વનમાં હતો.

ભગવન્નિહ દૃષ્ટસ્તે વરાહઃ પૃથુલો મહાન્

પ્રભુ, અહીં તમે મહાન અને બલવાન વરાહ તરીકે દેખાયા છો.

એવમુક્તો મુનિસ્તેન ચિન્તયામાસ તત્ક્ષણાત્

એમ કહીને, તે ઋષિએ તરત જ મનમાં વિચાર કર્યો.

નો ચેત્કુટુંબઃ ક્ષુધયા સીદત્યસ્ય ન સંશયઃ

નહીંતર, મારા ઘરવાળા ભૂખથી અવશ્ય નાશ પામશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

સશલ્યશ્ચ વરાહોઽયં મમાશ્રમમુપાગતઃ

આ વરાહ બાણથી ઘાયલ થઈને મારા આશ્રમમાં આવ્યો છે.

નાધ્યગચ્છત બુદ્ધિશ્ચ ક્ષણાત્તસ્ય વ્યજાયત

તે કોઈ નિર્ણય પર આવી શક્યો નહીં, પણ થોડા પળમાં મનમાં વિચાર આવ્યો.

દૃષ્ટં ચક્ષુર્નિહિતં જઙ્ગમેષુ જિહ્વા વક્તું મૃગયૌ તદ્વિસૃષ્ટમ્

તેની આંખો ચાલતા જીવોમાં જ હતી, જીભ બોલવા ઈચ્છતી હતી અને મનમાં જે છોડાયું તે મેળવવાની ઈચ્છા જાગી.

ન ચાતિરિક્તોઽસ્તિ વરઃ પૃથિવ્યાં યદ્દૃષ્ટો મે પુરતો દેવદેવાઃ

દેવદેવ, પૃથ્વી પર મને તમારી સામે જોવાનો જે લાભ મળ્યો, એથી મોટો કોઈ વર નથી.

મુક્તિં ચાહં વ્રજામીતિ દ્વિતીયોઽસ્તુ વરો મમ ૯૮.

અને મુક્તિ મળવી એ મારું બીજું વર હોય—હું મુક્તિ પ્રાપ્ત કરું.

અદર્શનં ગતૌ દેવો સોઽપિ તત્ર વ્યવસ્થિતઃ

દેવ અદૃશ્ય થઈને ત્યાં જ સ્થિર રહ્યા.

યાવદાસ્તે શુભે દેશે કૃતકૃત્યો મહામુનિઃ

મહામુનિ એ પવિત્ર સ્થાન પર રહ્યો, ત્યાં સુધી તે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરી ચૂક્યો હતો.

પૃથ્વીં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તીર્થહેતોર્વિચક્ષણ

પવિત્ર સ્થળોની શોધમાં, તેણે પૃથ્વીનો ફેરો કર્યો.

પાદ્યાચમનગોદાનેઃ કૃતાસનપરિગ્રહઃ

પાદ્ય, આચમન અને ગાયદાન કર્યા પછી, તેણે આસન ગ્રહણ કર્યું.

ઉવાચ વિનયાપન્નં પ્રાઞ્જલિં પુરતઃ સ્થિતમ્ પુત્ર સિદ્ધોઽસિ તપસા બ્રહ્મભૂતોઽસિ સુવ્રત

તેને વિનયપૂર્વક જોડેલા હાથથી સામે ઉભેલા પુત્રને કહ્યું: 'પુત્ર, તું તપથી સિદ્ધિ પામી છે; સુવ્રત, તું બ્રહ્મરૂપ થયો છે.'

ઇદાનીમાત્મના સાર્દ્ધં મુક્તિકાલો મતોઽસ્તિ તે

હવે, તારા આત્મા સાથે મુક્તિનો સમય આવ્યો છે.

યદ્ગત્વા ન પુનર્જન્મ ભવતીતિ ન સંશયઃ

ત્યાં જઈને ફરી જન્મ થતો નથી—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ધ્યાત્વા નારાયણં દેવં તદ્દેહે તૌ લયં ગતૌ

ભગવાન નારાયણનું ધ્યાન કરીને, બંને એ શરીરમાં લીન થઈ ગયા.

શ્રાવયેદ્વાપિ સ નરો ગતિમિષ્ટામવાપ્નુયાત્

કે કોઈ પુરુષ એનું શ્રવણ કરાવે, તો તે પોતાની ઇચ્છિત સ્થિતિ પામે છે.

અથ તિલધેનુમાહાત્મ્યમ્ યા સા માયા શરીરાત્તુ બ્રહ્મણોઽવ્યક્તજન્મનઃ

હવે તિલની ગાયના મહિમાની વાત છે: એ જ માયા, બ્રહ્માના શરીરમાંથી, જે અવ્યક્ત જન્મ ધરાવે છે—

સૈવ નન્દા ભવેદ્દેવી દેવકાર્યચિકીર્ષયા

એ જ દેવી, દેવકાર્ય કરવા માટે, નંદા બને છે.

વૈષ્ણવ્યાખ્યા તતો દેવ કથમેતદ્ધિ શંસ મે દ્વયં જગદ્ધિતા દેવી ગઙ્ગા શઙ્કરસુપ્રિયા

હે દેવ, મને કહો કે વૈષ્ણવ અર્થ શું છે? જગતના કલ્યાણ માટે દેવી ગંગા, શંકરપ્રિય, છે.

ક્વચિત્કિંચિદ્ભવેદ્દત્તં સ્વપદં વેદ સર્વવિત્

ક્યારેક કંઈક દાન થાય છે; સર્વજ્ઞ પોતાનું સ્થાન જાણે છે.

મહિષાખ્યઃ પરઃ પશ્ચાત્સ વૈ ચૈત્રાસુરો હતઃ

પછી મહિષ નામનો મહાદાનવ, એના દ્વારા સંહાર થયો.

અથવા જ્ઞાનશક્તિઃ સા મહિષોઽજ્ઞાનમૂર્ત્તિમાન્

અથવા, જ્ઞાનશક્તિ એ મહિષ છે, જે અજ્ઞાનરૂપે પ્રગટ થયો છે.