વરાહપુરાણમ્

અત્ર પિણ્ડપ્રદાનેન એતૌ તવ પિતામહૌ । દુર્ગતાવપિ સંસિદ્ધૌ પાપકૃદ્વિકૃતિં ગતૌ ।। ૭.

અહીં પિંડ આપવાથી, તમારા બંને દાદા—even દુઃખમાં હોવા છતાં—પાપ કર્યા હોવા છતાં પણ, સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે.

તીર્થપ્રભાવ એષોઽસ્મિન્ બ્રહ્મઘ્નસ્યાપિ તત્સુતઃ । પુતઃ પિણ્ડપ્રદાનેન કુર્યાદુદ્ધરણં પુનઃ ।। ૭.

આ તીર્થની એવી મહિમા છે કે—even બ્રાહ્મણહંતાના પુત્રને પણ પિંડદાનથી પવિત્ર કરી ફરીથી ઉદ્ધાર કરી શકાય છે.

એતસ્માત્ કારણાત્ પુત્ર અહમેતૌ વિગૃહ્ય વૈ । આગતોઽસ્મિ ભવન્તં વૈ દ્રષ્ટું યાસ્યામિ સામ્પ્રતમ્ । એતસ્માત્ કારણાદ્ રૈભ્ય ભવાન્ ધન્યો મયોચ્યતે ।। ૭.

આ કારણથી, બેટા, મેં આ બંનેને અલગ કર્યા અને તને જોવા આવ્યો છું; હવે હું જઇશ. આ જ કારણથી, રૈભ્ય, હું તને ધન્ય કહું છું.

સકૃદ્ ગયાભિગમનં સકૃત્પિણ્ડપ્રદાપનમ્ । દુર્લભં ત્વં પુનર્નિત્યમસ્મિન્નેવ વ્યવસ્થિતઃ ।। ૭.

ગયાની એક જ મુલાકાત અને એક જ પિંડદાન મળવું દુર્લભ છે; છતાં તું સતત આ કાર્યમાં લાગેલો છે.

કિમનુ પ્રોચ્યતે રૈભ્ય તવ પુણ્યમિદં પ્રભો । યેન સાક્ષાદ્ ગદાપાણિર્દૃષ્ટો નારાયણઃ સ્વયમ્ ।। ૭.

રૈભ્ય, તારા પુણ્ય વિશે વધુ શું કહું, જેના કારણે તું જાતે ગદાપાણી નારાયણને જોઈ શક્યો છે?

તતો ગદાધરઃ સાક્ષાદસ્મિંસ્તીર્થે વ્યવસ્થિતઃ । અતોઽતિવિખ્યાતતમં તીર્થમેતદ્ દ્વિજોત્તમ ।। ૭.

એથી ગદાધર સ્વયં આ તીર્થમાં હાજર છે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આ તીર્થ બહુ જ પ્રસિદ્ધ છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવમુક્ત્વા મહાયોગી તત્રૈવાન્તરધીયત । રૈભ્યોઽપિ ચ ગદાપાણેર્હરેઃ સ્તોત્રમથાકરોત્ ।। ૭.

શ્રીવરાહ કહે છે: આમ કહી મહાયોગી ત્યાં જ અદૃશ્ય થયો; અને રૈભ્યએ પછી હરિ ગદાપાણીનું સ્તવન કર્યું.

રૈભ્ય ઉવાચ । ગદાધરં વિબુધજનૈરભિષ્ટુતં ધૃતક્ષમં ક્ષુધિતજનાર્ત્તિનાશનમ્ । શિવં વિશાલાસુરસૈન્યમર્દનં નમામ્યહં હતસકલાશુભં સ્મૃતૌ ।। ૭.

રૈભ્ય બોલ્યો: હું ગદાધરને વંદન કરું છું—જે દેવતાઓ દ્વારા પ્રસંસિત છે, ક્ષમાશીલ છે, ભૂખ્યા લોકોનું દુઃખ દૂર કરે છે, શુભ છે, અસુરોની વિશાળ સેના નાશ કરે છે અને સ્મરણ કરતાં બધું અશુભ નાશ કરે છે.

પુરાણપૂર્વં પુરુષં પુરુષ્ટૃતં પુરાતનં વિમલમલં નૃણાં ગતિમ્ । ત્રિવિક્રમં ધૃતધરણિં બલેર્હં ગદાધરં રહસિ નમામિ કેશવમ્ ।। ૭.

હું ગુપ્ત રીતે કેશવને વંદન કરું છું—પ્રાચીન પુરુષ, સર્વોત્તમ, અનાદિ, શુદ્ધ, નિર્દોષ, લોકોનો આશ્રય, ત્રિવિક્રમ, બલિના માટે ધરતી ધારણ કરનાર અને ગદાધર.

સુશુદ્ધભાવં વિભવૈરુપાવૃતં શ્રિયાવૃતં વિગતમલં વિચક્ષણમ્ । ક્ષિતીશ્વરૈરપગતકિલ્બિષૈઃ સ્તુતં ગદાધરં પ્રણમતિ યઃ સુખં વસેત્ ।। ૭.

જે શુદ્ધ હૃદયવાળો છે, સંપત્તિથી ઘેરાયેલો છે, શ્રીથી શોભાયમાન છે, નિર્મળ છે, વિદ્વાન છે, પાપરહિત રાજાઓ દ્વારા પ્રસંસિત છે—જે ગદાધરને વંદે છે, તે સુખથી રહે છે.

સુરાસુરૈરર્ચ્ચિતપાદપઙ્કજં કેયૂરહારાઙ્ગદમૌલિધારિણમ્ । અબ્ધૌ શયાનં ચ રથાઙ્ગપાણિનં ગદાધરં પ્રણમતિ યઃ સુખં વસેત્ ।। ૭.

જેના પદપંકજને દેવ અને દાનવો પૂજે છે, જે કંકણ, હાર, આભૂષણ અને મુગટ ધારણ કરે છે, સમુદ્ર પર શયાન છે, હાથમાં ચક્ર ધરાવે છે—જે ગદાધરને વંદે છે, તે સુખથી રહે છે.

સિતં કૃતે ત્રેતાયુગેઽરુણં વિભું તથા તૃતીયે પીતવર્ણમચ્યુતમ્ । કલૌ ઘનાલિપ્રતિમં મહેશ્વરં ગદાધરં પ્રણમતિ યઃ સુખં વસેત્ ।। ૭.

કૃતયુગમાં સફેદ, ત્રેતામાં લાલ, દ્વાપરમાં પીળો અને કલિયુગમાં મેઘ જેવો કાળો, મહેશ્વર—જે ગદાધરને વંદે છે, તે સુખથી રહે છે.

બીજોદ્ભવો યઃ સૃજતે ચતુર્મુખ- સ્તથૈવ નારાયણરૂપતો જગત્ । પ્રપાલયેદ્ રુદ્રવપુસ્તથાન્તકૃદ્ ગદાધરો જયતુ ષડર્દ્ધમૂર્તિમાન્ ।। ૭.

જેથી બીજથી જન્મેલો બ્રહ્મા, નારાયણરૂપે જગત સર્જે છે, જે રુદ્રરૂપે રક્ષા કરે છે અને અંત પણ લાવે છે—એવા છ રૂપ ધરાવનારા ગદાધર વિજયી થાઓ.

સત્ત્વં રજશ્ચૈવ તમો ગુણાસ્ત્રય- સ્ત્વેતેષુ નાન્યસ્ય સમુદ્ભવઃ કિલ । સ ચૈક એવ ત્રિવિધો ગદાધરો દધાતુ ધૈર્યં મમ ધર્મમોક્ષયોઃ ।। ૭.

સત્ત્વ, રજ અને તમ—આ ત્રણ ગુણો માત્ર એમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે, બીજામાંથી નહીં; એ ત્રિરૂપ ગદાધર મને ધર્મ અને મોક્ષમાં સ્થિરતા આપે.

સંસારતોયાર્ણવદુઃખતન્તુભિ- ર્વિયોગનક્રક્રમણૈઃ સુભીષણૈઃ । મજ્જન્તમુચ્ચૈઃ સુતરાં મહાપ્લવે ગદાધરો મામુ દધાતુ પોતવત્ ।। ૭.

આ સંસારના દુઃખના દરિયામાં, વિયોગના ભયાનક મગરોથી ઘેરાયેલા, જ્યારે હું ડૂબું છું, ત્યારે ગદાધર મને મહાન નૌકા જેવો ઉઠાવી રાખે.

સ્વયં ત્રિમૂર્તિઃ સ્વમિવાત્મનાત્મનિ સ્વશક્તિતશ્ચાણ્ડમિદં સસર્જ્જ હ । તસ્મિઞ્જલોત્થાસનમાર્યતેજસં સસર્જ્જ યસ્તં પ્રણતોઽસ્મિ ભૂધરમ્ ।। ૭.

જેણે પોતાનાં જ શક્તિથી, પોતાનાં જ સ્વરૂપમાંથી આ આખું બ્રહ્માંડ સર્જ્યું, અને એ જલમાંથી ઊભેલી, તેજસ્વી ધરાને રચી, એ ધરાને ધારણ કરનારને હું વંદન કરું છું.

મત્સ્યાદિનામાનિ જગત્સુ કેવલં સુરાદિસંરક્ષણતો વૃષાકપિઃ । મુખ્યસ્વરૂપેણ સમન્તતો વિભુ- ર્ગદાધરો મે વિદધાતુ સદ્ગતિમ્ ।। ૭.

જે દેવતાઓ અને બીજાનાં રક્ષણ માટે મચ્છ અને બીજા નામો ધારણ કરે છે, જે સર્વત્ર વ્યાપક છે, અને જે ગદા ધારણ કરે છે—એ મહાન ભગવાન મને શ્રેષ્ઠ માર્ગ આપે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં સ્તુતસ્તદા વિષ્ણુર્ભક્ત્યા રૈભ્યેણ ધીમતા । પ્રાદુર્બભૂવ સહસા પીતવાસા જનાર્દનઃ ।। ૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: એ સમયે, રૈભ્યએ ભક્તિપૂર્વક અને બુદ્ધિથી જે રીતે સ્તુતિ કરી, ત્યારે વિષ્ણુ, જનાર્દન, પીળા વસ્ત્ર પહેરીને, અચાનક પ્રગટ થયા.

શઙ્ખચક્રગદાપાણિર્ગરુડસ્થો વિયદ્ગતઃ । ઉવાચ મેઘગમ્ભીરધીરવાક્ પુરુષોત્તમઃ ।। ૭.

શંખ, ચક્ર અને ગદા હાથે ધરાવતાં, ગરુડ પર બેસેલા અને આકાશમાં વિહરતાં, એ પુરુષોત્તમે મેઘ જેવો ગૂંજી ઉઠે એવો અને ગંભીર વાણીથી બોલ્યા.

તુષ્ટોઽસ્મિ રૈભ્ય ભક્ત્યા તે સ્તુત્યા ચ દ્વિજસત્તમ । તીર્થસ્નાનેન ચ વિભો બ્રૂહિ યત્તેઽભિવાઞ્છિતમ્ ।। ૭.

હું તારી ભક્તિ, તારી સ્તુતિ અને તીર્થસ્નાનથી પ્રસન્ન થયો છું, હે રૈભ્ય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, કહો, તને શું ઇચ્છા છે?

રૈભ્ય ઉવાચ । ગતિં મે દેહિ દેવેશ યત્ર તે સનકાદયઃ । વસેયં તત્ર યેનાહં ત્વત્પ્રસાદાદ્ ગદાધર ।। ૭.

રૈભ્યએ કહ્યું: હે દેવોના દેવ, મને એ માર્ગ આપો જ્યાં તારા આશીર્વાદથી સંકાદિક મુનિઓ વસે છે, જેથી હું પણ ત્યાં રહી શકું.

દેવ ઉવાચ । એવમસ્ત્વિતિ તે બ્રહ્મન્નિત્યુક્ત્વાઽન્તરધીયત । ભગવાનપિ રૈભ્યસ્તુ દિવ્યજ્ઞાનસમન્વિતઃ ।। ૭.

ભગવાને કહ્યું: 'તેથી જ થાવું.' એમ કહીને, હે બ્રાહ્મણ, ભગવાન અદૃશ્ય થયા; અને રૈભ્ય પણ દિવ્ય જ્ઞાનથી યુક્ત થઈ અદૃશ્ય થયા.

ક્ષણાદ્ બભૂવ દેવેન પરિતુષ્ટેન ચક્રિણા । જગામ યત્ર તે સિદ્ધાઃ સનકાદ્યા મહર્ષયઃ ।। ૭.

તુરંત જ, ચક્રધારી ભગવાનની કૃપાથી, તે ત્યાં પહોંચી ગયો જ્યાં સંકાદિક મહર્ષિઓ અને સિદ્ધ પુરુષો રહે છે.

એતચ્ચ રૈભ્યનિર્દ્દિષ્ટં સ્તોત્રં વિષ્ણોર્ગદાભૃતઃ । યઃ પઠેત્ સ ગયાં ગત્વા પિણ્ડદાનાદ્ વિશિષ્યતે ।। ૭.

આ રૈભ્યે નિર્ધારિત કરેલું, વિષ્ણુ ગદાધરનું સ્તોત્ર છે; જે કોઈ ગયામાં જઈને પિંડદાન કરીને આનું પઠન કરે છે, તે બીજાઓ કરતાં શ્રેષ્ઠ બને છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । યોઽસૌ વસોઃ શરીરે તુવ્યાધો ભૂત્વા નૃપસ્ય હ । સ સ્વવૃત્ત્યાં સ્થિતઃ કાલં ચતુર્વર્ષસહસ્ત્રિકમ્ ।। ૮.

શ્રીવરાહે કહ્યું: જે વસુના શરીરમાં રોગ બનીને ચાર હજાર વર્ષ સુધી પોતાની સ્વભાવમાં રહ્યો હતો.

એકૈકં સ્વકુટુમ્બાર્થે હત્વા વનચરં મૃગમ્ । ભૃત્યાતિથિહુતાશાનાં પ્રીણનં કુરુતે સદા ।। ૮.

તે પોતાનાં કુટુંબના ભરણપોષણ માટે, દરેક વખતે જંગલમાં કોઈ મૃગનો શિકાર કરતો અને પોતાના સેવક, અતિથિ અને અગ્નિદેવને હંમેશા પ્રસન્ન રાખતો.

મિથિલાયાં વરારોહે સદા પર્વણિ પર્વણિ । પિતૄણાં કુરુતે શ્રાદ્ધં સ્વાચારેણ વિચક્ષણઃ ।। ૮.

હે સુન્દરી, મિથિલામાં, દરેક પર્વ પર એ વિદ્વાન પુરુષ પોતાના વંશજ પિતૃઓ માટે હંમેશા પોતાના રીતિ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરતો.

અગ્નિં પરિચરન્ નિત્યં વદન્ સત્યં સુભાષિતમ્ । પ્રાણયાત્રાનુસક્તસ્તુ યોઽસૌ જીવં ન પાતયેત્ ।। ૮.

એ સતત અગ્નિની સેવા કરતો, સત્ય અને મીઠું બોલતો, જીવનનિર્વાહમાં લાગેલો રહેતો અને કોઈ જીવનું હાનિ કરતો નહોતો.

એવં તુ વસતસ્તસ્ય ધર્મબુદ્ધિર્મહાતપાઃ । પુત્રસ્ત્વર્જુનકો નામ બભૂવ મુનિવદ્વશી ।। ૮.

એ રીતે ધર્મબુદ્ધિ અને મહાન તપસ્વી બનીને ત્યાં રહેતો હતો, ત્યારે તેને અર્જુનક નામનો પુત્ર થયો, જે મુનિ જેવી સંયમિત પ્રકૃતિ ધરાવતો હતો.