વરાહપુરાણમ્

શ્રૃણુષ્વ ચાન્યં નૃપતિર્બભૂવ વિશાલનામા સ પુરીં વિશાલામ્ । ઉવાસ ધન્યો ધૃતિમાનપુત્રઃ સ્વયં વિશાલાધિપતિર્દ્વિજાગ્ર્યાન્ । પપ્રચ્છ પુત્રાર્થમમિત્રસાહ - સ્તે બ્રાહ્મણાશ્ચોચુરદીનસત્ત્વાઃ ।। ૭.

હવે બીજું પણ સાંભળો: વિશાલ નામનો એક રાજા હતો, જે વિશાલા નામની મહાન નગરીમાં રહેતો. તે ધન્ય અને સ્થિરમનવાળો હતો, પણ તેને સંતાન નહોતું. વિશાલાનગરનો અધિપતિ બની, તેણે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પાસે પુત્ર માટે વિનંતી કરી. એ બ્રાહ્મણો, જેમાં શક્તિ ઓછી હતી, તેમણે જવાબ આપ્યો.

ર્ગત્વા ગયામન્નદાનૈરનેકૈઃ । ધ્રુવં સુતસ્તે ભવિતા નૃપેશ સુસંપ્રદાતા સકલક્ષિતીશઃ ।। ૭.

'રાજા, ગયામાં જઈને અનેક રીતે અન્નદાન કરશો તો નિશ્ચયે તમારો પુત્ર જન્મશે, અને તે સમગ્ર ધરતીનો દાનશીલ રાજા બનશે.'

ઇતીરિતો બ્રાહ્મણૈઃ સ પ્રહૃષ્ટો રાજા વિશાલાધિપતિઃ પ્રયત્નાત્ । આગત્ય તેન પ્રવરેણ તીર્થે મઘાસુ ભક્ત્યાઽથ કૃતં પિતૄણામ્ ।। ૭.

બ્રાહ્મણો દ્વારા આવું કહેવામાં આવતા, વિશાલાનગરના રાજા ખૂબ આનંદિત થયા. તેમણે શ્રદ્ધાપૂર્વક મહેનતથી એ ઉત્તમ તીર્થ પર જઈ, માઘ મહિનામાં પિતૃઓ માટે વિધિવત્ કર્મ કર્યું.

પિણ્ડપ્રદાનં વિધિના પ્રયત્ના- દદદ્વિયત્યુત્તમમૂર્તયસ્તાન્ । પશ્યન્ સ પુંસઃ સિતપીતકૃષ્ણા- નુવાચ રાજા કિમિદં ભવદ્ભિઃ । ઉપેક્ષ્યતે શંસત સર્વમેવ કૌતૂહલં મે મનસિ પ્રવૃત્તમ્ ।। ૭.

તેણે નિયમ પ્રમાણે, શ્રદ્ધાપૂર્વક પિતૃઓને પિંડદાન આપ્યું. ત્યાં તેણે સફેદ, પીળા અને કાળા રંગના પુરુષોને જોયા. રાજાએ પૂછ્યું: 'આ શું છે, મહાશયો? તમે આને અવગણો છો? કૃપા કરીને બધું કહો, કારણ કે મારા મનમાં જિજ્ઞાસા ઊભી થઈ છે.'

સિત ઉવાચ । અહં સિતસ્તે જનકોઽસ્મિ તાત નામ્ના ચ વૃત્તેન ચ કર્મણા ચ । અયં ચ મે જનકો રક્તવર્ણો નૃશંસકૃદ્ બ્રહ્મહા પાપકારી ।। ૭.

સફેદવાળાએ કહ્યું: 'હું સીત, તારો પૂર્વજ છું, નામથી, વર્તનથી અને કર્મથી પણ. આ મારા પૂર્વજ છે, લાલ રંગના, ક્રૂર, બ્રાહ્મણહંત અને પાપી છે.'

અધીશ્વરો નામ પરઃ પિતાઽસ્ય કૃષ્ણો વૃત્ત્યા કર્મણા ચાપિ કૃષ્ણઃ । એતેન કૃષ્ણેન હતાઃ પુરા વૈ જન્મન્યનેકે ઋષયઃ પુરાણાઃ ।। ૭.

'આના પિતા, અધીશ્વર નામે, આગળના છે, જે વર્તન અને કર્મથી કાળા છે. આ કાળા પૂર્વજે ઘણા પ્રાચીન ઋષિઓને પૂર્વ જન્મમાં મારી નાખ્યા હતા.'

એતૌ મૃતૌ દ્વાવપિ પુત્ર રૌદ્ર- મવીચિસંજ્ઞં નરકં પ્રપન્નૌ । અધીશ્વરો મે જનકઃ પરોઽસ્ય કૃષ્ણઃ પિતા દ્વાવપિ દીર્ઘકાલમ્ । અહં ચ શુદ્ધેન નિજેન કર્મણા શક્રાસનં પ્રાપિતો દુર્લભં તતઃ ।। ૭.

'પુત્ર, આ બંને મૃત્યુ પામ્યા પછી રૌદ્ર અને અવીચિ નામના નરકમાં ગયા. અધીશ્વર, મારા પૂર્વજ, અને કૃષ્ણ, તેમના પિતા, બંને લાંબા સમય ત્યાં રહ્યા. પણ હું મારા શુદ્ધ કર્મથી દુર્લભ એવા ઇન્દ્રપદને પ્રાપ્ત થયો.'

ત્વયા પુનર્મન્ત્રવિદા ગયાયાં પિણ્ડપ્રદાનેન બલાદિમૌ ચ । મેલાપિતૌ તીર્થપિણ્ડપ્રદાન - પ્રભાવતો મે નરકાશ્રિતાવપિ ।। ૭.

તમારા દ્વારા, જે મંત્રો જાણો છો, ગયામાં પિંડ આપવાથી, બલ અને બીજાને તીર્થના પિંડદાનની શક્તિથી—even તેઓ નરકમાં રહેતા હતા—એક સાથે મળ્યા છે.

પિતૄન્ પિતામહાંસ્તત્ર તથૈવ પ્રપિતામહાન્ । પ્રીણયામીતિ તત્તોયં ત્વયા દત્તમરિંદમ ।। ૭.

શત્રુઓને જીતનારા, ત્યાં આપેલા પાણીથી તમે પિતૃઓ, દાદા અને પરદાદાને પ્રસન્ન કર્યા છે.

તેનાસ્મદ્યુગપદ્યોગો જાતો વાક્યેન સત્તમ । તીર્થપ્રભાવાદ્ ગચ્છામઃ પિતૃલોકં ન સંશયઃ ।। ૭.

એથી, હે શ્રેષ્ઠ, તમારા વચનથી અમારો એકતામાં મેળ થયો છે; તીર્થની મહિમાથી અમે પિતૃલોક જઈશું—આમાં કોઈ શંકા નથી.

અત્ર પિણ્ડપ્રદાનેન એતૌ તવ પિતામહૌ । દુર્ગતાવપિ સંસિદ્ધૌ પાપકૃદ્વિકૃતિં ગતૌ ।। ૭.

અહીં પિંડ આપવાથી, તમારા બંને દાદા—even દુઃખમાં હોવા છતાં—પાપ કર્યા હોવા છતાં પણ, સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે.

તીર્થપ્રભાવ એષોઽસ્મિન્ બ્રહ્મઘ્નસ્યાપિ તત્સુતઃ । પુતઃ પિણ્ડપ્રદાનેન કુર્યાદુદ્ધરણં પુનઃ ।। ૭.

આ તીર્થની એવી મહિમા છે કે—even બ્રાહ્મણહંતાના પુત્રને પણ પિંડદાનથી પવિત્ર કરી ફરીથી ઉદ્ધાર કરી શકાય છે.

એતસ્માત્ કારણાત્ પુત્ર અહમેતૌ વિગૃહ્ય વૈ । આગતોઽસ્મિ ભવન્તં વૈ દ્રષ્ટું યાસ્યામિ સામ્પ્રતમ્ । એતસ્માત્ કારણાદ્ રૈભ્ય ભવાન્ ધન્યો મયોચ્યતે ।। ૭.

આ કારણથી, બેટા, મેં આ બંનેને અલગ કર્યા અને તને જોવા આવ્યો છું; હવે હું જઇશ. આ જ કારણથી, રૈભ્ય, હું તને ધન્ય કહું છું.

સકૃદ્ ગયાભિગમનં સકૃત્પિણ્ડપ્રદાપનમ્ । દુર્લભં ત્વં પુનર્નિત્યમસ્મિન્નેવ વ્યવસ્થિતઃ ।। ૭.

ગયાની એક જ મુલાકાત અને એક જ પિંડદાન મળવું દુર્લભ છે; છતાં તું સતત આ કાર્યમાં લાગેલો છે.

કિમનુ પ્રોચ્યતે રૈભ્ય તવ પુણ્યમિદં પ્રભો । યેન સાક્ષાદ્ ગદાપાણિર્દૃષ્ટો નારાયણઃ સ્વયમ્ ।। ૭.

રૈભ્ય, તારા પુણ્ય વિશે વધુ શું કહું, જેના કારણે તું જાતે ગદાપાણી નારાયણને જોઈ શક્યો છે?

તતો ગદાધરઃ સાક્ષાદસ્મિંસ્તીર્થે વ્યવસ્થિતઃ । અતોઽતિવિખ્યાતતમં તીર્થમેતદ્ દ્વિજોત્તમ ।। ૭.

એથી ગદાધર સ્વયં આ તીર્થમાં હાજર છે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આ તીર્થ બહુ જ પ્રસિદ્ધ છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવમુક્ત્વા મહાયોગી તત્રૈવાન્તરધીયત । રૈભ્યોઽપિ ચ ગદાપાણેર્હરેઃ સ્તોત્રમથાકરોત્ ।। ૭.

શ્રીવરાહ કહે છે: આમ કહી મહાયોગી ત્યાં જ અદૃશ્ય થયો; અને રૈભ્યએ પછી હરિ ગદાપાણીનું સ્તવન કર્યું.

રૈભ્ય ઉવાચ । ગદાધરં વિબુધજનૈરભિષ્ટુતં ધૃતક્ષમં ક્ષુધિતજનાર્ત્તિનાશનમ્ । શિવં વિશાલાસુરસૈન્યમર્દનં નમામ્યહં હતસકલાશુભં સ્મૃતૌ ।। ૭.

રૈભ્ય બોલ્યો: હું ગદાધરને વંદન કરું છું—જે દેવતાઓ દ્વારા પ્રસંસિત છે, ક્ષમાશીલ છે, ભૂખ્યા લોકોનું દુઃખ દૂર કરે છે, શુભ છે, અસુરોની વિશાળ સેના નાશ કરે છે અને સ્મરણ કરતાં બધું અશુભ નાશ કરે છે.

પુરાણપૂર્વં પુરુષં પુરુષ્ટૃતં પુરાતનં વિમલમલં નૃણાં ગતિમ્ । ત્રિવિક્રમં ધૃતધરણિં બલેર્હં ગદાધરં રહસિ નમામિ કેશવમ્ ।। ૭.

હું ગુપ્ત રીતે કેશવને વંદન કરું છું—પ્રાચીન પુરુષ, સર્વોત્તમ, અનાદિ, શુદ્ધ, નિર્દોષ, લોકોનો આશ્રય, ત્રિવિક્રમ, બલિના માટે ધરતી ધારણ કરનાર અને ગદાધર.

સુશુદ્ધભાવં વિભવૈરુપાવૃતં શ્રિયાવૃતં વિગતમલં વિચક્ષણમ્ । ક્ષિતીશ્વરૈરપગતકિલ્બિષૈઃ સ્તુતં ગદાધરં પ્રણમતિ યઃ સુખં વસેત્ ।। ૭.

જે શુદ્ધ હૃદયવાળો છે, સંપત્તિથી ઘેરાયેલો છે, શ્રીથી શોભાયમાન છે, નિર્મળ છે, વિદ્વાન છે, પાપરહિત રાજાઓ દ્વારા પ્રસંસિત છે—જે ગદાધરને વંદે છે, તે સુખથી રહે છે.

સુરાસુરૈરર્ચ્ચિતપાદપઙ્કજં કેયૂરહારાઙ્ગદમૌલિધારિણમ્ । અબ્ધૌ શયાનં ચ રથાઙ્ગપાણિનં ગદાધરં પ્રણમતિ યઃ સુખં વસેત્ ।। ૭.

જેના પદપંકજને દેવ અને દાનવો પૂજે છે, જે કંકણ, હાર, આભૂષણ અને મુગટ ધારણ કરે છે, સમુદ્ર પર શયાન છે, હાથમાં ચક્ર ધરાવે છે—જે ગદાધરને વંદે છે, તે સુખથી રહે છે.

સિતં કૃતે ત્રેતાયુગેઽરુણં વિભું તથા તૃતીયે પીતવર્ણમચ્યુતમ્ । કલૌ ઘનાલિપ્રતિમં મહેશ્વરં ગદાધરં પ્રણમતિ યઃ સુખં વસેત્ ।। ૭.

કૃતયુગમાં સફેદ, ત્રેતામાં લાલ, દ્વાપરમાં પીળો અને કલિયુગમાં મેઘ જેવો કાળો, મહેશ્વર—જે ગદાધરને વંદે છે, તે સુખથી રહે છે.

બીજોદ્ભવો યઃ સૃજતે ચતુર્મુખ- સ્તથૈવ નારાયણરૂપતો જગત્ । પ્રપાલયેદ્ રુદ્રવપુસ્તથાન્તકૃદ્ ગદાધરો જયતુ ષડર્દ્ધમૂર્તિમાન્ ।। ૭.

જેથી બીજથી જન્મેલો બ્રહ્મા, નારાયણરૂપે જગત સર્જે છે, જે રુદ્રરૂપે રક્ષા કરે છે અને અંત પણ લાવે છે—એવા છ રૂપ ધરાવનારા ગદાધર વિજયી થાઓ.

સત્ત્વં રજશ્ચૈવ તમો ગુણાસ્ત્રય- સ્ત્વેતેષુ નાન્યસ્ય સમુદ્ભવઃ કિલ । સ ચૈક એવ ત્રિવિધો ગદાધરો દધાતુ ધૈર્યં મમ ધર્મમોક્ષયોઃ ।। ૭.

સત્ત્વ, રજ અને તમ—આ ત્રણ ગુણો માત્ર એમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે, બીજામાંથી નહીં; એ ત્રિરૂપ ગદાધર મને ધર્મ અને મોક્ષમાં સ્થિરતા આપે.

સંસારતોયાર્ણવદુઃખતન્તુભિ- ર્વિયોગનક્રક્રમણૈઃ સુભીષણૈઃ । મજ્જન્તમુચ્ચૈઃ સુતરાં મહાપ્લવે ગદાધરો મામુ દધાતુ પોતવત્ ।। ૭.

આ સંસારના દુઃખના દરિયામાં, વિયોગના ભયાનક મગરોથી ઘેરાયેલા, જ્યારે હું ડૂબું છું, ત્યારે ગદાધર મને મહાન નૌકા જેવો ઉઠાવી રાખે.

સ્વયં ત્રિમૂર્તિઃ સ્વમિવાત્મનાત્મનિ સ્વશક્તિતશ્ચાણ્ડમિદં સસર્જ્જ હ । તસ્મિઞ્જલોત્થાસનમાર્યતેજસં સસર્જ્જ યસ્તં પ્રણતોઽસ્મિ ભૂધરમ્ ।। ૭.

જેણે પોતાનાં જ શક્તિથી, પોતાનાં જ સ્વરૂપમાંથી આ આખું બ્રહ્માંડ સર્જ્યું, અને એ જલમાંથી ઊભેલી, તેજસ્વી ધરાને રચી, એ ધરાને ધારણ કરનારને હું વંદન કરું છું.

મત્સ્યાદિનામાનિ જગત્સુ કેવલં સુરાદિસંરક્ષણતો વૃષાકપિઃ । મુખ્યસ્વરૂપેણ સમન્તતો વિભુ- ર્ગદાધરો મે વિદધાતુ સદ્ગતિમ્ ।। ૭.

જે દેવતાઓ અને બીજાનાં રક્ષણ માટે મચ્છ અને બીજા નામો ધારણ કરે છે, જે સર્વત્ર વ્યાપક છે, અને જે ગદા ધારણ કરે છે—એ મહાન ભગવાન મને શ્રેષ્ઠ માર્ગ આપે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં સ્તુતસ્તદા વિષ્ણુર્ભક્ત્યા રૈભ્યેણ ધીમતા । પ્રાદુર્બભૂવ સહસા પીતવાસા જનાર્દનઃ ।। ૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: એ સમયે, રૈભ્યએ ભક્તિપૂર્વક અને બુદ્ધિથી જે રીતે સ્તુતિ કરી, ત્યારે વિષ્ણુ, જનાર્દન, પીળા વસ્ત્ર પહેરીને, અચાનક પ્રગટ થયા.

શઙ્ખચક્રગદાપાણિર્ગરુડસ્થો વિયદ્ગતઃ । ઉવાચ મેઘગમ્ભીરધીરવાક્ પુરુષોત્તમઃ ।। ૭.

શંખ, ચક્ર અને ગદા હાથે ધરાવતાં, ગરુડ પર બેસેલા અને આકાશમાં વિહરતાં, એ પુરુષોત્તમે મેઘ જેવો ગૂંજી ઉઠે એવો અને ગંભીર વાણીથી બોલ્યા.