વરાહપુરાણમ્

સુરાસુરૈરર્ચ્ચિતપાદપઙ્કજં કેયૂરહારાઙ્ગદમૌલિધારિણમ્ । અબ્ધૌ શયાનં ચ રથાઙ્ગપાણિનં ગદાધરં પ્રણમતિ યઃ સુખં વસેત્ ।। ૭.

જેના પદપંકજને દેવ અને દાનવો પૂજે છે, જે કંકણ, હાર, આભૂષણ અને મુગટ ધારણ કરે છે, સમુદ્ર પર શયાન છે, હાથમાં ચક્ર ધરાવે છે—જે ગદાધરને વંદે છે, તે સુખથી રહે છે.

સિતં કૃતે ત્રેતાયુગેઽરુણં વિભું તથા તૃતીયે પીતવર્ણમચ્યુતમ્ । કલૌ ઘનાલિપ્રતિમં મહેશ્વરં ગદાધરં પ્રણમતિ યઃ સુખં વસેત્ ।। ૭.

કૃતયુગમાં સફેદ, ત્રેતામાં લાલ, દ્વાપરમાં પીળો અને કલિયુગમાં મેઘ જેવો કાળો, મહેશ્વર—જે ગદાધરને વંદે છે, તે સુખથી રહે છે.

બીજોદ્ભવો યઃ સૃજતે ચતુર્મુખ- સ્તથૈવ નારાયણરૂપતો જગત્ । પ્રપાલયેદ્ રુદ્રવપુસ્તથાન્તકૃદ્ ગદાધરો જયતુ ષડર્દ્ધમૂર્તિમાન્ ।। ૭.

જેથી બીજથી જન્મેલો બ્રહ્મા, નારાયણરૂપે જગત સર્જે છે, જે રુદ્રરૂપે રક્ષા કરે છે અને અંત પણ લાવે છે—એવા છ રૂપ ધરાવનારા ગદાધર વિજયી થાઓ.

સત્ત્વં રજશ્ચૈવ તમો ગુણાસ્ત્રય- સ્ત્વેતેષુ નાન્યસ્ય સમુદ્ભવઃ કિલ । સ ચૈક એવ ત્રિવિધો ગદાધરો દધાતુ ધૈર્યં મમ ધર્મમોક્ષયોઃ ।। ૭.

સત્ત્વ, રજ અને તમ—આ ત્રણ ગુણો માત્ર એમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે, બીજામાંથી નહીં; એ ત્રિરૂપ ગદાધર મને ધર્મ અને મોક્ષમાં સ્થિરતા આપે.

સંસારતોયાર્ણવદુઃખતન્તુભિ- ર્વિયોગનક્રક્રમણૈઃ સુભીષણૈઃ । મજ્જન્તમુચ્ચૈઃ સુતરાં મહાપ્લવે ગદાધરો મામુ દધાતુ પોતવત્ ।। ૭.

આ સંસારના દુઃખના દરિયામાં, વિયોગના ભયાનક મગરોથી ઘેરાયેલા, જ્યારે હું ડૂબું છું, ત્યારે ગદાધર મને મહાન નૌકા જેવો ઉઠાવી રાખે.

સ્વયં ત્રિમૂર્તિઃ સ્વમિવાત્મનાત્મનિ સ્વશક્તિતશ્ચાણ્ડમિદં સસર્જ્જ હ । તસ્મિઞ્જલોત્થાસનમાર્યતેજસં સસર્જ્જ યસ્તં પ્રણતોઽસ્મિ ભૂધરમ્ ।। ૭.

જેણે પોતાનાં જ શક્તિથી, પોતાનાં જ સ્વરૂપમાંથી આ આખું બ્રહ્માંડ સર્જ્યું, અને એ જલમાંથી ઊભેલી, તેજસ્વી ધરાને રચી, એ ધરાને ધારણ કરનારને હું વંદન કરું છું.

મત્સ્યાદિનામાનિ જગત્સુ કેવલં સુરાદિસંરક્ષણતો વૃષાકપિઃ । મુખ્યસ્વરૂપેણ સમન્તતો વિભુ- ર્ગદાધરો મે વિદધાતુ સદ્ગતિમ્ ।। ૭.

જે દેવતાઓ અને બીજાનાં રક્ષણ માટે મચ્છ અને બીજા નામો ધારણ કરે છે, જે સર્વત્ર વ્યાપક છે, અને જે ગદા ધારણ કરે છે—એ મહાન ભગવાન મને શ્રેષ્ઠ માર્ગ આપે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં સ્તુતસ્તદા વિષ્ણુર્ભક્ત્યા રૈભ્યેણ ધીમતા । પ્રાદુર્બભૂવ સહસા પીતવાસા જનાર્દનઃ ।। ૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: એ સમયે, રૈભ્યએ ભક્તિપૂર્વક અને બુદ્ધિથી જે રીતે સ્તુતિ કરી, ત્યારે વિષ્ણુ, જનાર્દન, પીળા વસ્ત્ર પહેરીને, અચાનક પ્રગટ થયા.

શઙ્ખચક્રગદાપાણિર્ગરુડસ્થો વિયદ્ગતઃ । ઉવાચ મેઘગમ્ભીરધીરવાક્ પુરુષોત્તમઃ ।। ૭.

શંખ, ચક્ર અને ગદા હાથે ધરાવતાં, ગરુડ પર બેસેલા અને આકાશમાં વિહરતાં, એ પુરુષોત્તમે મેઘ જેવો ગૂંજી ઉઠે એવો અને ગંભીર વાણીથી બોલ્યા.

તુષ્ટોઽસ્મિ રૈભ્ય ભક્ત્યા તે સ્તુત્યા ચ દ્વિજસત્તમ । તીર્થસ્નાનેન ચ વિભો બ્રૂહિ યત્તેઽભિવાઞ્છિતમ્ ।। ૭.

હું તારી ભક્તિ, તારી સ્તુતિ અને તીર્થસ્નાનથી પ્રસન્ન થયો છું, હે રૈભ્ય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, કહો, તને શું ઇચ્છા છે?

રૈભ્ય ઉવાચ । ગતિં મે દેહિ દેવેશ યત્ર તે સનકાદયઃ । વસેયં તત્ર યેનાહં ત્વત્પ્રસાદાદ્ ગદાધર ।। ૭.

રૈભ્યએ કહ્યું: હે દેવોના દેવ, મને એ માર્ગ આપો જ્યાં તારા આશીર્વાદથી સંકાદિક મુનિઓ વસે છે, જેથી હું પણ ત્યાં રહી શકું.

દેવ ઉવાચ । એવમસ્ત્વિતિ તે બ્રહ્મન્નિત્યુક્ત્વાઽન્તરધીયત । ભગવાનપિ રૈભ્યસ્તુ દિવ્યજ્ઞાનસમન્વિતઃ ।। ૭.

ભગવાને કહ્યું: 'તેથી જ થાવું.' એમ કહીને, હે બ્રાહ્મણ, ભગવાન અદૃશ્ય થયા; અને રૈભ્ય પણ દિવ્ય જ્ઞાનથી યુક્ત થઈ અદૃશ્ય થયા.

ક્ષણાદ્ બભૂવ દેવેન પરિતુષ્ટેન ચક્રિણા । જગામ યત્ર તે સિદ્ધાઃ સનકાદ્યા મહર્ષયઃ ।। ૭.

તુરંત જ, ચક્રધારી ભગવાનની કૃપાથી, તે ત્યાં પહોંચી ગયો જ્યાં સંકાદિક મહર્ષિઓ અને સિદ્ધ પુરુષો રહે છે.

એતચ્ચ રૈભ્યનિર્દ્દિષ્ટં સ્તોત્રં વિષ્ણોર્ગદાભૃતઃ । યઃ પઠેત્ સ ગયાં ગત્વા પિણ્ડદાનાદ્ વિશિષ્યતે ।। ૭.

આ રૈભ્યે નિર્ધારિત કરેલું, વિષ્ણુ ગદાધરનું સ્તોત્ર છે; જે કોઈ ગયામાં જઈને પિંડદાન કરીને આનું પઠન કરે છે, તે બીજાઓ કરતાં શ્રેષ્ઠ બને છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । યોઽસૌ વસોઃ શરીરે તુવ્યાધો ભૂત્વા નૃપસ્ય હ । સ સ્વવૃત્ત્યાં સ્થિતઃ કાલં ચતુર્વર્ષસહસ્ત્રિકમ્ ।। ૮.

શ્રીવરાહે કહ્યું: જે વસુના શરીરમાં રોગ બનીને ચાર હજાર વર્ષ સુધી પોતાની સ્વભાવમાં રહ્યો હતો.

એકૈકં સ્વકુટુમ્બાર્થે હત્વા વનચરં મૃગમ્ । ભૃત્યાતિથિહુતાશાનાં પ્રીણનં કુરુતે સદા ।। ૮.

તે પોતાનાં કુટુંબના ભરણપોષણ માટે, દરેક વખતે જંગલમાં કોઈ મૃગનો શિકાર કરતો અને પોતાના સેવક, અતિથિ અને અગ્નિદેવને હંમેશા પ્રસન્ન રાખતો.

મિથિલાયાં વરારોહે સદા પર્વણિ પર્વણિ । પિતૄણાં કુરુતે શ્રાદ્ધં સ્વાચારેણ વિચક્ષણઃ ।। ૮.

હે સુન્દરી, મિથિલામાં, દરેક પર્વ પર એ વિદ્વાન પુરુષ પોતાના વંશજ પિતૃઓ માટે હંમેશા પોતાના રીતિ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરતો.

અગ્નિં પરિચરન્ નિત્યં વદન્ સત્યં સુભાષિતમ્ । પ્રાણયાત્રાનુસક્તસ્તુ યોઽસૌ જીવં ન પાતયેત્ ।। ૮.

એ સતત અગ્નિની સેવા કરતો, સત્ય અને મીઠું બોલતો, જીવનનિર્વાહમાં લાગેલો રહેતો અને કોઈ જીવનું હાનિ કરતો નહોતો.

એવં તુ વસતસ્તસ્ય ધર્મબુદ્ધિર્મહાતપાઃ । પુત્રસ્ત્વર્જુનકો નામ બભૂવ મુનિવદ્વશી ।। ૮.

એ રીતે ધર્મબુદ્ધિ અને મહાન તપસ્વી બનીને ત્યાં રહેતો હતો, ત્યારે તેને અર્જુનક નામનો પુત્ર થયો, જે મુનિ જેવી સંયમિત પ્રકૃતિ ધરાવતો હતો.

તસ્ય કાલેન મહતા ચારિત્રેણ ચ ધીમતઃ । બભૂવાર્જ્જુનકી નામ કન્યા ચ વરવર્ણિની ।। ૮.

સમય જતાં અને તેની સારા આચારથી, તેને અર્જુનકી નામની સુંદર કન્યા પણ જન્મી.

તસ્યા યૌવનકાલે તુ ચિન્તયામાસ ધર્મવિત્ । કસ્યેયં દીયતે કન્યા કો વા યોગ્યશ્ચ વૈ પુમાન્ ।। ૮.

જ્યારે એ કન્યા યુવાન થઈ, ત્યારે ધર્મજ્ઞ પિતા વિચારી રહ્યો: 'આ દીકરીને કોને આપવી? કયો પુરુષ યોગ્ય છે?'

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય મતઙ્ગસ્ય સુતં પ્રતિ । ધર્મવ્યાધસ્ય સુવ્યક્તં પ્રસન્નાખ્યં પ્રતિ બ્રુવન્ ।। ૮.

આ રીતે વિચારતા, તેણે સ્પષ્ટ રીતે માતંગના પુત્ર પ્રસન્ન વિશે કહ્યું, જે ધર્મનિષ્ઠ વ્યાધ હતો.

એવં સંચિન્ત્ય માતઙ્ગઃ પ્રસન્નં પ્રતિ સોદ્યતઃ । ઉવાચ તસ્ય પિતરં પ્રસન્નાયાર્જ્જુનીં ભવાન્ । ગૃહાણ તપતાં શ્રેષ્ઠ સ્વયં દત્તાં મહાત્મને ।। ૮.

એ રીતે નક્કી કરીને, માતંગે પ્રસન્ન માટે મનમાં સંકલ્પ કર્યો અને તેના પિતાને કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ તપસ્વી, તમે અર્જુનીને મહાન આત્માવાન પ્રસન્નને આપો.'

મતઙ્ગ ઉવાચ । પ્રસન્નોઽયં મમ સુતઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ । ગૃહ્ણામ્યર્જુનકીં કન્યાં ત્વત્સુતાં વ્યાધસત્તમ ।। ૮.

મતાંગે કહ્યું: મારા પુત્રને આનંદ થયો છે અને તે બધાં શાસ્ત્રોમાં પારંગત છે. હે શ્રેષ્ઠ શિકારી, હું તારી દીકરી અર્જુનકીને સ્વીકારું છું.

એવમુક્તે તદા કન્યાં ધર્મવ્યાધો મહાતપાઃ । મતઙ્ગપુત્રાય દદૌ પ્રસન્નાય ચ ધીમતે ।। ૮.

આ રીતે કહ્યા પછી, મહાન તપસ્વી ધર્મવ્યાધે પોતાની દીકરી પ્રસન્ન અને વિદ્વાન મતાંગપુત્રને આપી.

ધર્મવ્યાધસ્તદા કન્યાં દત્વા સ્વગૃહમીયિવાન્ । સાઽપિ શ્વશુરયોર્ભર્તુઃ શુશ્રીષણપરાઽભવત્ ।। ૮.

ધર્મવ્યાધે દીકરી આપી પછી પોતાનાં ઘેર પાછો ગયો. અને તે કન્યા પતિ તથા સાસુ-સસરાની સેવા કરવા માટે તત્પર રહી.

અથ કાલેન મહતા સા કન્યાઽર્જુનકી શુભા । ઉક્તા શ્વશ્રુવા સુતા પુત્રિ જીવહન્તુસ્ત્વમીદૃશી । ન જાનાસિ તપશ્ચર્તું ભર્ત્તુરારાધનં તથા ।। ૮.

પછી લાંબા સમય પછી, શુભ અર્જુનકી કન્યાને તેની સાસુએ કહ્યું: 'બેટી, તું જાણે જીવ લેતી હોય એવી છે; તને તપ કરવું કે પતિની યોગ્ય રીતે સેવા કરવી આવડતું નથી.'

સાઽપિ સ્વલ્પાપરાધેન ભર્ત્સિતા તનુમધ્યમા । પિતુર્વેશ્મગતા બાલા રોદમાના મુહુર્મુહુઃ ।। ૮.

નાનકડા દોષ માટે ડાટ ખાધા પછી, તે પાતળી કમરની બાળા વારંવાર રડતી પિતાના ઘેર ગઈ.

પિત્રા પૃષ્ટા કિમેતત્ તે પુત્રિ રોદનકારણમ્ । એવમુક્તા તદા સા તુ કથયામાસ ભામિની ।। ૮.

પિતાએ પુછ્યું: 'બેટી, શું થયું છે? તું કેમ રડી રહી છે?' ત્યારે તે સુંદર બાળાએ વાત કહેવાનું શરૂ કર્યું.