વરાહપુરાણમ્

પ્રણમ્ય દેવીં સર્વેશીમુવાચ ચ મહાતપાઃ । દેવિ દેવૈરહં પ્રીતૈઃ પ્રેષિતોઽસ્મિ તવાન્તિકમ્ ।। ૯૪.

મહાન તપસ્વીએ સર્વેશ્વરી દેવીને વંદન કરીને કહ્યું: દેવી, દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને મને તારા પાસે મોકલ્યા છે.

વિજિતા દેવિ દૈત્યેન મહિષાખ્યેન નિર્જરાઃ । ત્વાં ગૃહીતું પ્રયત્નં સ કૃતવાન્ દેવિ દૈત્યરાટ્ ।। ૯૪.

દેવી, મહિષ નામના દૈત્યે અમર દેવતાઓને હરાવ્યા છે; એ દૈત્યરાજ તને પકડવા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે.

એવમુક્તોઽસ્મિ દેવૈસ્ત્વાં બોધયામિ વરાનને । સ્થિરીભૂતા મહાદેવિ તં દૈત્યં પ્રતિઘાતય ।। ૯૪.

દેવતાઓએ મને આવું કહીને મોકલ્યો છે, એથી, સુન્દર મુખવાળી દેવી, હું તને જાણ કરું છું. મહાદેવી, હવે તું એ દૈત્યનો સામનો કર.

ઉક્ત્વૈવાન્તર્હિતઃ સદ્યો નારદઃ સ્વેચ્છયા યયૌ । દેવી ચ કન્યાસ્તાઃ સર્વાઃ સન્નહ્યન્તામુવાચ હ ।। ૯૪.

આવી રીતે કહીને નારદજી તરત જ પોતાની ઈચ્છાથી અદૃશ્ય થઈ ગયા. દેવી એ તમામ કન્યાઓને શસ્ત્ર ધારણ કરવા આદેશ આપ્યો.

તતઃ કન્યા મહાભાગાઃ સર્વાસ્તા દેવિશાસનાત્ । બભૂવુર્ઘોરરૂપિણ્યઃ ખઙ્ગચર્મધનુર્ધરાઃ । સંગ્રામહેતોઃ સંતસ્થુર્દૈત્યવિધ્વંસનાય તાઃ ।। ૯૪.

પછી દેવીના આદેશથી તમામ પુણ્યવંતી કન્યાઓ ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, હાથમાં તલવાર, ઢાલ અને ધનુષ્ય લઈને, દૈત્યોના વિનાશ માટે યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ઊભી રહી.

તાવદ્ દૈત્યબલં સર્વં મુક્ત્વા દેવચમૂં દ્રુતમ્ । આયયૌ યત્ર તદ્ દેવ્યાઃ સંનદ્ધં સ્ત્રીબલં મહત્ ।। ૯૪.

એ વચ્ચે, બધા દૈત્યોના દળોએ દેવસેના છોડી દીધી અને ઝડપથી ત્યાં પહોંચી ગયા, જ્યાં દેવીની મહાન સ્ત્રીસેના ભેગી થઈ હતી.

તતસ્તા યુયુધુઃ કન્યા દાનવૈઃ સહ દર્પિતાઃ । ક્ષણેન તદ્ બલં તાભિશ્ચતુરઙ્ગં નિપાતિતમ્ ।। ૯૪.

પછી એ ગર્વીલા કન્યાઓ દૈત્યોની સામે યુદ્ધ કરવા લાગી; થોડા જ સમયમાં એ સ્ત્રીસેનાએ દૈત્યોની ચારેય પ્રકારની સેના ને ધરાશાયી કરી દીધી.

શિરાંસિ તત્ર કેષાંચિચ્છિન્નાનિ પતિતાનિ ચ । અપરેષાં વિદાર્યોરઃ ક્રવ્યાદાઃ પાન્તિ શોણિતમ્ ।। ૯૪.

ત્યાં કેટલાકના માથાં કપાઈને પડી ગયા; બીજાનાં છાતી ફાડી નાખવામાં આવી અને માંસખોર ભૂતો એનું લોહી પીતા હતા.

અન્યે કબન્ધભૂતાસ્તુ નનૃતુર્દૈત્યનાયકાઃ । એવં ક્ષણેન તે સર્વે વિધ્વસ્તાઃ પાપચેતસઃ । અપરે વિદ્રુતાઃ સર્વે યત્રાસૌ મહિષાસુરઃ ।। ૯૪.

બીજા દૈત્યપતિઓ તો કટેલા શરીર લઈને નાચવા લાગ્યા; આમ, થોડા જ સમયમાં બધા પાપી દૈત્ય નાશ પામ્યા. બાકી રહેલા બધા મહિષાસુર પાસે ભાગી ગયા.

તતો હાહાકૃતં સર્વં યથા દૈત્યબલં મહત્ । એવં તદાકુલં દૃષ્ટ્વા મહિષો વાક્યમબ્રવીત્ । સેનાપતે કિમેતદ્ધિ બલં ભગ્નં મમાગ્રતઃ ।। ૯૪.

પછી આખું દૈત્યસેનાનું મોટું બળ ગભરાઈ ગયું હતું, એ જોઈને મહિષાએ કહ્યું: 'સેનાપતિ, આ શું થયું? મારી આખી સેના મારી આંખ સામે તૂટી પડી છે.'

તતો યજ્ઞહનુર્નામા દૈત્યો હસ્તિસ્વરૂપવાન્ । ઉવાચ ભગ્નમેતદ્ધિ કુમારીભિઃ સમન્તતઃ ।। ૯૪.

ત્યારે યજ્ઞહનુ નામનો દૈત્ય, જે હાથીના સ્વરૂપમાં હતો, બોલ્યો: 'આ બધે કુમારિકાઓએ આપણું બળ તોડી નાખ્યું છે.'

તતો દુદ્રાવ મહિષસ્તાઃ કન્યાઃ શુભલોચનાઃ । ગદામાદાય તરસા કન્યા દુદ્રાવ વેગવાન્ ।। ૯૪.

પછી મહિષા એ સુંદર આંખવાળી કન્યાઓ પર દોડી ગયો; ત્યારે એક કન્યા ગદા લઈને ઝડપથી એની સામે દોડી આવી.

યત્ર તિષ્ઠતિ સા દેવી દેવગન્ધર્વપૂજિતા । તત્રૈવ સોઽસુરઃ પ્રાયાદ્ યત્ર દેવી વ્યવસ્થિતા । સા ચ દૃષ્ટ્વા તમાયાન્તં વિંશદ્ધસ્તા બભૂવ હ ।। ૯૪.

જ્યાં દેવી ઊભી હતી અને દેવો તથા ગંધર્વો એનું પૂજન કરતા હતા, ત્યાં એ અસુર ગયો; અને દેવી એણે એને આવતો જોઈને પોતે વીસ હાથવાળી થઈ ગઈ.

ધનુઃ ખઙ્ગં તથા શક્તિં શરાન્ શૂલં ગદાં તથા । પરશું ડમરું ચૈવ તથા ઘણ્ટાં વિશાલિનીમ્ । શતઘ્નીં મુદ્ગરં ઘોરં ભુશુણ્ડીં કુન્તમેવ ચ ।। ૯૪.

દેવી એ ધનુષ્ય, ખડગ, શક્તિ, બાણ, શૂળ, ગદા, કુહાડો, ડમરૂ, મોટી ઘંટડી, શતઘ્ની, ભયાનક મુગદર, ભુશુંડી અને ભાલા હાથમાં લીધા.

મુસલં ચ તથા ચક્રં ભિન્દિપાલં તથૈવ ચ । દણ્ડં પાશં ધ્વજં ચૈવ પદ્મં ચેતિ ચ વિંશતિઃ ।। ૯૪.

એણે મુસળ, ચક્ર, ભિન્દિપાલ, દંડ, પાશ, ધ્વજ અને કમળ પણ લીધાં—આ રીતે કુલ વીસ શસ્ત્રો ધારણ કર્યા.

ભૂત્વા વિંશભુજા દેવી સિંહમાસ્થાય દંશિતા । સસ્માર રુદ્રં દેવેશં રૌદ્રં સંહારકારણમ્ ।। ૯૪.

વીસ હાથવાળી બની દેવી સિંહ પર બેસી, ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, દેવોના સ્વામી રુદ્રને સ્મરણ કરવા લાગી, જે સંહારના કારણ છે.

તતો વૃષધ્વજઃ સાક્ષાદ્ રુદ્રસ્તત્રૈવ આયયૌ । તયા પ્રણમ્ય વિજ્ઞપ્તઃ સર્વાન્ દૈત્યાન્ જયામ્યહમ્ ।। ૯૪.

પછી વૃષધ્વજ સ્વયં રુદ્ર ત્યાં આવ્યા; દેવી એ તેમને વંદન કરીને કહ્યું: 'હું બધા દૈત્યોને જીતવા જઈ રહી છું.'

ત્વયિ સન્નિધિમાત્રે તુ દેવદેવ સનાતન । એવમુક્ત્વાઽસુરાન્ સર્વાન્ જિગાય પરમેશ્વરી ।। ૯૪.

હે શાશ્વત દેવોના દેવ, તમારી માત્ર હાજરીથી પરમેશ્વરીએ એમ કહીને બધા દૈત્યોને હરાવી દીધા.

મુક્તવા તમેકં મહિષં શેષં હત્વા તમભ્યયાત્ । યાવદ્ દેવી તતઃ સાઽપિ તાં દૃષ્ટ્વા સોઽપિ દુદ્રુવે ।। ૯૪.

એણે માત્ર મહિષાને છોડીને બાકીના બધા દૈત્યોને મારી નાખ્યા અને મહિષાની તરફ આગળ વધી; દેવીને સામે જોઈને મહિષા પણ ભાગી ગયો.

ક્વચિદ્ યુધ્યતિ દૈત્યેન્દ્રઃ ક્વચિચ્ચૈવ પલાયતિ । ક્વચિત્ પુનર્મૃધં ચક્રે ક્વચિત્ પુનરુપારમત્ ।। ૯૪.

ક્યારેક દૈત્યરાજ યુદ્ધ કરતો, ક્યારેક ભાગી જતો; ક્યારેક ફરી યુદ્ધમાં જતો, તો ક્યારેક પાછો અટકી જતો.

એવં વર્ષહસ્ત્રાણિ દશ તસ્ય તયા સહ । દિવ્યાનિ વિગતાનિ સ્યુર્યુધ્યતસ્તસ્ય શોભને । બભ્રામ સકલં ત્વાજૌ બ્રહ્માણ્ડં ભીતમાનસમ્ ।। ૯૪.

આ રીતે, દસ હજાર દિવ્ય વર્ષ સુધી એ દેવી સાથે યુદ્ધ કરતો રહ્યો; આખા યુદ્ધભૂમિમાં ભટકતો રહ્યો, મનમાં ભયથી ભરેલો.

તતઃ કાલેન મહતા શતશ્રૃઙ્ગે મહાગિરૌ । પદ્ભ્યામાક્રમ્ય શૂલેન નિહતો દૈત્યસત્તમઃ ।। ૯૪.

પછી લાંબા સમય પછી, શતશૃંગ નામના મહાપર્વત પર, દેવી એ પગથી દબાવીને શૂળથી એ શ્રેષ્ઠ દૈત્યને મારી નાખ્યો.

શિરશ્ચિચ્છેદ ખઙ્ગેન તત્ર ચાન્તઃસ્થિતઃ પુમાન્ । નિર્ગત્ય વિગતઃ સ્વર્ગં દેવ્યાઃ શસ્ત્રનિપાતનાત્ ।। ૯૪.

ત્યાં દેવી એ ખડગથી એનું માથું કાપી નાખ્યું; અંદર રહેલું પુરુષ તત્વ બહાર નીકળી સ્વર્ગે ચાલ્યું ગયું, દેવીના શસ્ત્રના ઘા થી.

તતો દેવગણાઃ સર્વે મહિષં વીક્ષ્ય નિર્જિતમ્ । સબ્રહ્મકા સ્તુતિં ચક્રુર્દેવ્યાસ્તુષ્ટેન ચેતસા ।। ૯૪.

પછી બધા દેવો, બ્રહ્મા સહિત, મહિષાને હારેલો જોઈને આનંદથી ભરેલા મનથી દેવીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

દેવા ઊચુઃ । નમો દેવિ મહાભાગે ગમ્ભીરે ભીમદર્શને । જયસ્થે સ્થિતિસિદ્ધાન્તે ત્રિનેત્રે વિશ્વતોમુખિ ।। ૯૪.

દેવોએ કહ્યું: 'નમસ્કાર છે, મહાભાગ્યવતી દેવી, ગંભીર અને ભયાનક રૂપવાળી; જયમાં સ્થિર, ત્રિનેત્રી, સર્વ દિશામાં દ્રષ્ટિ ધરાવનારી.'

વિદ્યાવિદ્યે જયે યાજ્યે મહિષાસુરમર્દિનિ । સર્વગે સર્વદેવેશિ વિશ્વરૂપિણિ વૈષ્ણવિ ।। ૯૪.

'જ્ઞાન અને અજ્ઞાનમાં, વિજય અને યજ્ઞમાં, મહિષાસુરને મારનાર; સર્વત્ર વ્યાપક, સર્વ દેવોની સ્વામી, વિશ્વરૂપાવાળી, વૈષ્ણવી.'

વીતશોકે ધ્રુવે દેવિ પદ્મપત્રશુભેક્ષણે । શુદ્ધસત્ત્વવ્રતસ્થે ચ ચણ્ડરૂપે વિભાવરિ ।। ૯૪.

'શોકથી મુક્ત, અડગ, કમળપત્ર જેવી સુંદર આંખવાળી દેવી; શુદ્ધ સત્વ અને વ્રતમાં સ્થિત, ચંડા રૂપે તેજસ્વિ.'

ઋદ્ધિસિદ્ધિપ્રદે દેવિ વિદ્યેઽવિદ્યેઽમૃતે શિવે । શાંકરી વૈષ્ણવી બ્રાહ્મી સર્વદેવનમસ્કૃતે ।। ૯૪.

હે દેવી, તું સમૃદ્ધિ અને સિદ્ધિ આપનારી, જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, અમૃત અને કલ્યાણ આપનારી છે. તું શાંકરી, વૈષ્ણવી, બ્રાહ્મી અને સર્વે દેવતાઓ દ્વારા પૂજ્ય છે.

ઘણ્ટાહસ્તે ત્રિશૂલાસ્ત્રે મહામહિષમર્દિનિ । ઉગ્રરૂપે વિરૂપાક્ષિ મહામાયેઽમૃતસ્ત્રવે ।। ૯૪.

હાથમાં ઘંટડી અને ત્રિશૂલ ધારણ કરનારી, મહામહિષાસુરને સંહારનારી, ભયાનક રૂપવાળી, વિકૃત આંખોવાળી, મહામાયાવાળી અને અમૃતનું સ્ત્રોત તું છે.