વરાહપુરાણમ્

ભીષયિત્વાહમેનં તુ તાપસં ત્વાશ્રમે સ્વયમ્ । તિષ્ઠામિ ક્રીડતી સાર્ધં સખીભિઃ પરમાર્ચિતા ।। ૯૪.

'હું પોતે આ ઋષિને આશ્રમમાં ડરાવીશ અને પછી અહીં મારી સખીઓ સાથે રમતી રહીશ, સૌના આદરથી.'

એવં સંચિન્ત્ય સા દેવી મહિષી સંબભૂવ હ । સખીભિઃ સહ વિશ્વેશિ તીક્ષ્ણશ્રૃઙ્ગાગ્રધારિણી ।। ૯૪.

આવી રીતે વિચાર કરીને, હે વિશ્વની સ્વામિની, એ દેવી પોતાની સખીઓ સાથે તીક્ષ્ણ શિંગવાળી મહિષીનું રૂપ ધારણ કરીને ઉભી રહી.

તમૃષિં ભીષિતું તાભિઃ સહ ગત્વા વરાનના । અસૌ બિભીષિતસ્તાભિસ્તાં જ્ઞાત્વા જ્ઞાનચક્ષુષા । આસુરીં ક્રોધસંપન્નઃ શશાપ શુભલોચનામ્ ।। ૯૪.

એ સુંદર ચહેરાવાળી કન્યા પોતાની સખીઓ સાથે ઋષિને ડરાવવા ગઈ. પણ ઋષિએ જ્ઞાનદ્રષ્ટિથી તેની અસલ ઓળખી, ક્રોધથી એ શુભનેત્રવાળી દૈત્યકન્યાને શાપ આપ્યો.

યસ્માદ્ ભીષયસે માં ત્વં મહિષીરૂપધારિણી । અતો ભવ મહિષ્યેવ પાપકર્મે શતં સમાઃ ।। ૯૪.

'તમે મહિષીનું રૂપ ધારણ કરીને મને ડરાવું છો, તેથી, હે પાપકર્મી, હવે તું સો વર્ષ સુધી મહિષી બની રહે.'

એવમુક્તા તતઃ સા તુ સખીભિઃ સહ વેપતી । પાદયોર્ન્યપતત્ તસ્ય શાપાન્તં કુરુ જલ્પતી ।। ૯૪.

આ રીતે સાંભળીને, એ કન્યા પોતાની સખીઓ સાથે કાંપતી થઈ અને ઋષિના પગે પડી, ધીમે ધીમે બોલી: 'મારો શાપ અંત કરો.'

તસ્યાસ્તદ્ વચનં શ્રુત્વા સ મુનિઃ કરુણાન્વિતઃ । શાપાન્તમકરોત્ તસ્યા વાક્યં ચેદમુવાચ હ ।। ૯૪.

એના વચન સાંભળીને, ઋષિ દયાથી ભરાઈ ગયા અને એના શાપનો અંત કર્યો. પછી તેમણે કહ્યું:

અનેનૈવ સ્વરૂપેણ પુત્રમેકં પ્રસૂય વૈ । શાપાન્તો ભવિતા ભદ્રે મદ્વાક્યં ન મૃષા ભવેત્ ।। ૯૪.

'આ જ રૂપમાં તું એક પુત્રને જન્મ આપજે, એ પછી તારો શાપ દૂર થશે. મારા વચન ખોટા નહીં જાય.'

એવમુક્તા ગતા સા તુ નર્મદાતીરમુત્તમમ્ । યત્ર તેપે તપો ઘોરં સિન્ધુદ્વીપો મહાતપાઃ ।। ૯૪.

આવી રીતે સાંભળીને, એ મહિષ્મતી ઉત્તમ નર્મદા કાંઠે ગઈ, જ્યાં મહાતપસ્વી સિંધુદ્વીપ ઘોર તપ કરી રહ્યા હતા.

તત્ર ચેન્દુમતી નામ દૈત્યકન્યાઽતિરૂપિણી । સા દૃષ્ટા તેન મુનિના વિવસ્ત્રા મજ્જતી જલે ।। ૯૪.

ત્યાં એ મહર્ષિએ એન્દુમતી નામની, અતિ સુંદર દૈત્યકન્યાને જોયી, જે જળમાં નિર્વસ્ત્ર થઈને ડૂબકી લગાવી રહી હતી.

ચસ્કન્દ સ મુનિઃ શુક્રં શિલાદ્રોણ્યાં મહાતપાઃ । તચ્ચ માહિષ્મતી દૃષ્ટ્વા દિવ્યગન્ધિ સુગન્ધિ ચ । તતઃ સખીરુવાચેદં પિબામીદં જલં શુભમ્ ।। ૯૪.

એ મહાતપસ્વી ઋષિનું વીર્ય પથ્થરની ઢાળ પર પડ્યું. મહિષ્મતી એ દેવગંધવાળું સુગંધિત વીર્ય જોઈને પોતાની સખીને કહ્યું: 'હું આ પવિત્ર જળ પીશ.'

એવમુક્ત્વા તુ સા પીત્વા તચ્છુક્રં મુનિસંભવમ્ । પ્રાપ્તા ગર્ભં મુનેર્બીજાત્ સુષાવ ચ તદા સતો ।। ૯૪.

આવી રીતે કહી, તેણે એ ઋષિનું વીર્યમિશ્રિત જળ પીધું. તેથી, ઋષિના બીજથી એ ગર્ભવતી થઈ અને પછી પુત્રને જન્મ આપ્યો.

તસ્યાઃ પુત્રોઽભવદ્ ધીમાન્ મહાબલપરાક્રમઃ । મહિષેતિ સ્મૃતો નામ્ના બ્રહ્મવંશવિવર્ધનઃ । સ ત્વાં વરયતે દેવિ દેવસૈન્યવિમર્દનઃ ।। ૯૪.

એ સ્ત્રીનો પુત્ર બહુ બુદ્ધિશાળી અને મહાન બળવાન હતો, જેને મહિષ નામે ઓળખવામાં આવતો અને જે બ્રહ્માના વંશને વધારનાર હતો. એ મહાસુર હવે, દેવી, તને પસંદ કરે છે — તું તો દેવતાઓની સેના ને હરાવનારી છે.

સ સુરાનપિ જિત્વાઽઽજૌ ત્રૈલોક્યં ચ તવાનઘે । દાસ્યતે દેવિ સુપ્રોતસ્તવ સર્વં મહાસુરઃ । તસ્યાત્મોપપ્રદાનેન કુરુ દેવિ મહત્ કૃતમ્ ।। ૯૪.

એ મહાસુરે યુદ્ધમાં દેવતાઓને પણ જીત્યા છે અને ત્રણે લોક પર પોતાનું રાજ સ્થાપ્યું છે. હવે, દેવી, એ તને બધું આપશે અને તારો સારું રક્ષણ કરશે. પોતાને તારી પાસે અર્પણ કરીને એ મોટું કાર્ય પૂર્ણ કરવાનું કહે છે.

એવમુક્તા તદા દેવી તેન દૂતેન શોભના । જહાસ પરમા દેવી વાક્યં નોવાચ કિઞ્ચન ।। ૯૪.

એ દૂતના આવા વચન સાંભળીને તેજસ્વી દેવી હસવા લાગી; પણ પરમ દેવી એ એક પણ શબ્દ બોલી નહીં.

તસ્યા હસન્ત્યા દૂતોઽસૌ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ । દદર્શ કુક્ષૌ સંભ્રાન્તસ્તત્ક્ષણાત્ સમપદ્યત ।। ૯૪.

જ્યારે દેવી હસતી હતી, ત્યારે એ દૂત અચાનક ભયભીત થઈ ગયો અને દેવીના પેટમાં આખું જગત — ચાલતું અને અચળ — જોઈને તરત જ ગભરાઈ ગયો.

તતો દેવ્યાઃ પ્રતીહારી જયા નામાતિતેજના । દેવ્યા હૃદિ સ્થિતં વાક્યમુવાચ તનુમધ્યમા ।। ૯૪.

પછી દેવીની સહાયિકા, જયાના નામે જાણીતી અને અત્યંત શક્તિશાળી, એ પાતળી કમરવાળી દેવીના હૃદયમાં જે વચન હતું તે બોલી.

જયા ઉવાચ । કન્યાર્થી વદતે યદ્ધિ તત્ત્વયા સમુદીરિતમ્ । યદિ નામ વ્રતં ચાસ્યાઃ કૌમારં સાર્વકાલિકમ્ । અપિ ચાન્યાઃ કુમાર્યોઽત્ર સન્તિ દેવ્યાઃ પદાનુગાઃ ।। ૯૪.

જયાએ કહ્યું: તું કન્યાને મેળવવા જે વાત કરી છે, એ તારા દ્વારા કહી દેવામાં આવી છે. જો આ દેવીનું કન્યાવ્રત સદા માટે અડગ છે, તો અહીં બીજી ઘણી કન્યાઓ પણ છે, જે દેવીની સેવા કરે છે.

તાસામેકાઽપિ નો લભ્યા કિમુ દેવી સ્વયં શુભા । યાહિ દૂત ત્વરન્ મા તે કિઞ્ચિદન્યદ્ ભવિષ્યતિ ।। ૯૪.

આમાંથી એક પણ કન્યા તને મળવાની નથી, તો પછી શુભ દેવી તો મળવાની વાત જ ક્યાંથી આવે? દૂત, તું હવે જલદી પાછો જા; તારા માટે અહીં કશુંય થવાનું નથી.

એવમુક્તો ગતો દૂતસ્તાવદ્ વ્યોમ્નિ મહામુનિઃ । આયાતો નારદસ્તૂર્ણં નૃત્યન્નુચ્ચૈર્મહાતપાઃ ।। ૯૪.

આવી રીતે કહેતાં જ દૂત ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો. એ સમયે મહાન ઋષિ નારદ આકાશમાં જલદીથી, આનંદપૂર્વક નૃત્ય કરતા આવ્યા.

દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યેતિ વદતસ્તાં દેવીં શુભલોચનામ્ । ઉપવિષ્ટો જગાદાથ આસને પરમેઽર્ચિતઃ ।। ૯૪.

'શુભ છે, શુભ છે' એમ બોલતાં, એ સુંદર આંખોવાળી દેવીને સંબોધી, નારદજી ઊંચા આસન પર બેસીને અને ખૂબ સન્માન પામી, પછી બોલ્યા.

પ્રણમ્ય દેવીં સર્વેશીમુવાચ ચ મહાતપાઃ । દેવિ દેવૈરહં પ્રીતૈઃ પ્રેષિતોઽસ્મિ તવાન્તિકમ્ ।। ૯૪.

મહાન તપસ્વીએ સર્વેશ્વરી દેવીને વંદન કરીને કહ્યું: દેવી, દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને મને તારા પાસે મોકલ્યા છે.

વિજિતા દેવિ દૈત્યેન મહિષાખ્યેન નિર્જરાઃ । ત્વાં ગૃહીતું પ્રયત્નં સ કૃતવાન્ દેવિ દૈત્યરાટ્ ।। ૯૪.

દેવી, મહિષ નામના દૈત્યે અમર દેવતાઓને હરાવ્યા છે; એ દૈત્યરાજ તને પકડવા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે.

એવમુક્તોઽસ્મિ દેવૈસ્ત્વાં બોધયામિ વરાનને । સ્થિરીભૂતા મહાદેવિ તં દૈત્યં પ્રતિઘાતય ।। ૯૪.

દેવતાઓએ મને આવું કહીને મોકલ્યો છે, એથી, સુન્દર મુખવાળી દેવી, હું તને જાણ કરું છું. મહાદેવી, હવે તું એ દૈત્યનો સામનો કર.

ઉક્ત્વૈવાન્તર્હિતઃ સદ્યો નારદઃ સ્વેચ્છયા યયૌ । દેવી ચ કન્યાસ્તાઃ સર્વાઃ સન્નહ્યન્તામુવાચ હ ।। ૯૪.

આવી રીતે કહીને નારદજી તરત જ પોતાની ઈચ્છાથી અદૃશ્ય થઈ ગયા. દેવી એ તમામ કન્યાઓને શસ્ત્ર ધારણ કરવા આદેશ આપ્યો.

તતઃ કન્યા મહાભાગાઃ સર્વાસ્તા દેવિશાસનાત્ । બભૂવુર્ઘોરરૂપિણ્યઃ ખઙ્ગચર્મધનુર્ધરાઃ । સંગ્રામહેતોઃ સંતસ્થુર્દૈત્યવિધ્વંસનાય તાઃ ।। ૯૪.

પછી દેવીના આદેશથી તમામ પુણ્યવંતી કન્યાઓ ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, હાથમાં તલવાર, ઢાલ અને ધનુષ્ય લઈને, દૈત્યોના વિનાશ માટે યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ઊભી રહી.

તાવદ્ દૈત્યબલં સર્વં મુક્ત્વા દેવચમૂં દ્રુતમ્ । આયયૌ યત્ર તદ્ દેવ્યાઃ સંનદ્ધં સ્ત્રીબલં મહત્ ।। ૯૪.

એ વચ્ચે, બધા દૈત્યોના દળોએ દેવસેના છોડી દીધી અને ઝડપથી ત્યાં પહોંચી ગયા, જ્યાં દેવીની મહાન સ્ત્રીસેના ભેગી થઈ હતી.

તતસ્તા યુયુધુઃ કન્યા દાનવૈઃ સહ દર્પિતાઃ । ક્ષણેન તદ્ બલં તાભિશ્ચતુરઙ્ગં નિપાતિતમ્ ।। ૯૪.

પછી એ ગર્વીલા કન્યાઓ દૈત્યોની સામે યુદ્ધ કરવા લાગી; થોડા જ સમયમાં એ સ્ત્રીસેનાએ દૈત્યોની ચારેય પ્રકારની સેના ને ધરાશાયી કરી દીધી.

શિરાંસિ તત્ર કેષાંચિચ્છિન્નાનિ પતિતાનિ ચ । અપરેષાં વિદાર્યોરઃ ક્રવ્યાદાઃ પાન્તિ શોણિતમ્ ।। ૯૪.

ત્યાં કેટલાકના માથાં કપાઈને પડી ગયા; બીજાનાં છાતી ફાડી નાખવામાં આવી અને માંસખોર ભૂતો એનું લોહી પીતા હતા.

અન્યે કબન્ધભૂતાસ્તુ નનૃતુર્દૈત્યનાયકાઃ । એવં ક્ષણેન તે સર્વે વિધ્વસ્તાઃ પાપચેતસઃ । અપરે વિદ્રુતાઃ સર્વે યત્રાસૌ મહિષાસુરઃ ।। ૯૪.

બીજા દૈત્યપતિઓ તો કટેલા શરીર લઈને નાચવા લાગ્યા; આમ, થોડા જ સમયમાં બધા પાપી દૈત્ય નાશ પામ્યા. બાકી રહેલા બધા મહિષાસુર પાસે ભાગી ગયા.