વરાહપુરાણમ્

શ્રીવરાહ ઉવાચ । સ રૈભ્યો મુનિશાર્દૂલઃ શ્રુત્વા સિદ્ધં વસું તદા । આજગામ ગયાં પુણ્યાં પિતૃતીર્થં તપોધનઃ । તત્ર ગત્વા પિતૄન્ ભક્ત્યા પિણ્ડદાનેન તર્પયત્ ।। ૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: મુનિશ્રેષ્ઠ રૈભ્યે, જ્યારે ધન પ્રાપ્ત થયું તે સાંભળ્યું, ત્યારે તે પવિત્ર ગયા સ્થળે, પિતૃઓના તીર્થે ગયો. ત્યાં પહોંચીને, તેણે શ્રદ્ધાપૂર્વક પિતૃઓને પિંડદાન કરીને તૃપ્ત કર્યા.

તતો વૈ સુહમત્તીવ્રં તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ । ચરતસ્તસ્ય તત્તીવ્રં તપો રૈભ્યસ્ય ધીમતઃ । આજગામ મહાયોગી વિમાનસ્થોઽતિદીપ્તિમાન્ ।। ૭.

પછી, જ્યારે રૈભ્યે અત્યંત કઠિન તપ કર્યું, એ તીવ્ર તપમાં વ્યસ્ત હતો ત્યારે, એક મહાન યોગી, તેજસ્વી અને વિમાનમાં બેઠેલા, ત્યાં આવ્યા.

ત્રસરેણુસમે શુદ્ધે વિમાને સૂર્યસન્નિભે । પરમાણુપ્રમાણેન પુરુષસ્તત્ર દીપ્તિમાન્ ।। ૭.

તે શુદ્ધ વિમાન ધૂળના કણ જેટલું સૂક્ષ્મ અને સૂર્ય જેવું તેજસ્વી હતું. તેમાં એક અજોડ તેજવાળો પુરુષ, અણુ જેટલો નાનકડો દેખાયો.

સોઽબ્રવીદ્ રૈભ્ય કિં કાર્યં તપશ્ચરસિ સુવ્રત । એવમુક્ત્વા દિવો ભૂમિં માપયામાસ વૈ પુમાન્ ।। ૭.

તે પુરુષે કહ્યું: 'રૈભ્ય, ધીરજવાળા, તું તપશ્ચર્યાથી શું મેળવવા માંગે છે?' આવું કહીને એ પુરુષે આકાશમાંથી ધરતીને માપી બતાવી.

તત્રાપિ રથપઞ્ચાભં વિમાનં સૂર્યસન્નિભમ્ । યુગપદ્ બ્રહ્મભુવનં વ્યાપ્નુવન્તં દદર્શ સઃ ।। ૭.

ત્યાં તેણે પાંચ રથ જેટલું, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી વિમાન જોયું, જે એક સાથે બ્રહ્માના લોકને વ્યાપી રહ્યું હતું.

તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો રૈભ્યઃ પ્રણતિપૂર્વકમ્ । પપ્રચ્છ તં મહાયોગિન્ કો ભવાન્ પ્રબ્રવીતુ મે ।। ૭.

પછી રૈભ્યે, આશ્ચર્યથી ભરાઈ, નમ્રતાપૂર્વક એ મહાયોગીને પૂછ્યું: 'આપ કોણ છો? કૃપા કરીને મને કહો.'

પુરુષ ઉવાચ । અહં રુદ્રાદવરજો બ્રહ્મણો માનસઃ સુતઃ । નામ્ના સનત્કુમારેતિ જનલોકે વસામ્યહમ્ ।। ૭.

તે પુરુષે કહ્યું: 'હું રુદ્રનો નાના ભાઈ, બ્રહ્માજીના મનથી જન્મેલો પુત્ર છું. મારું નામ સનત્કુમાર છે અને હું જનલોકમાં વસું છું.'

ભવતઃ પાર્શ્વમાયાતઃ પ્રણયેન તપોધન । ધન્યોઽસિ સર્વથા વત્સ બ્રહ્મણઃ કુલવર્ધનઃ ।। ૭.

'હું તારા નજીક પ્રેમથી આવ્યો છું, તપસ્વી. તું ખરેખર ધન્ય છે, બાલક, બ્રહ્માના વંશને વધારનાર છે.'

રૈભ્ય ઉવાચ । નમોઽસ્તુ તે યોગિવર પ્રસીદ દયાં મહ્યં કુરુષે વિશ્વરૂપ । કિમત્ર કૃત્યં વદ યોગિસિંહ કથં હિ ધન્યોઽહમુક્તસ્ત્વયા ચ ।। ૭.

રૈભ્યે કહ્યું: 'યોગિશ્રેષ્ઠ, તમને વંદન છે. કૃપા કરીને મારા પર દયા કરો, સર્વરૂપવાળા. અહીં શું કરવું એ કહો, યોગિસિંહ. તમે મને ધન્ય કેમ કહ્યું એ પણ સમજાવો.'

સનત્કુમાર ઉવાચ । ધન્યસ્ત્વમેવ દ્વિજવર્યમુખ્ય યદ્ વેદવાદાભિરતઃ પિતૄંશ્ચ । પ્રીણાસિ મન્ત્રવ્રતજપ્યહોમૈ- ર્ગયાં સમાસાદ્ય તથાઽન્નપિણ્ડૈઃ ।। ૭.

સનત્કુમારે કહ્યું: 'તમે ખરેખર ધન્ય છો, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, કારણ કે તમે વેદના માર્ગમાં રુચિ રાખો છો અને ગયામાં આવીને મંત્ર, વ્રત, જપ અને હવનથી તથા પિંડદાનથી પિતૃઓને પ્રસન્ન કરો છો.'

શ્રૃણુષ્વ ચાન્યં નૃપતિર્બભૂવ વિશાલનામા સ પુરીં વિશાલામ્ । ઉવાસ ધન્યો ધૃતિમાનપુત્રઃ સ્વયં વિશાલાધિપતિર્દ્વિજાગ્ર્યાન્ । પપ્રચ્છ પુત્રાર્થમમિત્રસાહ - સ્તે બ્રાહ્મણાશ્ચોચુરદીનસત્ત્વાઃ ।। ૭.

હવે બીજું પણ સાંભળો: વિશાલ નામનો એક રાજા હતો, જે વિશાલા નામની મહાન નગરીમાં રહેતો. તે ધન્ય અને સ્થિરમનવાળો હતો, પણ તેને સંતાન નહોતું. વિશાલાનગરનો અધિપતિ બની, તેણે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પાસે પુત્ર માટે વિનંતી કરી. એ બ્રાહ્મણો, જેમાં શક્તિ ઓછી હતી, તેમણે જવાબ આપ્યો.

ર્ગત્વા ગયામન્નદાનૈરનેકૈઃ । ધ્રુવં સુતસ્તે ભવિતા નૃપેશ સુસંપ્રદાતા સકલક્ષિતીશઃ ।। ૭.

'રાજા, ગયામાં જઈને અનેક રીતે અન્નદાન કરશો તો નિશ્ચયે તમારો પુત્ર જન્મશે, અને તે સમગ્ર ધરતીનો દાનશીલ રાજા બનશે.'

ઇતીરિતો બ્રાહ્મણૈઃ સ પ્રહૃષ્ટો રાજા વિશાલાધિપતિઃ પ્રયત્નાત્ । આગત્ય તેન પ્રવરેણ તીર્થે મઘાસુ ભક્ત્યાઽથ કૃતં પિતૄણામ્ ।। ૭.

બ્રાહ્મણો દ્વારા આવું કહેવામાં આવતા, વિશાલાનગરના રાજા ખૂબ આનંદિત થયા. તેમણે શ્રદ્ધાપૂર્વક મહેનતથી એ ઉત્તમ તીર્થ પર જઈ, માઘ મહિનામાં પિતૃઓ માટે વિધિવત્ કર્મ કર્યું.

પિણ્ડપ્રદાનં વિધિના પ્રયત્ના- દદદ્વિયત્યુત્તમમૂર્તયસ્તાન્ । પશ્યન્ સ પુંસઃ સિતપીતકૃષ્ણા- નુવાચ રાજા કિમિદં ભવદ્ભિઃ । ઉપેક્ષ્યતે શંસત સર્વમેવ કૌતૂહલં મે મનસિ પ્રવૃત્તમ્ ।। ૭.

તેણે નિયમ પ્રમાણે, શ્રદ્ધાપૂર્વક પિતૃઓને પિંડદાન આપ્યું. ત્યાં તેણે સફેદ, પીળા અને કાળા રંગના પુરુષોને જોયા. રાજાએ પૂછ્યું: 'આ શું છે, મહાશયો? તમે આને અવગણો છો? કૃપા કરીને બધું કહો, કારણ કે મારા મનમાં જિજ્ઞાસા ઊભી થઈ છે.'

સિત ઉવાચ । અહં સિતસ્તે જનકોઽસ્મિ તાત નામ્ના ચ વૃત્તેન ચ કર્મણા ચ । અયં ચ મે જનકો રક્તવર્ણો નૃશંસકૃદ્ બ્રહ્મહા પાપકારી ।। ૭.

સફેદવાળાએ કહ્યું: 'હું સીત, તારો પૂર્વજ છું, નામથી, વર્તનથી અને કર્મથી પણ. આ મારા પૂર્વજ છે, લાલ રંગના, ક્રૂર, બ્રાહ્મણહંત અને પાપી છે.'

અધીશ્વરો નામ પરઃ પિતાઽસ્ય કૃષ્ણો વૃત્ત્યા કર્મણા ચાપિ કૃષ્ણઃ । એતેન કૃષ્ણેન હતાઃ પુરા વૈ જન્મન્યનેકે ઋષયઃ પુરાણાઃ ।। ૭.

'આના પિતા, અધીશ્વર નામે, આગળના છે, જે વર્તન અને કર્મથી કાળા છે. આ કાળા પૂર્વજે ઘણા પ્રાચીન ઋષિઓને પૂર્વ જન્મમાં મારી નાખ્યા હતા.'

એતૌ મૃતૌ દ્વાવપિ પુત્ર રૌદ્ર- મવીચિસંજ્ઞં નરકં પ્રપન્નૌ । અધીશ્વરો મે જનકઃ પરોઽસ્ય કૃષ્ણઃ પિતા દ્વાવપિ દીર્ઘકાલમ્ । અહં ચ શુદ્ધેન નિજેન કર્મણા શક્રાસનં પ્રાપિતો દુર્લભં તતઃ ।। ૭.

'પુત્ર, આ બંને મૃત્યુ પામ્યા પછી રૌદ્ર અને અવીચિ નામના નરકમાં ગયા. અધીશ્વર, મારા પૂર્વજ, અને કૃષ્ણ, તેમના પિતા, બંને લાંબા સમય ત્યાં રહ્યા. પણ હું મારા શુદ્ધ કર્મથી દુર્લભ એવા ઇન્દ્રપદને પ્રાપ્ત થયો.'

ત્વયા પુનર્મન્ત્રવિદા ગયાયાં પિણ્ડપ્રદાનેન બલાદિમૌ ચ । મેલાપિતૌ તીર્થપિણ્ડપ્રદાન - પ્રભાવતો મે નરકાશ્રિતાવપિ ।। ૭.

તમારા દ્વારા, જે મંત્રો જાણો છો, ગયામાં પિંડ આપવાથી, બલ અને બીજાને તીર્થના પિંડદાનની શક્તિથી—even તેઓ નરકમાં રહેતા હતા—એક સાથે મળ્યા છે.

પિતૄન્ પિતામહાંસ્તત્ર તથૈવ પ્રપિતામહાન્ । પ્રીણયામીતિ તત્તોયં ત્વયા દત્તમરિંદમ ।। ૭.

શત્રુઓને જીતનારા, ત્યાં આપેલા પાણીથી તમે પિતૃઓ, દાદા અને પરદાદાને પ્રસન્ન કર્યા છે.

તેનાસ્મદ્યુગપદ્યોગો જાતો વાક્યેન સત્તમ । તીર્થપ્રભાવાદ્ ગચ્છામઃ પિતૃલોકં ન સંશયઃ ।। ૭.

એથી, હે શ્રેષ્ઠ, તમારા વચનથી અમારો એકતામાં મેળ થયો છે; તીર્થની મહિમાથી અમે પિતૃલોક જઈશું—આમાં કોઈ શંકા નથી.

અત્ર પિણ્ડપ્રદાનેન એતૌ તવ પિતામહૌ । દુર્ગતાવપિ સંસિદ્ધૌ પાપકૃદ્વિકૃતિં ગતૌ ।। ૭.

અહીં પિંડ આપવાથી, તમારા બંને દાદા—even દુઃખમાં હોવા છતાં—પાપ કર્યા હોવા છતાં પણ, સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે.

તીર્થપ્રભાવ એષોઽસ્મિન્ બ્રહ્મઘ્નસ્યાપિ તત્સુતઃ । પુતઃ પિણ્ડપ્રદાનેન કુર્યાદુદ્ધરણં પુનઃ ।। ૭.

આ તીર્થની એવી મહિમા છે કે—even બ્રાહ્મણહંતાના પુત્રને પણ પિંડદાનથી પવિત્ર કરી ફરીથી ઉદ્ધાર કરી શકાય છે.

એતસ્માત્ કારણાત્ પુત્ર અહમેતૌ વિગૃહ્ય વૈ । આગતોઽસ્મિ ભવન્તં વૈ દ્રષ્ટું યાસ્યામિ સામ્પ્રતમ્ । એતસ્માત્ કારણાદ્ રૈભ્ય ભવાન્ ધન્યો મયોચ્યતે ।। ૭.

આ કારણથી, બેટા, મેં આ બંનેને અલગ કર્યા અને તને જોવા આવ્યો છું; હવે હું જઇશ. આ જ કારણથી, રૈભ્ય, હું તને ધન્ય કહું છું.

સકૃદ્ ગયાભિગમનં સકૃત્પિણ્ડપ્રદાપનમ્ । દુર્લભં ત્વં પુનર્નિત્યમસ્મિન્નેવ વ્યવસ્થિતઃ ।। ૭.

ગયાની એક જ મુલાકાત અને એક જ પિંડદાન મળવું દુર્લભ છે; છતાં તું સતત આ કાર્યમાં લાગેલો છે.

કિમનુ પ્રોચ્યતે રૈભ્ય તવ પુણ્યમિદં પ્રભો । યેન સાક્ષાદ્ ગદાપાણિર્દૃષ્ટો નારાયણઃ સ્વયમ્ ।। ૭.

રૈભ્ય, તારા પુણ્ય વિશે વધુ શું કહું, જેના કારણે તું જાતે ગદાપાણી નારાયણને જોઈ શક્યો છે?

તતો ગદાધરઃ સાક્ષાદસ્મિંસ્તીર્થે વ્યવસ્થિતઃ । અતોઽતિવિખ્યાતતમં તીર્થમેતદ્ દ્વિજોત્તમ ।। ૭.

એથી ગદાધર સ્વયં આ તીર્થમાં હાજર છે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આ તીર્થ બહુ જ પ્રસિદ્ધ છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવમુક્ત્વા મહાયોગી તત્રૈવાન્તરધીયત । રૈભ્યોઽપિ ચ ગદાપાણેર્હરેઃ સ્તોત્રમથાકરોત્ ।। ૭.

શ્રીવરાહ કહે છે: આમ કહી મહાયોગી ત્યાં જ અદૃશ્ય થયો; અને રૈભ્યએ પછી હરિ ગદાપાણીનું સ્તવન કર્યું.

રૈભ્ય ઉવાચ । ગદાધરં વિબુધજનૈરભિષ્ટુતં ધૃતક્ષમં ક્ષુધિતજનાર્ત્તિનાશનમ્ । શિવં વિશાલાસુરસૈન્યમર્દનં નમામ્યહં હતસકલાશુભં સ્મૃતૌ ।। ૭.

રૈભ્ય બોલ્યો: હું ગદાધરને વંદન કરું છું—જે દેવતાઓ દ્વારા પ્રસંસિત છે, ક્ષમાશીલ છે, ભૂખ્યા લોકોનું દુઃખ દૂર કરે છે, શુભ છે, અસુરોની વિશાળ સેના નાશ કરે છે અને સ્મરણ કરતાં બધું અશુભ નાશ કરે છે.

પુરાણપૂર્વં પુરુષં પુરુષ્ટૃતં પુરાતનં વિમલમલં નૃણાં ગતિમ્ । ત્રિવિક્રમં ધૃતધરણિં બલેર્હં ગદાધરં રહસિ નમામિ કેશવમ્ ।। ૭.

હું ગુપ્ત રીતે કેશવને વંદન કરું છું—પ્રાચીન પુરુષ, સર્વોત્તમ, અનાદિ, શુદ્ધ, નિર્દોષ, લોકોનો આશ્રય, ત્રિવિક્રમ, બલિના માટે ધરતી ધારણ કરનાર અને ગદાધર.