વરાહપુરાણમ્

એવમુક્ત્વા તુ સા પીત્વા તચ્છુક્રં મુનિસંભવમ્ । પ્રાપ્તા ગર્ભં મુનેર્બીજાત્ સુષાવ ચ તદા સતો ।। ૯૪.

આવી રીતે કહી, તેણે એ ઋષિનું વીર્યમિશ્રિત જળ પીધું. તેથી, ઋષિના બીજથી એ ગર્ભવતી થઈ અને પછી પુત્રને જન્મ આપ્યો.

તસ્યાઃ પુત્રોઽભવદ્ ધીમાન્ મહાબલપરાક્રમઃ । મહિષેતિ સ્મૃતો નામ્ના બ્રહ્મવંશવિવર્ધનઃ । સ ત્વાં વરયતે દેવિ દેવસૈન્યવિમર્દનઃ ।। ૯૪.

એ સ્ત્રીનો પુત્ર બહુ બુદ્ધિશાળી અને મહાન બળવાન હતો, જેને મહિષ નામે ઓળખવામાં આવતો અને જે બ્રહ્માના વંશને વધારનાર હતો. એ મહાસુર હવે, દેવી, તને પસંદ કરે છે — તું તો દેવતાઓની સેના ને હરાવનારી છે.

સ સુરાનપિ જિત્વાઽઽજૌ ત્રૈલોક્યં ચ તવાનઘે । દાસ્યતે દેવિ સુપ્રોતસ્તવ સર્વં મહાસુરઃ । તસ્યાત્મોપપ્રદાનેન કુરુ દેવિ મહત્ કૃતમ્ ।। ૯૪.

એ મહાસુરે યુદ્ધમાં દેવતાઓને પણ જીત્યા છે અને ત્રણે લોક પર પોતાનું રાજ સ્થાપ્યું છે. હવે, દેવી, એ તને બધું આપશે અને તારો સારું રક્ષણ કરશે. પોતાને તારી પાસે અર્પણ કરીને એ મોટું કાર્ય પૂર્ણ કરવાનું કહે છે.

એવમુક્તા તદા દેવી તેન દૂતેન શોભના । જહાસ પરમા દેવી વાક્યં નોવાચ કિઞ્ચન ।। ૯૪.

એ દૂતના આવા વચન સાંભળીને તેજસ્વી દેવી હસવા લાગી; પણ પરમ દેવી એ એક પણ શબ્દ બોલી નહીં.

તસ્યા હસન્ત્યા દૂતોઽસૌ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ । દદર્શ કુક્ષૌ સંભ્રાન્તસ્તત્ક્ષણાત્ સમપદ્યત ।। ૯૪.

જ્યારે દેવી હસતી હતી, ત્યારે એ દૂત અચાનક ભયભીત થઈ ગયો અને દેવીના પેટમાં આખું જગત — ચાલતું અને અચળ — જોઈને તરત જ ગભરાઈ ગયો.

તતો દેવ્યાઃ પ્રતીહારી જયા નામાતિતેજના । દેવ્યા હૃદિ સ્થિતં વાક્યમુવાચ તનુમધ્યમા ।। ૯૪.

પછી દેવીની સહાયિકા, જયાના નામે જાણીતી અને અત્યંત શક્તિશાળી, એ પાતળી કમરવાળી દેવીના હૃદયમાં જે વચન હતું તે બોલી.

જયા ઉવાચ । કન્યાર્થી વદતે યદ્ધિ તત્ત્વયા સમુદીરિતમ્ । યદિ નામ વ્રતં ચાસ્યાઃ કૌમારં સાર્વકાલિકમ્ । અપિ ચાન્યાઃ કુમાર્યોઽત્ર સન્તિ દેવ્યાઃ પદાનુગાઃ ।। ૯૪.

જયાએ કહ્યું: તું કન્યાને મેળવવા જે વાત કરી છે, એ તારા દ્વારા કહી દેવામાં આવી છે. જો આ દેવીનું કન્યાવ્રત સદા માટે અડગ છે, તો અહીં બીજી ઘણી કન્યાઓ પણ છે, જે દેવીની સેવા કરે છે.

તાસામેકાઽપિ નો લભ્યા કિમુ દેવી સ્વયં શુભા । યાહિ દૂત ત્વરન્ મા તે કિઞ્ચિદન્યદ્ ભવિષ્યતિ ।। ૯૪.

આમાંથી એક પણ કન્યા તને મળવાની નથી, તો પછી શુભ દેવી તો મળવાની વાત જ ક્યાંથી આવે? દૂત, તું હવે જલદી પાછો જા; તારા માટે અહીં કશુંય થવાનું નથી.

એવમુક્તો ગતો દૂતસ્તાવદ્ વ્યોમ્નિ મહામુનિઃ । આયાતો નારદસ્તૂર્ણં નૃત્યન્નુચ્ચૈર્મહાતપાઃ ।। ૯૪.

આવી રીતે કહેતાં જ દૂત ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો. એ સમયે મહાન ઋષિ નારદ આકાશમાં જલદીથી, આનંદપૂર્વક નૃત્ય કરતા આવ્યા.

દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યેતિ વદતસ્તાં દેવીં શુભલોચનામ્ । ઉપવિષ્ટો જગાદાથ આસને પરમેઽર્ચિતઃ ।। ૯૪.

'શુભ છે, શુભ છે' એમ બોલતાં, એ સુંદર આંખોવાળી દેવીને સંબોધી, નારદજી ઊંચા આસન પર બેસીને અને ખૂબ સન્માન પામી, પછી બોલ્યા.

પ્રણમ્ય દેવીં સર્વેશીમુવાચ ચ મહાતપાઃ । દેવિ દેવૈરહં પ્રીતૈઃ પ્રેષિતોઽસ્મિ તવાન્તિકમ્ ।। ૯૪.

મહાન તપસ્વીએ સર્વેશ્વરી દેવીને વંદન કરીને કહ્યું: દેવી, દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને મને તારા પાસે મોકલ્યા છે.

વિજિતા દેવિ દૈત્યેન મહિષાખ્યેન નિર્જરાઃ । ત્વાં ગૃહીતું પ્રયત્નં સ કૃતવાન્ દેવિ દૈત્યરાટ્ ।। ૯૪.

દેવી, મહિષ નામના દૈત્યે અમર દેવતાઓને હરાવ્યા છે; એ દૈત્યરાજ તને પકડવા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે.

એવમુક્તોઽસ્મિ દેવૈસ્ત્વાં બોધયામિ વરાનને । સ્થિરીભૂતા મહાદેવિ તં દૈત્યં પ્રતિઘાતય ।। ૯૪.

દેવતાઓએ મને આવું કહીને મોકલ્યો છે, એથી, સુન્દર મુખવાળી દેવી, હું તને જાણ કરું છું. મહાદેવી, હવે તું એ દૈત્યનો સામનો કર.

ઉક્ત્વૈવાન્તર્હિતઃ સદ્યો નારદઃ સ્વેચ્છયા યયૌ । દેવી ચ કન્યાસ્તાઃ સર્વાઃ સન્નહ્યન્તામુવાચ હ ।। ૯૪.

આવી રીતે કહીને નારદજી તરત જ પોતાની ઈચ્છાથી અદૃશ્ય થઈ ગયા. દેવી એ તમામ કન્યાઓને શસ્ત્ર ધારણ કરવા આદેશ આપ્યો.

તતઃ કન્યા મહાભાગાઃ સર્વાસ્તા દેવિશાસનાત્ । બભૂવુર્ઘોરરૂપિણ્યઃ ખઙ્ગચર્મધનુર્ધરાઃ । સંગ્રામહેતોઃ સંતસ્થુર્દૈત્યવિધ્વંસનાય તાઃ ।। ૯૪.

પછી દેવીના આદેશથી તમામ પુણ્યવંતી કન્યાઓ ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, હાથમાં તલવાર, ઢાલ અને ધનુષ્ય લઈને, દૈત્યોના વિનાશ માટે યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ઊભી રહી.

તાવદ્ દૈત્યબલં સર્વં મુક્ત્વા દેવચમૂં દ્રુતમ્ । આયયૌ યત્ર તદ્ દેવ્યાઃ સંનદ્ધં સ્ત્રીબલં મહત્ ।। ૯૪.

એ વચ્ચે, બધા દૈત્યોના દળોએ દેવસેના છોડી દીધી અને ઝડપથી ત્યાં પહોંચી ગયા, જ્યાં દેવીની મહાન સ્ત્રીસેના ભેગી થઈ હતી.

તતસ્તા યુયુધુઃ કન્યા દાનવૈઃ સહ દર્પિતાઃ । ક્ષણેન તદ્ બલં તાભિશ્ચતુરઙ્ગં નિપાતિતમ્ ।। ૯૪.

પછી એ ગર્વીલા કન્યાઓ દૈત્યોની સામે યુદ્ધ કરવા લાગી; થોડા જ સમયમાં એ સ્ત્રીસેનાએ દૈત્યોની ચારેય પ્રકારની સેના ને ધરાશાયી કરી દીધી.

શિરાંસિ તત્ર કેષાંચિચ્છિન્નાનિ પતિતાનિ ચ । અપરેષાં વિદાર્યોરઃ ક્રવ્યાદાઃ પાન્તિ શોણિતમ્ ।। ૯૪.

ત્યાં કેટલાકના માથાં કપાઈને પડી ગયા; બીજાનાં છાતી ફાડી નાખવામાં આવી અને માંસખોર ભૂતો એનું લોહી પીતા હતા.

અન્યે કબન્ધભૂતાસ્તુ નનૃતુર્દૈત્યનાયકાઃ । એવં ક્ષણેન તે સર્વે વિધ્વસ્તાઃ પાપચેતસઃ । અપરે વિદ્રુતાઃ સર્વે યત્રાસૌ મહિષાસુરઃ ।। ૯૪.

બીજા દૈત્યપતિઓ તો કટેલા શરીર લઈને નાચવા લાગ્યા; આમ, થોડા જ સમયમાં બધા પાપી દૈત્ય નાશ પામ્યા. બાકી રહેલા બધા મહિષાસુર પાસે ભાગી ગયા.

તતો હાહાકૃતં સર્વં યથા દૈત્યબલં મહત્ । એવં તદાકુલં દૃષ્ટ્વા મહિષો વાક્યમબ્રવીત્ । સેનાપતે કિમેતદ્ધિ બલં ભગ્નં મમાગ્રતઃ ।। ૯૪.

પછી આખું દૈત્યસેનાનું મોટું બળ ગભરાઈ ગયું હતું, એ જોઈને મહિષાએ કહ્યું: 'સેનાપતિ, આ શું થયું? મારી આખી સેના મારી આંખ સામે તૂટી પડી છે.'

તતો યજ્ઞહનુર્નામા દૈત્યો હસ્તિસ્વરૂપવાન્ । ઉવાચ ભગ્નમેતદ્ધિ કુમારીભિઃ સમન્તતઃ ।। ૯૪.

ત્યારે યજ્ઞહનુ નામનો દૈત્ય, જે હાથીના સ્વરૂપમાં હતો, બોલ્યો: 'આ બધે કુમારિકાઓએ આપણું બળ તોડી નાખ્યું છે.'

તતો દુદ્રાવ મહિષસ્તાઃ કન્યાઃ શુભલોચનાઃ । ગદામાદાય તરસા કન્યા દુદ્રાવ વેગવાન્ ।। ૯૪.

પછી મહિષા એ સુંદર આંખવાળી કન્યાઓ પર દોડી ગયો; ત્યારે એક કન્યા ગદા લઈને ઝડપથી એની સામે દોડી આવી.

યત્ર તિષ્ઠતિ સા દેવી દેવગન્ધર્વપૂજિતા । તત્રૈવ સોઽસુરઃ પ્રાયાદ્ યત્ર દેવી વ્યવસ્થિતા । સા ચ દૃષ્ટ્વા તમાયાન્તં વિંશદ્ધસ્તા બભૂવ હ ।। ૯૪.

જ્યાં દેવી ઊભી હતી અને દેવો તથા ગંધર્વો એનું પૂજન કરતા હતા, ત્યાં એ અસુર ગયો; અને દેવી એણે એને આવતો જોઈને પોતે વીસ હાથવાળી થઈ ગઈ.

ધનુઃ ખઙ્ગં તથા શક્તિં શરાન્ શૂલં ગદાં તથા । પરશું ડમરું ચૈવ તથા ઘણ્ટાં વિશાલિનીમ્ । શતઘ્નીં મુદ્ગરં ઘોરં ભુશુણ્ડીં કુન્તમેવ ચ ।। ૯૪.

દેવી એ ધનુષ્ય, ખડગ, શક્તિ, બાણ, શૂળ, ગદા, કુહાડો, ડમરૂ, મોટી ઘંટડી, શતઘ્ની, ભયાનક મુગદર, ભુશુંડી અને ભાલા હાથમાં લીધા.

મુસલં ચ તથા ચક્રં ભિન્દિપાલં તથૈવ ચ । દણ્ડં પાશં ધ્વજં ચૈવ પદ્મં ચેતિ ચ વિંશતિઃ ।। ૯૪.

એણે મુસળ, ચક્ર, ભિન્દિપાલ, દંડ, પાશ, ધ્વજ અને કમળ પણ લીધાં—આ રીતે કુલ વીસ શસ્ત્રો ધારણ કર્યા.

ભૂત્વા વિંશભુજા દેવી સિંહમાસ્થાય દંશિતા । સસ્માર રુદ્રં દેવેશં રૌદ્રં સંહારકારણમ્ ।। ૯૪.

વીસ હાથવાળી બની દેવી સિંહ પર બેસી, ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, દેવોના સ્વામી રુદ્રને સ્મરણ કરવા લાગી, જે સંહારના કારણ છે.

તતો વૃષધ્વજઃ સાક્ષાદ્ રુદ્રસ્તત્રૈવ આયયૌ । તયા પ્રણમ્ય વિજ્ઞપ્તઃ સર્વાન્ દૈત્યાન્ જયામ્યહમ્ ।। ૯૪.

પછી વૃષધ્વજ સ્વયં રુદ્ર ત્યાં આવ્યા; દેવી એ તેમને વંદન કરીને કહ્યું: 'હું બધા દૈત્યોને જીતવા જઈ રહી છું.'

ત્વયિ સન્નિધિમાત્રે તુ દેવદેવ સનાતન । એવમુક્ત્વાઽસુરાન્ સર્વાન્ જિગાય પરમેશ્વરી ।। ૯૪.

હે શાશ્વત દેવોના દેવ, તમારી માત્ર હાજરીથી પરમેશ્વરીએ એમ કહીને બધા દૈત્યોને હરાવી દીધા.

મુક્તવા તમેકં મહિષં શેષં હત્વા તમભ્યયાત્ । યાવદ્ દેવી તતઃ સાઽપિ તાં દૃષ્ટ્વા સોઽપિ દુદ્રુવે ।। ૯૪.

એણે માત્ર મહિષાને છોડીને બાકીના બધા દૈત્યોને મારી નાખ્યા અને મહિષાની તરફ આગળ વધી; દેવીને સામે જોઈને મહિષા પણ ભાગી ગયો.