વરાહપુરાણમ્

તતોઽહઃકલ્પનિર્વૃત્તે રાત્રિકલ્પે ચ સત્તમ । ઇદાનીમાદિસૃષ્ટૌ તુ કૃતે નૃપતિસત્તમ ।। ૬.

પછી જ્યારે બ્રહ્માનો દિવસ પૂરો થયો અને રાત્રિ શરૂ થઈ, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, હવે આ સર્જનના આરંભે, હે ઉત્તમ નৃপતિ, આવી સ્થિતિ છે.

સંભૂતસ્ત્વં મહારાજ રાજ્ઞઃ સુમનસો ગૃહે । કાશ્મીરદેશાધિપતેરહં ચાઙ્ગરુહૈસ્તવ ।। ૬.

હે મહારાજ, તું સુમનસ રાજાના ઘરમાં જન્મ્યો અને હું પણ તારા વાળમાંથી કાશ્મીરના રાજા તરીકે જન્મ્યો.

યજ્ઞૈરિષ્ટં ત્વયાનેકૈર્બહુભિશ્ચાપ્તદક્ષિણૈઃ । ન ચાહં તૈરપહતો વિષ્ણુસ્મરણવર્જિતૈઃ ।। ૬.

તારે અનેક યજ્ઞો કર્યા અને ઘણાં દાન આપ્યાં, પણ વિષ્ણુનું સ્મરણ ન હોવાથી એ યજ્ઞોથી હું નાશ પામ્યો નહીં.

ઇદાનીં યત્ ત્વયા સ્તોત્રં પુણ્ડરીકાક્ષપારકમ્ । પઠિતં તત્પ્રભાવેન વિહાયાઙ્ગરુહાણ્યહમ્ । એકીભૂતઃ પુનર્જાતો વ્યાધરૂપો નૃપોત્તમ ।। ૬.

હવે, તારા દ્વારા કમળનેત્ર ભગવાનનું સ્તોત્ર પઠન થયું, એની શક્તિથી મેં વાળનો ત્યાગ કર્યો, ફરી એકરૂપ થયો અને પછી શિકારી રૂપે જન્મ્યો, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

અહં ભગવતઃ સ્તોત્રં શ્રુત્વા પ્રાક્પાપમૂર્ત્તિના । મુક્તોઽસ્મિ ધર્મબુદ્ધિર્મે વર્ત્તતે સામ્પ્રતં વિભો ।। ૬.

હું, જે પહેલાં પાપરૂપે હતો, હવે ભગવાનનું સ્તોત્ર સાંભળી મુક્ત થયો છું; હવે મારા મનમાં ધર્મની બુદ્ધિ સ્થિર થઈ છે, હે પ્રભુ.

એતચ્છ્રુત્વા વચો રાજા પરં વિસ્મયમાગતઃ । વરેણ છન્દયામાસ તં વ્યાધં રાજસત્તમઃ ।। ૬.

આ વચન સાંભળી રાજાને અત્યંત આશ્ચર્ય થયું અને, હે રાજાશ્રેષ્ઠ, તેણે એ શિકારીને વરદાન આપ્યું.

રાજોવાચ । સ્મારિતોઽસ્મિ યથા વ્યાધ ત્વયા જન્માન્તરં ગતમ્ । તથા ત્વં મત્પ્રસાદેન ધર્મવ્યાધો ભવિષ્યસિ ।। ૬.

રાજાએ કહ્યું: 'શિકારી, જેમ તું મને મારા પૂર્વજન્મની વાત યાદ અપાવી, તેમ મારા પ્રસાદથી તું ધર્મશીલ શિકારી બનશે.'

યશ્ચૈતત્ પુણ્ડરીકાક્ષપારગં શ્રૃણુયાત્ પરમ્ । તસ્ય પુષ્કરયાત્રાયાં વિધિસ્નાનફલં ભવેત્ ।। ૬.

જે કોઈ કમળનેત્ર ભગવાનની આ કથા સાંભળે છે, તેને પુષ્કર યાત્રામાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કર્યાનું ફળ મળે છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવમુક્ત્વા તતો રાજા વિમાનવરમાસ્થિતઃ । પરેણ તેજસા યોગમવાપાશેષધારિણિ ।। ૬.

શ્રીવરાહે કહ્યું: આમ કહીને રાજા ઉત્તમ વિમાનમાં આરૂઢ થયો અને પરમ તેજથી સર્વધારી ભગવાન સાથે યોગ પ્રાપ્ત કર્યો.

ધરણ્યુવાચ । રૈભ્યોઽસૌ મુનિશાર્દૂલઃ શ્રુત્વા સિદ્ધં વસું તદા । સ્વયં કિમકરોદ્ દેવ સંશયો મે મહાનયમ્ ।। ૭.

ધરાએ કહ્યું: મુનિશ્રેષ્ઠ, રૈભ્યે when ધન મેળવ્યું તે સાંભળીને, પછી એ મુનિએ પોતે શું કર્યું? આ વાતમાં મને બહુ મોટો સંશય છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । સ રૈભ્યો મુનિશાર્દૂલઃ શ્રુત્વા સિદ્ધં વસું તદા । આજગામ ગયાં પુણ્યાં પિતૃતીર્થં તપોધનઃ । તત્ર ગત્વા પિતૄન્ ભક્ત્યા પિણ્ડદાનેન તર્પયત્ ।। ૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: મુનિશ્રેષ્ઠ રૈભ્યે, જ્યારે ધન પ્રાપ્ત થયું તે સાંભળ્યું, ત્યારે તે પવિત્ર ગયા સ્થળે, પિતૃઓના તીર્થે ગયો. ત્યાં પહોંચીને, તેણે શ્રદ્ધાપૂર્વક પિતૃઓને પિંડદાન કરીને તૃપ્ત કર્યા.

તતો વૈ સુહમત્તીવ્રં તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ । ચરતસ્તસ્ય તત્તીવ્રં તપો રૈભ્યસ્ય ધીમતઃ । આજગામ મહાયોગી વિમાનસ્થોઽતિદીપ્તિમાન્ ।। ૭.

પછી, જ્યારે રૈભ્યે અત્યંત કઠિન તપ કર્યું, એ તીવ્ર તપમાં વ્યસ્ત હતો ત્યારે, એક મહાન યોગી, તેજસ્વી અને વિમાનમાં બેઠેલા, ત્યાં આવ્યા.

ત્રસરેણુસમે શુદ્ધે વિમાને સૂર્યસન્નિભે । પરમાણુપ્રમાણેન પુરુષસ્તત્ર દીપ્તિમાન્ ।। ૭.

તે શુદ્ધ વિમાન ધૂળના કણ જેટલું સૂક્ષ્મ અને સૂર્ય જેવું તેજસ્વી હતું. તેમાં એક અજોડ તેજવાળો પુરુષ, અણુ જેટલો નાનકડો દેખાયો.

સોઽબ્રવીદ્ રૈભ્ય કિં કાર્યં તપશ્ચરસિ સુવ્રત । એવમુક્ત્વા દિવો ભૂમિં માપયામાસ વૈ પુમાન્ ।। ૭.

તે પુરુષે કહ્યું: 'રૈભ્ય, ધીરજવાળા, તું તપશ્ચર્યાથી શું મેળવવા માંગે છે?' આવું કહીને એ પુરુષે આકાશમાંથી ધરતીને માપી બતાવી.

તત્રાપિ રથપઞ્ચાભં વિમાનં સૂર્યસન્નિભમ્ । યુગપદ્ બ્રહ્મભુવનં વ્યાપ્નુવન્તં દદર્શ સઃ ।। ૭.

ત્યાં તેણે પાંચ રથ જેટલું, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી વિમાન જોયું, જે એક સાથે બ્રહ્માના લોકને વ્યાપી રહ્યું હતું.

તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો રૈભ્યઃ પ્રણતિપૂર્વકમ્ । પપ્રચ્છ તં મહાયોગિન્ કો ભવાન્ પ્રબ્રવીતુ મે ।। ૭.

પછી રૈભ્યે, આશ્ચર્યથી ભરાઈ, નમ્રતાપૂર્વક એ મહાયોગીને પૂછ્યું: 'આપ કોણ છો? કૃપા કરીને મને કહો.'

પુરુષ ઉવાચ । અહં રુદ્રાદવરજો બ્રહ્મણો માનસઃ સુતઃ । નામ્ના સનત્કુમારેતિ જનલોકે વસામ્યહમ્ ।। ૭.

તે પુરુષે કહ્યું: 'હું રુદ્રનો નાના ભાઈ, બ્રહ્માજીના મનથી જન્મેલો પુત્ર છું. મારું નામ સનત્કુમાર છે અને હું જનલોકમાં વસું છું.'

ભવતઃ પાર્શ્વમાયાતઃ પ્રણયેન તપોધન । ધન્યોઽસિ સર્વથા વત્સ બ્રહ્મણઃ કુલવર્ધનઃ ।। ૭.

'હું તારા નજીક પ્રેમથી આવ્યો છું, તપસ્વી. તું ખરેખર ધન્ય છે, બાલક, બ્રહ્માના વંશને વધારનાર છે.'

રૈભ્ય ઉવાચ । નમોઽસ્તુ તે યોગિવર પ્રસીદ દયાં મહ્યં કુરુષે વિશ્વરૂપ । કિમત્ર કૃત્યં વદ યોગિસિંહ કથં હિ ધન્યોઽહમુક્તસ્ત્વયા ચ ।। ૭.

રૈભ્યે કહ્યું: 'યોગિશ્રેષ્ઠ, તમને વંદન છે. કૃપા કરીને મારા પર દયા કરો, સર્વરૂપવાળા. અહીં શું કરવું એ કહો, યોગિસિંહ. તમે મને ધન્ય કેમ કહ્યું એ પણ સમજાવો.'

સનત્કુમાર ઉવાચ । ધન્યસ્ત્વમેવ દ્વિજવર્યમુખ્ય યદ્ વેદવાદાભિરતઃ પિતૄંશ્ચ । પ્રીણાસિ મન્ત્રવ્રતજપ્યહોમૈ- ર્ગયાં સમાસાદ્ય તથાઽન્નપિણ્ડૈઃ ।। ૭.

સનત્કુમારે કહ્યું: 'તમે ખરેખર ધન્ય છો, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, કારણ કે તમે વેદના માર્ગમાં રુચિ રાખો છો અને ગયામાં આવીને મંત્ર, વ્રત, જપ અને હવનથી તથા પિંડદાનથી પિતૃઓને પ્રસન્ન કરો છો.'

શ્રૃણુષ્વ ચાન્યં નૃપતિર્બભૂવ વિશાલનામા સ પુરીં વિશાલામ્ । ઉવાસ ધન્યો ધૃતિમાનપુત્રઃ સ્વયં વિશાલાધિપતિર્દ્વિજાગ્ર્યાન્ । પપ્રચ્છ પુત્રાર્થમમિત્રસાહ - સ્તે બ્રાહ્મણાશ્ચોચુરદીનસત્ત્વાઃ ।। ૭.

હવે બીજું પણ સાંભળો: વિશાલ નામનો એક રાજા હતો, જે વિશાલા નામની મહાન નગરીમાં રહેતો. તે ધન્ય અને સ્થિરમનવાળો હતો, પણ તેને સંતાન નહોતું. વિશાલાનગરનો અધિપતિ બની, તેણે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પાસે પુત્ર માટે વિનંતી કરી. એ બ્રાહ્મણો, જેમાં શક્તિ ઓછી હતી, તેમણે જવાબ આપ્યો.

ર્ગત્વા ગયામન્નદાનૈરનેકૈઃ । ધ્રુવં સુતસ્તે ભવિતા નૃપેશ સુસંપ્રદાતા સકલક્ષિતીશઃ ।। ૭.

'રાજા, ગયામાં જઈને અનેક રીતે અન્નદાન કરશો તો નિશ્ચયે તમારો પુત્ર જન્મશે, અને તે સમગ્ર ધરતીનો દાનશીલ રાજા બનશે.'

ઇતીરિતો બ્રાહ્મણૈઃ સ પ્રહૃષ્ટો રાજા વિશાલાધિપતિઃ પ્રયત્નાત્ । આગત્ય તેન પ્રવરેણ તીર્થે મઘાસુ ભક્ત્યાઽથ કૃતં પિતૄણામ્ ।। ૭.

બ્રાહ્મણો દ્વારા આવું કહેવામાં આવતા, વિશાલાનગરના રાજા ખૂબ આનંદિત થયા. તેમણે શ્રદ્ધાપૂર્વક મહેનતથી એ ઉત્તમ તીર્થ પર જઈ, માઘ મહિનામાં પિતૃઓ માટે વિધિવત્ કર્મ કર્યું.

પિણ્ડપ્રદાનં વિધિના પ્રયત્ના- દદદ્વિયત્યુત્તમમૂર્તયસ્તાન્ । પશ્યન્ સ પુંસઃ સિતપીતકૃષ્ણા- નુવાચ રાજા કિમિદં ભવદ્ભિઃ । ઉપેક્ષ્યતે શંસત સર્વમેવ કૌતૂહલં મે મનસિ પ્રવૃત્તમ્ ।। ૭.

તેણે નિયમ પ્રમાણે, શ્રદ્ધાપૂર્વક પિતૃઓને પિંડદાન આપ્યું. ત્યાં તેણે સફેદ, પીળા અને કાળા રંગના પુરુષોને જોયા. રાજાએ પૂછ્યું: 'આ શું છે, મહાશયો? તમે આને અવગણો છો? કૃપા કરીને બધું કહો, કારણ કે મારા મનમાં જિજ્ઞાસા ઊભી થઈ છે.'

સિત ઉવાચ । અહં સિતસ્તે જનકોઽસ્મિ તાત નામ્ના ચ વૃત્તેન ચ કર્મણા ચ । અયં ચ મે જનકો રક્તવર્ણો નૃશંસકૃદ્ બ્રહ્મહા પાપકારી ।। ૭.

સફેદવાળાએ કહ્યું: 'હું સીત, તારો પૂર્વજ છું, નામથી, વર્તનથી અને કર્મથી પણ. આ મારા પૂર્વજ છે, લાલ રંગના, ક્રૂર, બ્રાહ્મણહંત અને પાપી છે.'

અધીશ્વરો નામ પરઃ પિતાઽસ્ય કૃષ્ણો વૃત્ત્યા કર્મણા ચાપિ કૃષ્ણઃ । એતેન કૃષ્ણેન હતાઃ પુરા વૈ જન્મન્યનેકે ઋષયઃ પુરાણાઃ ।। ૭.

'આના પિતા, અધીશ્વર નામે, આગળના છે, જે વર્તન અને કર્મથી કાળા છે. આ કાળા પૂર્વજે ઘણા પ્રાચીન ઋષિઓને પૂર્વ જન્મમાં મારી નાખ્યા હતા.'

એતૌ મૃતૌ દ્વાવપિ પુત્ર રૌદ્ર- મવીચિસંજ્ઞં નરકં પ્રપન્નૌ । અધીશ્વરો મે જનકઃ પરોઽસ્ય કૃષ્ણઃ પિતા દ્વાવપિ દીર્ઘકાલમ્ । અહં ચ શુદ્ધેન નિજેન કર્મણા શક્રાસનં પ્રાપિતો દુર્લભં તતઃ ।। ૭.

'પુત્ર, આ બંને મૃત્યુ પામ્યા પછી રૌદ્ર અને અવીચિ નામના નરકમાં ગયા. અધીશ્વર, મારા પૂર્વજ, અને કૃષ્ણ, તેમના પિતા, બંને લાંબા સમય ત્યાં રહ્યા. પણ હું મારા શુદ્ધ કર્મથી દુર્લભ એવા ઇન્દ્રપદને પ્રાપ્ત થયો.'

ત્વયા પુનર્મન્ત્રવિદા ગયાયાં પિણ્ડપ્રદાનેન બલાદિમૌ ચ । મેલાપિતૌ તીર્થપિણ્ડપ્રદાન - પ્રભાવતો મે નરકાશ્રિતાવપિ ।। ૭.

તમારા દ્વારા, જે મંત્રો જાણો છો, ગયામાં પિંડ આપવાથી, બલ અને બીજાને તીર્થના પિંડદાનની શક્તિથી—even તેઓ નરકમાં રહેતા હતા—એક સાથે મળ્યા છે.

પિતૄન્ પિતામહાંસ્તત્ર તથૈવ પ્રપિતામહાન્ । પ્રીણયામીતિ તત્તોયં ત્વયા દત્તમરિંદમ ।। ૭.

શત્રુઓને જીતનારા, ત્યાં આપેલા પાણીથી તમે પિતૃઓ, દાદા અને પરદાદાને પ્રસન્ન કર્યા છે.