વરાહપુરાણમ્

તતો યજ્ઞહનુર્નામા દૈત્યો હસ્તિસ્વરૂપવાન્ । ઉવાચ ભગ્નમેતદ્ધિ કુમારીભિઃ સમન્તતઃ ।। ૯૪.

ત્યારે યજ્ઞહનુ નામનો દૈત્ય, જે હાથીના સ્વરૂપમાં હતો, બોલ્યો: 'આ બધે કુમારિકાઓએ આપણું બળ તોડી નાખ્યું છે.'

તતો દુદ્રાવ મહિષસ્તાઃ કન્યાઃ શુભલોચનાઃ । ગદામાદાય તરસા કન્યા દુદ્રાવ વેગવાન્ ।। ૯૪.

પછી મહિષા એ સુંદર આંખવાળી કન્યાઓ પર દોડી ગયો; ત્યારે એક કન્યા ગદા લઈને ઝડપથી એની સામે દોડી આવી.

યત્ર તિષ્ઠતિ સા દેવી દેવગન્ધર્વપૂજિતા । તત્રૈવ સોઽસુરઃ પ્રાયાદ્ યત્ર દેવી વ્યવસ્થિતા । સા ચ દૃષ્ટ્વા તમાયાન્તં વિંશદ્ધસ્તા બભૂવ હ ।। ૯૪.

જ્યાં દેવી ઊભી હતી અને દેવો તથા ગંધર્વો એનું પૂજન કરતા હતા, ત્યાં એ અસુર ગયો; અને દેવી એણે એને આવતો જોઈને પોતે વીસ હાથવાળી થઈ ગઈ.

ધનુઃ ખઙ્ગં તથા શક્તિં શરાન્ શૂલં ગદાં તથા । પરશું ડમરું ચૈવ તથા ઘણ્ટાં વિશાલિનીમ્ । શતઘ્નીં મુદ્ગરં ઘોરં ભુશુણ્ડીં કુન્તમેવ ચ ।। ૯૪.

દેવી એ ધનુષ્ય, ખડગ, શક્તિ, બાણ, શૂળ, ગદા, કુહાડો, ડમરૂ, મોટી ઘંટડી, શતઘ્ની, ભયાનક મુગદર, ભુશુંડી અને ભાલા હાથમાં લીધા.

મુસલં ચ તથા ચક્રં ભિન્દિપાલં તથૈવ ચ । દણ્ડં પાશં ધ્વજં ચૈવ પદ્મં ચેતિ ચ વિંશતિઃ ।। ૯૪.

એણે મુસળ, ચક્ર, ભિન્દિપાલ, દંડ, પાશ, ધ્વજ અને કમળ પણ લીધાં—આ રીતે કુલ વીસ શસ્ત્રો ધારણ કર્યા.

ભૂત્વા વિંશભુજા દેવી સિંહમાસ્થાય દંશિતા । સસ્માર રુદ્રં દેવેશં રૌદ્રં સંહારકારણમ્ ।। ૯૪.

વીસ હાથવાળી બની દેવી સિંહ પર બેસી, ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, દેવોના સ્વામી રુદ્રને સ્મરણ કરવા લાગી, જે સંહારના કારણ છે.

તતો વૃષધ્વજઃ સાક્ષાદ્ રુદ્રસ્તત્રૈવ આયયૌ । તયા પ્રણમ્ય વિજ્ઞપ્તઃ સર્વાન્ દૈત્યાન્ જયામ્યહમ્ ।। ૯૪.

પછી વૃષધ્વજ સ્વયં રુદ્ર ત્યાં આવ્યા; દેવી એ તેમને વંદન કરીને કહ્યું: 'હું બધા દૈત્યોને જીતવા જઈ રહી છું.'

ત્વયિ સન્નિધિમાત્રે તુ દેવદેવ સનાતન । એવમુક્ત્વાઽસુરાન્ સર્વાન્ જિગાય પરમેશ્વરી ।। ૯૪.

હે શાશ્વત દેવોના દેવ, તમારી માત્ર હાજરીથી પરમેશ્વરીએ એમ કહીને બધા દૈત્યોને હરાવી દીધા.

મુક્તવા તમેકં મહિષં શેષં હત્વા તમભ્યયાત્ । યાવદ્ દેવી તતઃ સાઽપિ તાં દૃષ્ટ્વા સોઽપિ દુદ્રુવે ।। ૯૪.

એણે માત્ર મહિષાને છોડીને બાકીના બધા દૈત્યોને મારી નાખ્યા અને મહિષાની તરફ આગળ વધી; દેવીને સામે જોઈને મહિષા પણ ભાગી ગયો.

ક્વચિદ્ યુધ્યતિ દૈત્યેન્દ્રઃ ક્વચિચ્ચૈવ પલાયતિ । ક્વચિત્ પુનર્મૃધં ચક્રે ક્વચિત્ પુનરુપારમત્ ।। ૯૪.

ક્યારેક દૈત્યરાજ યુદ્ધ કરતો, ક્યારેક ભાગી જતો; ક્યારેક ફરી યુદ્ધમાં જતો, તો ક્યારેક પાછો અટકી જતો.

એવં વર્ષહસ્ત્રાણિ દશ તસ્ય તયા સહ । દિવ્યાનિ વિગતાનિ સ્યુર્યુધ્યતસ્તસ્ય શોભને । બભ્રામ સકલં ત્વાજૌ બ્રહ્માણ્ડં ભીતમાનસમ્ ।। ૯૪.

આ રીતે, દસ હજાર દિવ્ય વર્ષ સુધી એ દેવી સાથે યુદ્ધ કરતો રહ્યો; આખા યુદ્ધભૂમિમાં ભટકતો રહ્યો, મનમાં ભયથી ભરેલો.

તતઃ કાલેન મહતા શતશ્રૃઙ્ગે મહાગિરૌ । પદ્ભ્યામાક્રમ્ય શૂલેન નિહતો દૈત્યસત્તમઃ ।। ૯૪.

પછી લાંબા સમય પછી, શતશૃંગ નામના મહાપર્વત પર, દેવી એ પગથી દબાવીને શૂળથી એ શ્રેષ્ઠ દૈત્યને મારી નાખ્યો.

શિરશ્ચિચ્છેદ ખઙ્ગેન તત્ર ચાન્તઃસ્થિતઃ પુમાન્ । નિર્ગત્ય વિગતઃ સ્વર્ગં દેવ્યાઃ શસ્ત્રનિપાતનાત્ ।। ૯૪.

ત્યાં દેવી એ ખડગથી એનું માથું કાપી નાખ્યું; અંદર રહેલું પુરુષ તત્વ બહાર નીકળી સ્વર્ગે ચાલ્યું ગયું, દેવીના શસ્ત્રના ઘા થી.

તતો દેવગણાઃ સર્વે મહિષં વીક્ષ્ય નિર્જિતમ્ । સબ્રહ્મકા સ્તુતિં ચક્રુર્દેવ્યાસ્તુષ્ટેન ચેતસા ।। ૯૪.

પછી બધા દેવો, બ્રહ્મા સહિત, મહિષાને હારેલો જોઈને આનંદથી ભરેલા મનથી દેવીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

દેવા ઊચુઃ । નમો દેવિ મહાભાગે ગમ્ભીરે ભીમદર્શને । જયસ્થે સ્થિતિસિદ્ધાન્તે ત્રિનેત્રે વિશ્વતોમુખિ ।। ૯૪.

દેવોએ કહ્યું: 'નમસ્કાર છે, મહાભાગ્યવતી દેવી, ગંભીર અને ભયાનક રૂપવાળી; જયમાં સ્થિર, ત્રિનેત્રી, સર્વ દિશામાં દ્રષ્ટિ ધરાવનારી.'

વિદ્યાવિદ્યે જયે યાજ્યે મહિષાસુરમર્દિનિ । સર્વગે સર્વદેવેશિ વિશ્વરૂપિણિ વૈષ્ણવિ ।। ૯૪.

'જ્ઞાન અને અજ્ઞાનમાં, વિજય અને યજ્ઞમાં, મહિષાસુરને મારનાર; સર્વત્ર વ્યાપક, સર્વ દેવોની સ્વામી, વિશ્વરૂપાવાળી, વૈષ્ણવી.'

વીતશોકે ધ્રુવે દેવિ પદ્મપત્રશુભેક્ષણે । શુદ્ધસત્ત્વવ્રતસ્થે ચ ચણ્ડરૂપે વિભાવરિ ।। ૯૪.

'શોકથી મુક્ત, અડગ, કમળપત્ર જેવી સુંદર આંખવાળી દેવી; શુદ્ધ સત્વ અને વ્રતમાં સ્થિત, ચંડા રૂપે તેજસ્વિ.'

ઋદ્ધિસિદ્ધિપ્રદે દેવિ વિદ્યેઽવિદ્યેઽમૃતે શિવે । શાંકરી વૈષ્ણવી બ્રાહ્મી સર્વદેવનમસ્કૃતે ।। ૯૪.

હે દેવી, તું સમૃદ્ધિ અને સિદ્ધિ આપનારી, જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, અમૃત અને કલ્યાણ આપનારી છે. તું શાંકરી, વૈષ્ણવી, બ્રાહ્મી અને સર્વે દેવતાઓ દ્વારા પૂજ્ય છે.

ઘણ્ટાહસ્તે ત્રિશૂલાસ્ત્રે મહામહિષમર્દિનિ । ઉગ્રરૂપે વિરૂપાક્ષિ મહામાયેઽમૃતસ્ત્રવે ।। ૯૪.

હાથમાં ઘંટડી અને ત્રિશૂલ ધારણ કરનારી, મહામહિષાસુરને સંહારનારી, ભયાનક રૂપવાળી, વિકૃત આંખોવાળી, મહામાયાવાળી અને અમૃતનું સ્ત્રોત તું છે.

સર્વસત્ત્વહિતે દેવિ સર્વસત્ત્વમયે ધ્રુવે । વિદ્યાપુરાણશિલ્પાનાં જનની ભૂતધારિણી ।। ૯૪.

હે દેવી, તું સર્વ જીવોનું કલ્યાણ કરનારી, સર્વ જીવોમાં વ્યાપેલી અને અડગ છે. તું જ્ઞાન, પુરાણ અને કળાઓની માતા અને સર્વ ભૂતોને ધારણ કરનારી છે.

સર્વદેવરહસ્યાનાં સર્વસત્ત્વવતાં શુભે । ત્વમેવ શરણં દેવિ વિદ્યેઽવિદ્યે શ્રિયેઽમ્બિકે । વિરૂપાક્ષિ તથા ક્ષાન્તિ ક્ષોભિતાન્તર્જલેઽવિલે ।। ૯૪.

હે શુભે, તું સર્વ દેવતાઓના રહસ્યોને જાણનારી અને સર્વ જીવોમાં અવતાર ધારણ કરનારી છે. હે દેવી, તું જ અમારું આશ્રય છે, જ્ઞાન, અજ્ઞાન, સંપત્તિ અને અંબિકા, વિકૃત આંખોવાળી, ક્ષમાશીલ અને અંતરમાં ઉથલપાથલ જળ જેવી અવ્યક્ત છે.

નમોઽસ્તુ તે મહાદેવિ નમોઽસ્તુ પરમેશ્વરિ । નમસ્તે સર્વદેવાનાં ભાવનિત્યેઽક્ષયેઽવ્યયે ।। ૯૪.

હે મહાદેવી, તને વંદન છે. હે પરમેશ્વરી, તને વંદન છે. હે સર્વ દેવતાઓમાં સદા રહેનારી, અક્ષય અને અવિનાશી, તને વંદન છે.

શરણં ત્વાં પ્રપદ્યન્તે યે દેવિ પરમેશ્વરિ । ન તેષાં જાયતે કિઞ્ચિદશુભં રણસઙ્કટે ।। ૯૪.

જે લોકો, હે દેવી પરમેશ્વરી, તારો આશ્રય લે છે, તેમને યુદ્ધના ભયમાં ક્યારેય કોઈ અશુભ વસ્તુ થતી નથી.

યશ્ચ વ્યાઘ્રભયે ઘોરે ચૌરરાજભયે તથા । સ્તબવમેનં સદા દેવિ પઠિષ્યતિ યતાત્મવાન્ ।। ૯૪.

જે મનુષ્ય, વાઘના ભયમાં કે ચોરરાજાના ભયમાં, હંમેશા આત્મસંયમથી, હે દેવી, આ સ્તોત્રનું પઠન કરે છે—

નિગડસ્થોઽપિ યો દેવિ ત્વાં સ્મરિષ્યતિ માનવઃ । સોઽપિ બન્ધૈર્વિમુક્તસ્તે સુસુખં વસતે સુખી ।। ૯૪.

હે દેવી, જે મનુષ્ય બાંધવામાં આવ્યો હોય, પણ તને યાદ કરે છે, તે પણ બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે અને સુખી અને નિરાંતે જીવન વિતાવે છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં સ્તુતા તદા દેવી દેવૈઃ પ્રણતિપૂર્વકમ્ । ઉવાચ દેવાન્ સુશ્રોણી વૃણુધ્વં વરમુત્તમમ્ ।। ૯૪.

શ્રીવરાહ કહે છે: એ સમયે દેવતાઓએ વિનમ્રતાપૂર્વક સ્તુતિ કરી ત્યારે સુંદર કટિવાળી દેવી બોલી: 'તમને શ્રેષ્ઠ વર માંગો.'

દેવા ઊચુઃ । દેવિ સ્તોત્રમિદં યે હિ પઠિષ્યન્તિ તવાનઘે । સર્વકામસમાપન્નાન્ કુરુ દેવિ સ નો વરઃ ।। ૯૪.

દેવતાઓએ કહ્યું: હે પાપરહિત દેવી, જે કોઈ તારો આ સ્તોત્ર પઠે, અમને એ વર આપ કે તું તેમના સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે.

એવમસ્ત્વિતિ તાન્ દેવાનુક્ત્વા દેવી પરાઽપરા । વિસસર્જ તતો દેવાન્ સ્વયં તત્રૈવ સંસ્થિતા ।। ૯૪.

દેવી પરમ અને અપાર છે. તેણે 'એવું જ થાવું' કહી દેવતાઓને કહ્યું અને પછી તેમને વિદાય આપી, પોતે ત્યાં જ રહી.

એતદ્ દ્વિતીયં યો જન્મ વેદ દેવ્યા ધરાધરે । સ વીતશોકો વિરજાઃ પદં ગચ્છત્યનામયમ્ ।। ૯૪.

જે મનુષ્ય ધરા પર દેવીના આ બીજા અવતારને જાણે છે, તે દુઃખથી મુક્ત, નિર્મળ અને નિરોગી અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરે છે.