વરાહપુરાણમ્

દૃષ્ટ્વા મુહૂર્તં દેવેશિ વિસ્મિતો નારદોઽભવત્ । અહો રૂપમહો કાન્તિરહો ધૈર્યમહો વયઃ ।। ૯૧.

થોડું ક્ષણ નિહાળી, દેવી, નારદ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા: 'આહ, શું રૂપ! આહ, કેવી તેજસ્વિતા! આહ, શું સ્થિરતા! આહ, શું યુવાની!'

અહો નિષ્કામતા દેવ્યા ઇતિ ખેદમુપાયયૌ । દેવગન્ધર્વસિદ્ધાનાં યક્ષકિન્નરરક્ષસામ્ ।। ૯૧.

'આહ, દેવીમાં કેવી નિષ્કામતા!' એમ વિચારી, તેમને થોડી ચિંતા થઈ, કેમ કે દેવ, ગંધર્વ, સિદ્ધ, યક્ષ, કિન્નર અને રાક્ષસોમાં—

ન રૂપમીદૃશં ક્વાપિ સ્ત્રીષ્વન્યાસુ પ્રદૃશ્યતે । એવં સંચિન્ત્ય મનસા નારદો વિસ્મયાન્વિતઃ ।। ૯૧.

બીજી કોઈ સ્ત્રીઓમાં આવું રૂપ ક્યાંય જોવા મળતું નથી. આવું મનમાં વિચારી, નારદ આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા.

પ્રણમ્ય દેવીં વરદામુત્પપાત નભસ્તલમ્ । ગતશ્ચ ત્ત્વરયા યુક્તઃ પુરીં દૈત્યેન્દ્રપાલિતામ્ ।। ૯૧.

વરદાન આપનારી દેવીને નમન કરી, નારદ આકાશમાં ઉડી ગયા અને ઝડપથી દૈત્યરાજની રાજધાની તરફ ગયા.

મહિષાખ્યેન ભૂતેશિ સમુદ્રાન્તઃસ્થિતાં પુરીમ્ । તત્રાસસાદ ભગવાનસુરં મહિષાકૃતિમ્ ।। ૯૧.

ભૂમિદેવી, સમુદ્રકાંઠે આવેલી મહિષા નામની નગરીમાં, ત્યાં ભગવાને મહિષાકાર અસુરને મળ્યા.

દૃષ્ટ્વા લબ્ધવરં વીરં દેવસૈન્યાન્તકં મહત્ । સ તેન પૂજિતો ભક્ત્યા તદા લોકચરો મુનિઃ ।। ૯૧.

તે વરપ્રાપ્ત, દેવસેના વિનાશક મહાવીરને જોઈ, વિશ્વમાં ફરતા મુનિને તેણે ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યો.

પ્રીતાત્મા નારદસ્તસ્મૈ દેવ્યા રૂપમનુત્તમમ્ । આચચક્ષે યથાન્યાયં યદ્ દૃષ્ટં દેવતાપુરે ।। ૯૧.

પ્રસન્ન મનથી, નારદે દેવતાપુરીમાં જોયેલી દેવીનું અતિઉત્તમ રૂપ તેને યોગ્ય રીતે વર્ણવ્યું.

નારદ ઉવાચ । અસુરેન્દ્ર શ્રૃણુષ્વેકં કન્યારત્નં સમાહિતઃ । યેન લબ્ધં તુ ત્રૈલોક્યં વરદાનાચ્ચરાચરમ્ ।। ૯૧.

નારદે કહ્યું: 'અસુરેન્દ્ર, ધ્યાનથી સાંભળો, એ કન્યારત્ન વિશે, જેણે વરદાનથી ત્રિલોક અને સર્વ જીવોને પ્રાપ્ત કર્યા છે.'

બ્રહ્મલોકાદહં દૈત્ય મન્દરાદ્રિમુપાગતઃ । તત્ર દેવીપુરં દૃષ્ટં કુમારીશતસઙ્કુલમ્ ।। ૯૧.

'દૈત્ય, હું બ્રહ્મલોકથી મન્દર પર્વત પર આવ્યો છું; ત્યાં મેં દેવીનું નગર જોયું, જ્યાં સૈંકડો કન્યાઓ ભેગી હતી.'

તત્ર પ્રધાના યા કન્યા તાપસી વ્રતધારિણી । સા દેવદૈત્યયક્ષાણાં મધ્યે કાચિન્ન દૃશ્યતે ।। ૯૧.

ત્યાં જે મુખ્ય કન્યા હતી, તે તપસ્વિ અને નિયમ પાળનારી હતી. એવી કન્યા દેવ, દૈત્ય કે યક્ષોમાં ક્યાંયે દેખાતી નથી.

યાદૃશી સા શુભા દૈત્ય તાદૃશ્યેકાણ્ડમધ્યતઃ । ભ્રમતા તાદૃશી દૃષ્ટ્વા ન કદાચિન્મયા સતી ।। ૯૧.

હે દૈત્ય, આખા બ્રહ્માંડમાં ફર્યા પછી પણ, એવી સુંદર સ્ત્રી મેં ક્યારેય જોઈ નથી.

તસ્યાશ્ચ દેવગન્ધર્વા ઋષયઃ સિદ્ધચારણાઃ । ઉપાસાંચક્રિરે સર્વે યેઽપ્યન્યે દૈત્યનાયકાઃ ।। ૯૧.

તે કન્યાને બધા દેવો, ગંધર્વો, ઋષિઓ, સિદ્ધો, ચારણો અને બીજા દૈત્ય નેતાઓએ પણ પૂજી હતી.

તાં દૃષ્ટ્વા વરદાં દેવીમહં તૂર્ણમિહાગતઃ । અજિત્વા દેવગન્ધર્વાન્ ન તાં જયતિ કશ્ચન ।। ૯૧.

એ ઈચ્છા પુરી કરનારી દેવીને જોઈને હું તરત અહીં આવ્યો છું; દેવો અને ગંધર્વોને જીત્યા વિના, કોઈ પણ તેને મેળવી શકતો નથી.

એવમુક્ત્વા ક્ષણં સ્થિત્વા તમનુજ્ઞાપ્ય નારદઃ । યથાગતં યયૌ ધીમાનન્તર્ધાનેન તત્ક્ષણાત્ ।। ૯૧.

આ રીતે કહીને, થોડો સમય ઊભા રહી, નારદજી એ દૈત્યને વિદાય લઈ, જેમ આવ્યા તેમ તરત જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । ગતે તુ નારદે દૈત્યશ્ચિન્તયામાસ તાં શુભામ્ । કથિતાં નારદમુખાચ્છ્રુત્વા વિસ્મિતમાનસઃ ।। ૯૨.

શ્રીવરાહે કહ્યું: નારદજી જતા રહ્યા પછી, દૈત્યએ નારદના મોઢેથી સાંભળેલી એ શુભ કન્યાનો વિચાર કરવો શરૂ કર્યો; તેનું મન આશ્ચર્યથી ભરાયું હતું.

તામેવ ચિન્તયન્ શર્મ ન લેભે દૈત્યસત્તમઃ । અલંશર્મા મહામન્ત્રી આનિનાય મહાબલઃ ।। ૯૨.

એ કન્યાનો જ વિચાર કરતા, એ શ્રેષ્ઠ દૈત્યને ક્યાંય આનંદ મળ્યો નહીં; પછી તેણે પોતાના શક્તિશાળી મંત્રી અલંશર્માને બોલાવ્યો.

તસ્યાષ્ટૌ મન્ત્રિણઃ શૂરા નીતિમન્તો બહુશ્રુતાઃ । પ્રઘસો વિઘસશ્ચૈવ શઙ્કુકર્ણો વિભાવસુઃ । વિદ્યુન્માલી સુમાલી ચ પર્જન્યઃ ક્રૂર એવ ચ ।। ૯૨.

એના આઠ મંત્રીઓ બહાદુર, બુદ્ધિશાળી અને ઘણું જાણનારા હતા: પ્રઘાસ, વિઘાસ, શંકુકર્ણ, વિભાવસુ, વિદ્યુન્માલી, સુમાલી, પર્જન્ય અને ક્રૂર.

એતે મન્ત્રિવરાસ્તસ્ય પ્રાધાન્યેન પ્રકીર્તિતાઃ । તે દાનવેન્દ્રમાસીનમૂચુઃ કૃત્યં વિધીયતામ્ ।। ૯૨.

આ બધા મુખ્ય મંત્રીઓનું નામ લેવામાં આવ્યું. તેઓએ બેઠેલા દાનવરાજને કહ્યું: 'હવે જે કરવું છે, તે કરો.'

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા દાનવેન્દ્રો મહાબલઃ । ઉવાચ કન્યાલાભાર્થં નારદાવાપ્તનિશ્ચયઃ ।। ૯૨.

તેમના વચન સાંભળી, મહાબળવાન દાનવરાજ, નારદની સલાહથી નિશ્ચય કરીને, કન્યાને મેળવવા માટે બોલ્યો.

મહિષ ઉવાચ । મહ્યં તુ કથિતા બાલા નારદેન મહર્ષિણા । સા ચાજિત્ય સુરાધ્યક્ષં ન લભ્યેત વરાઙ્ગના ।। ૯૨.

મહિષએ કહ્યું: 'મને એ બાલા મહર્ષિ નારદે વર્ણવી હતી; એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી દેવોના અધ્યક્ષને જીત્યા વિના મળતી નથી.'

એતદર્થં ભવન્તો વૈ કથયન્તુ વિમૃશ્ય વૈ । કથં સા લભ્યતે બાલા કથં દેવાશ્ચ નિર્જિતાઃ । ભવેયુરિતિ તત્સર્વં કથયન્તુ દ્રુતં મમ ।। ૯૨.

આ માટે, તમે સૌ વિચાર કરીને મને કહો કે એ બાલા કેવી રીતે મળી શકે અને દેવો કેવી રીતે જીતાઈ શકે? આ બધું જલ્દી મને કહો.

એવમુક્તાસ્તતઃ સર્વે કથયામાસુરઞ્જસા । ઊચુઃ સંમન્ત્ર્ય તે સર્વે કથયામો વયં પ્રભો ।। ૯૨.

આ રીતે કહેતાં, બધા મંત્રીઓએ તરત જ ચર્ચા કરી અને કહ્યું: 'પ્રભુ, અમે તમને બધું કહીએ છીએ.'

એવમુક્તસ્તથોવાચ પ્રઘસો દાનવેશ્વરમ્ । યા સા તે કથિતા દૈત્ય નારદેન મહાસતી । સા શક્તિઃ પરમા દેવી વૈષ્ણવી લોકધારિણી ।। ૯૨.

એવું સાંભળીને, પ્રઘાસે દાનવોના રાજાને કહ્યું: 'હે દૈત્ય, જે નારદે તને વર્ણવી, એ મહાસતી પરમ શક્તિ છે, વૈષ્ણવી દેવી છે, સમગ્ર જગતને ધારણ કરતી છે.'

ગુરુપત્ની રાજપત્ની તથા સામન્તયોષિતઃ । જિઘૃક્ષન્ નશ્યતે રાજા તથાગમ્યાગમેન ચ ।। ૯૨.

રાજા જો ગુરુપત્ની, બીજા રાજાની પત્ની કે સામંતની સ્ત્રીઓને પામવા ઇચ્છે છે, તો એ નાશ પામે છે; તેવી રીતે, અપ્રાપ્યને પામવા જનાર પણ વિનાશ પામે છે.

પ્રઘસેનૈવમુક્તસ્તુ વિઘસો વાક્યમબ્રવીત્ । સમ્યગુક્તં પ્રઘસેન તાં દેવીં પ્રતિ પાર્થિવ ।। ૯૨.

પ્રઘાસે આવું કહ્યું ત્યારે વિઘાસે કહ્યું: 'હે રાજા, પ્રઘાસે જે દેવી વિશે કહ્યું, એ સાચું છે.'

યદિ નામ મતૈક્યં તુ બુદ્ધિઃ સ્મરણમાગતા । વરણીયા કુમારી તુ સર્વદા વિજિગીષુભિઃ । ન સ્વતન્ત્રેણ કન્યાયાઃ કાર્યં ક્વાપિ પ્રકર્ષણમ્ ।। ૯૨.

જ્યાં સૌનું મન એક થાય અને વિચાર પણ પક્કો થાય, ત્યાં પણ વિજય ઇચ્છનારોએ કન્યાને વિનંતીથી જ મેળવવી જોઈએ; ક્યારેય પણ બળજબરીથી કન્યાને લઈ જવું યોગ્ય નથી.

યદિ વો રોચતે વાક્યં મદીયં મન્ત્રિસત્તમાઃ । તદાનીં તાં શુભાં દેવીં ગત્વા યાચન્તુ મન્ત્રિણઃ ।। ૯૨.

હે શ્રેષ્ઠ મંત્રીઓ, જો મારું વચન તમને પસંદ હોય, તો મંત્રીઓએ જઈને એ શુભ દેવીને વિનંતી કરવી જોઈએ.

યો મહાત્મા ભવેત્ તસ્યા બન્ધુસ્તં યાચયામહે । સામ્નૈવાદૌ તતઃ પશ્ચાત્ કરિષ્યામઃ પ્રદાનકમ્ । તતો ભેદં કરિષ્યામસ્તતો દણ્ડં ક્રમેણ ચ ।। ૯૨.

જે મહાન આત્મા છે, એના સંબંધીને આપણે વિનંતી કરીશું—પહેલા પ્રેમથી, પછી ભેટ આપીને, ત્યારબાદ જુદાઈ લાવીશું અને અંતે જરૂર પડે તો દંડ પણ કરીશું.

અનેન ક્રમયોગેન યદિ સા નૈવ લભ્યતે । તતઃ સન્નહ્ય ગચ્છામો બલાદ્ ગૃહ્ણીમ તાં શુભામ્ ।। ૯૨.

આ રીતે પ્રયત્ન કર્યા પછી પણ જો એ સુશોભિત કન્યા ન મળે, તો પછી આપણે સજ્જ થઈને જઈએ અને તેને બળપૂર્વક લઈ આવીએ.