વરાહપુરાણમ્

આનીયતાં દ્રુતં સૈન્યં હસ્ત્યશ્વરથપત્તિનામ્ । યેન દેવાન્ સગન્ધર્વાન્ જયામિ યુધિ દુર્જ્જયાન્ ।। ૯૨.

ઝડપથી હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિની સેના લાવ, જેના દ્વારા હું યુદ્ધમાં દેવો અને ગંધર્વોને, જે દુર્જય છે, હરાવી શકું.

એવમુક્તે વિરૂપાક્ષસ્તદા સેનાપતિર્દ્રુતમ્ । આનિનાય મહત્સૈન્યમનન્તમપરાજિતમ્ ।। ૯૨.

આ રીતે કહ્યા પછી, વિરૂપાક્ષ સેનાપતિએ તરત જ વિશાળ, અનંત અને અપરાજિત સેના લાવી.

એકૈકો દાનવસ્તત્ર વજ્રહસ્તસમો યુધિ । એકૈકં સ્પર્ધતે દેવં જેતું સ્વેન બલેન હ ।। ૯૨.

ત્યા દરેક દાનવ યુદ્ધમાં વજ્રધારી સમાન હતો; દરેક પોતાનાં બળથી એક એક દેવને હરાવવાની સ્પર્ધા કરતો હતો.

તેષાં પ્રધાનભૂતાનામર્બુદં નવકોટયઃ । યેષામેકસ્યાનુયાતિ તાવદ્ બલમર્થોર્જ્જિતમ્ ।। ૯૨.

એમાં મુખ્ય દાનવોની સંખ્યા નવ અર્બુદ (નવ કરોડ) હતી; અને દરેકના અનુયાયીઓનું બળ પણ એટલું જ ભેગું થયું હતું.

તેષાં નૈકસહસ્ત્રાણિ દૈત્યાનાં તુ મહાત્મનામ્ । સમિતિં ચક્રુરવ્યગ્રાસ્તદા દૈત્યાઃ પ્રહારિણઃ । પ્રયાણં કારયામાસુર્દેવસૈન્યજિઘાંસયા ।। ૯૨.

એ મહાન આત્મા દૈત્યોમાં અસંખ્ય હજારો, નિર્ભય રહીને યુદ્ધની વ્યવસ્થા કરી; પછી એ દૈત્યો, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈ, દેવસેનાને નાશ કરવા નીકળી પડ્યા.

વિચિત્રયાના વિવિધધ્વજાગ્રા વિચિત્રશસ્ત્રા વિવિધોગ્રરૂપાઃ । દૈત્યા સુરાઞ્ જેતુમિચ્છન્ત ઉચ્ચૈર્ નનર્ત્તુરાત્તાયુધભીમહસ્તાઃ ।। ૯૨.

વિચિત્ર રથોમાં વિવિધ ધ્વજાઓ સાથે, ભયાનક શસ્ત્રો ધરાવતાં અને ભયજનક રૂપ ધારણ કરેલા દૈત્યોએ, દેવતાઓને જીતવાની ઇચ્છાથી, ભયાનક હથિયારો ઉંચા કરીને નૃત્ય કર્યું.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । તતો મહિષદૈત્યસ્તુ કામરૂપી મહાબલઃ । મત્તહસ્તિનામારુહ્ય યિયાસુર્મેરુપર્વતમ્ ।। ૯૩.

શ્રીવરાહે કહ્યું: પછી મહાબળવાન, ઇચ્છાનુરૂપ રૂપ ધારણ કરનાર મહિષ દૈત્ય, ઉગ્ર હાથી પર ચડીને, મેરુ પર્વત તરફ જવા લાગ્યો.

તત્રૈન્દ્રં પુરમાસાદ્ય દેવૈઃ સહ શતક્રતુમ્ । અભિદુદ્રાવ દૈત્યેન્દ્રસ્તતો દેવાઃ ક્રુધાન્વિતાઃ ।। ૯૩.

ત્યાં, ઇન્દ્રના શહેરમાં પહોંચી, દૈત્યરાજ પોતાના સાથીઓ સાથે શતક્રતુ અને દેવતાઓ પર તૂટી પડ્યો; ત્યારે દેવતાઓ પણ ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.

આદાય સ્વાનિ શસ્ત્રાણિ વાહનાનિ વિશેષતઃ । અધિષ્ઠાયાસુરાનાજૌ દુદ્રુવુર્મુદિતા ભૃશમ્ ।। ૯૩.

દેવતાઓએ પોતાના શસ્ત્રો અને ખાસ કરીને વાહનો લઈ, આનંદથી પોતાના રથ પર ચડી, અસુરો સામે યુદ્ધ માટે દોડી ગયા.

તેષાં પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ । ઘોરં પ્રચણ્ડયોધાનામન્યોન્યમભિગર્જતામ્ ।। ૯૩.

તેમની વચ્ચે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં પ્રચંડ યોદ્ધાઓ એકબીજાને للકારતા હતા.

તત્રાઞ્જનો નીલકુક્ષિર્મેઘવર્ણો બલાહકઃ । ઉદરાક્ષો લલાટાક્ષઃ સુભીમો ભીમવિક્રમઃ । સ્વર્ભાનુશ્ચેતિ દૈત્યાષ્ટૌ વસૂન્ દુદ્રુવુરાહવે ।। ૯૩.

ત્યાં અંજન, નીલકુક્ષિ, મેઘવર્ણ, બલાહક, ઉદરાક્ષ, લલાટાક્ષ, સુભીમ અને ભીમવિક્રમ—આ આઠ દૈત્યોએ, સ્વર્ભાનુ સાથે, યુદ્ધમાં વસુઓ પર આક્રમણ કર્યું.

યથાસંખ્યેન તદ્વચ્ચ દૈત્યા દ્વાદશ ચાપરે । આદિત્યાન્ દૈત્યવર્યાસ્તુ તેષાં પ્રાધાન્યતઃ શ્રૃણુ ।। ૯૩.

એ જ રીતે, બીજા બાર દૈત્યોએ પણ, પોતાની સંખ્યાનુસાર, આદિત્યો પર હુમલો કર્યો; હવે એ દૈત્યમુખ્યોના નામ સાંભળો.

ભીમો ધ્વઙ્ક્ષો ધ્વસ્તકર્ણઃ શઙ્કુકર્ણસ્તથૈવ ચ । વજ્રકાયોઽતિવીર્યશ્ચ વિદ્યુન્માલી તથૈવ ચ ।। ૯૩.

ભીમ, ધ્વંક્ષ, ધ્વસ્તકર્ણ, શંકુકર્ણ, અત્યંત બળવાન વજ્રકાય અને વિદ્યુન્માલી,

રક્તાક્ષો ભીમદંષ્ટ્રસ્તુ વિદ્યુજ્જિહ્વસ્તથૈવ ચ । અતિકાયો મહાકાયો દીર્ઘબાહુઃ કૃતાન્તકઃ ।। ૯૩.

રક્તાક્ષ, ભીમદંષ્ટ્ર, વિદ્યુજ્જિહ્વ, અતિકાય, મહાકાય, દીર્ઘબાહુ અને કૃતાંતક—આ બધા,

એતે દ્વાદશ દૈત્યેન્દ્રા આદિત્યાન્ યુધિ દુદ્રુવુઃ । સ્વકં સૈન્યમુપાદાય તદ્વદન્યેઽપિ દાનવાઃ । રુદ્રાન્ દુદ્રુવુરવ્યગ્રા યથાસંખ્યેન કોપિતાઃ ।। ૯૩.

આ બાર દૈત્યરાજાઓએ પોતાના સૈન્ય સાથે યુદ્ધમાં આદિત્યો પર આક્રમણ કર્યું; એ જ રીતે, બીજા દાનવો પણ ક્રોધથી ભરાઈ, પોતાની સંખ્યાનુસાર, રુદ્રો પર તૂટી પડ્યા.

કાલઃ કૃતાન્તો રક્તાક્ષો હરણો મિત્રહાઽનિલઃ । યજ્ઞહા બ્રહ્મહા ગોઘ્નઃ સ્ત્રીઘ્નઃ સંવર્ત્તકસ્તથા ।। ૯૩.

કાળ, કૃતાંત, રક્તાક્ષ, હરણ, મિત્રહા, અનિલ, યજ્ઞહા, બ્રહ્મહા, ગૌહંતા, સ્ત્રીઘ્ન અને સંવર્તક—આ બધા,

ઇત્યેતે દશ ચૈકશ્ચ દૈત્યેન્દ્રા યુદ્ધદુર્મદાઃ । યથાસંખ્યેન રુદ્રાંસ્તુ દુદ્રુવુર્ભીમવિક્રમાઃ ।। ૯૩.

આ દસ અને એક દૈત્યરાજ, યુદ્ધની ઉન્માદમાં, પોતાની સંખ્યાનુસાર ભયાનક રીતે રુદ્રો પર તૂટી પડ્યા.

શેષાન્ દેવાન્ શેષદૈત્યા યથાયોગમુપાદ્રવન્ । સ્વયં મહિષદૈત્યસ્તુ ઇન્દ્રં દુદ્રાવ વેગિતઃ ।। ૯૩.

બાકી રહેલા દૈત્યોએ પણ અનુકૂળ રીતે બીજા દેવતાઓ પર આક્રમણ કર્યું; પણ મહિષ દૈત્ય પોતે જ ઝડપથી ઇન્દ્ર પર તૂટી પડ્યો.

સ ચાપિ બલવાન્ દૈત્યો બ્રહ્મણો વરદર્પિતઃ । અવધ્યઃ પુરુષેણાજૌ યદ્યપિ સ્યાત્ પિનાકધૃક્ ।। ૯૩.

અને એ શક્તિશાળી દૈત્ય, બ્રહ્માજીના વરદાનથી અભિમાની, યુદ્ધમાં કોઈ પુરુષ—even પિનાકધારી—દ્વારા પણ મારવામાં અશક્ય હતો.

આદિત્યૈર્વસુભિઃ સાધ્યૈ રુદ્રૈશ્ચ નિહતા ભૃશમ્ । અસુરા યાતુધાનાશ્ચ સંખ્યાપૂરણકેવલાઃ ।। ૯૩.

આદિત્યો, વસુઓ, સાધ્યો અને રુદ્રોએ અસુરો અને યાતુધાનોને મોટા પ્રમાણમાં સંહાર્યા, તેમ છતાં તેમની સંખ્યા સતત વધતી જતી.

દેવાનામપિ સૈન્યાનિ નિહતાન્યસુરૈર્યુધિ । એવં ભૂતે તદા ભગ્ને દેવેન્દ્રે વિદ્રુતાઃ સુરાઃ ।। ૯૩.

દેવતાઓના સૈન્ય પણ અસુરોએ યુદ્ધમાં સંહાર્યા; આવી સ્થિતિમાં, જ્યારે દેવતાઓ પરાજિત થયા, ત્યારે તેઓ ઇન્દ્રને છોડી ભાગી ગયા.

અર્દિતા વિવિધૈઃ શસ્ત્રૈઃ શૂલપટ્ટિશમુદ્ગરૈઃ । ગતવન્તો બ્રહ્મલોકમસુરૈરર્દિતાઃ સુરાઃ ।। ૯૩.

વિવિધ શસ્ત્રો—શૂળ, પટ્ટિશ અને મુગદગરથી ઘાયલ થયેલા દેવતાઓ, અસુરોના ઉપદ્રવથી પીડાઈ, બ્રહ્મલોકમાં પહોંચી ગયા.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । અથ વિદ્યુત્પ્રભો દૈત્યસ્તથા દૂતો વિસર્જિતઃ । દેવ્યાઃ સકાશં ગત્વાઽસૌ તામુવાચ સુમધ્યમામ્ ।। ૯૪.

શ્રીવરાહે કહ્યું: પછી વિદ્યુતપ્રભ નામનો દૈત્ય, દૂત તરીકે મોકલવામાં આવ્યો, તે દેવી પાસે ગયો અને સુમધ્યમા દેવીને સંબોધી કહ્યું.

પ્રણમ્ય પ્રયતો ભૂત્વા કુમારીશતસંકુલામ્ । આસ્થાને વિનયાપન્નસ્તતો વચનમબ્રવીત્ ।। ૯૪.

ભક્તિપૂર્વક નમસ્કાર કરીને, શાંત મનથી તે ત્યાં ગયો, જ્યાં સૈંકડો કન્યાઓ ભેગી હતી. પછી, વિનમ્રતાથી તેણે પોતાના વચન કહ્યાં.

વિદ્યુત્પ્રભ ઉવાચ । દેવિ પૂર્વમૃષિસ્ત્વાસીદાદિસર્ગે કસંભવઃ । સખા સારસ્વતો જાતઃ સુપાર્શ્વો નામ વૈ વિભુઃ ।। ૯૪.

વિદ્યુતપ્રભાએ કહ્યું: હે દેવી, સૃષ્ટિના આરંભે એક ઋષિ જન્મ્યા હતા, જેમનું નામ સુપાર્શ્વ હતું. તે સરસ્વતના મિત્ર અને પ્રસિદ્ધ, શક્તિશાળી હતા.

તસ્યાભવન્મહાતેજાઃ સિન્ધુદ્વીપઃ પ્રતાપવાન્ । સ હિ તીવ્રં તપસ્તેપે માહિષ્મત્યાં પુરોત્તમે ।। ૯૪.

તેમના પુત્ર મહાશક્તિશાળી સિંધુદ્વીપ હતા. તેમણે મહિષ્મતી નામની પ્રસિદ્ધ નગરીમાં કઠોર તપ કર્યું હતું.

કુર્વતસ્તુ તપો ઘોરં નિરાહારસ્ય શોભને । આદ્યા તુ વિપ્રચિત્તેસ્તુ સુતા સુરસુતોપમા । માહિષ્મતીતિ વિખ્યાતા રૂપેણાસદૃશી ભુવિ ।। ૯૪.

જ્યારે તે નિરાહાર રહીને ઘોર તપ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે વિપ્રચિત્તીની મોટી દીકરી, જે દેવકન્યાઓ જેવી સુંદર હતી, ભૂમિ પર 'મહિષ્મતી' નામે પ્રસિદ્ધ થઈ. તેની સુંદરતાને કોઈ સરખામણી નહોતી.

સા સખીભિઃ પરિવૃતા વિહરન્તી યદૃચ્છયા । આગતા મન્દરદ્રોણીં તત્રાપશ્યત્ તપોવનમ્ । મુનેરમ્બરસંજ્ઞસ્ય વિવિધદ્રુમમાલિનમ્ ।। ૯૪.

એ સુંદર મહિષ્મતી પોતાની સખીઓ સાથે મનમુકી ભમતી હતી. એ રીતે ભમતી ભમતી, એ મન્દર પર્વતની ઘાટીઓમાં આવી અને ત્યાં એમબર નામના ઋષિનું, વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન આશ્રમ જોયો.

લતાગૃહૈસ્તુ વિવિધૈર્વકુલૈર્લકુચૈસ્તથા । ચન્દનૈઃ સ્પન્દનૈઃ શાલૈઃ સરલૈરુપશોભિતમ્ । વિચિત્રવનખણ્ડૈશ્ચ ભૂષિતં તુ મહાત્મનઃ ।। ૯૪.

એ મહાન ઋષિના આશ્રમમાં વિવિધ લતાવૃક્ષોના મંડપ, વકુલ, લકુચ, ચંદન, સ્પંદન, સાળ અને સરળ જેવા વૃક્ષો હતાં. અનેક પ્રકારના વનખંડોથી એ આશ્રમ શોભતો હતો.