વરાહપુરાણમ્

મહાભદ્રસ્ય સરસ ઉત્તરેણ દ્વિજોત્તમાઃ । યે પર્વતાઃ સ્થિતા વિપ્રાસ્તાન્ વક્ષ્યામિ નિબોધત ।। ૭૮.

મહાભદ્ર સરોવરથી ઉત્તર તરફ જે પર્વતો આવેલાં છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હવે હું તેમનું વર્ણન કરું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

હંસકૂટો મહાશૈલો વૃષહંસશ્ચ પર્વતઃ । કપિઞ્જલશ્ચ શૈલેન્દ્ર ઇન્દ્રશૈલશ્ચ સાનુમાન્ ।। ૭૮.

હંસકૂટ મહાપર્વત, વૃષહંસ, કપિંજલ, શૈલેન્દ્ર અને ઇન્દ્રશૈલ — આ પર્વતોના નામ છે.

નીલઃ કનકશ્રૃઙ્ગશ્ચ શતશ્રૃઙ્ગશ્ચ પર્વતઃ । પુષ્કરો મેઘશૈલોઽથ વિરજાશ્ચાચલોત્તમઃ । જારુચિશ્ચૈવ શૈલેન્દ્ર ઇત્યેતે ઉત્તરાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૭૮.

નીલ, કનકશૃંગ, શતશૃંગ, પુષ્કર, મેઘશૈલ, વિરજ, જારુચિ અને શૈલેન્દ્ર — આ ઉત્તર દિશાના જાણીતા પર્વતો છે.

ઇત્યેતેષાં તુ મુખ્યાનામુત્તરેષુ યથાક્રમમ્ । સ્થલીરન્તરદ્રોણ્યશ્ચ સરાંસિ ચ નિબોધત ।। ૭૮.

ઉત્તર દિશાના મુખ્ય પર્વતોમાં, હવે તમે ક્રમશઃ મેદાનો, અંદરની ખીણો અને સરોવરોનું વર્ણન સાંભળો.

રુદ્ર ઉવાચ । સીતાન્તસ્યાચલેન્દ્રસ્ય કુમુદસ્યાન્તરેણ ચ । દ્રોણ્યાં વિહઙ્ગપુષ્ટાયાં નાનાસત્ત્વનિષેવિતમ્ ।। ૭૯.

રુદ્રે કહ્યું: મહાપર્વત અને કુમુદ પર્વતની સીમા વચ્ચે, પક્ષીઓથી પોષાયેલી અને અનેક પ્રાણીઓથી વસેલી ખીણ છે.

ત્રિયોજનશતાયામં શતયોજનવિસ્તૃતમ્ । સુરસામલપાનીયં રમ્યં તત્ર સુરોચનમ્ ।। ૭૯.

ત્યાં એક અતિ સુંદર તળાવ છે, જે ત્રણસો યોજન લાંબું અને સો યોજન પહોળું છે. તેનું પાણી દિવ્ય અને સ્વચ્છ છે, અને જોવા માટે ખૂબ જ મનોહર લાગે છે.

દ્રોણમાત્રપ્રમાણૈશ્ચ પુણ્ડરીકૈઃ સુગન્ધિભિઃ । સહસ્ત્રશતપત્રૈશ્ચ મહાપદ્મૈરલઙ્કૃતમ્ ।। ૭૯.

તે તળાવમાં દ્રોણ જેટલા મોટા અને સુગંધિત કમળો ખીલેલા છે, અને હજારો પાંખડીઓ ધરાવતા મહા કમળોથી તે શોભાયમાન છે.

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્મહાસર્પૈરધિષ્ઠિતમ્ । પુણ્યં તચ્છ્રીસરો નામ સપ્રકાશમિહેહ ચ ।। ૭૯.

આ પવિત્ર તળાવનું નામ શ્રીસર છે, જે અહીં-ત્યાં પ્રકાશિત થાય છે. તેમાં દેવો, દાનવો, ગંધર્વો અને મહાન સાપો વસે છે.

પ્રસન્નસલિલૈઃ પૂર્ણં શરણ્યં સર્વદેહિનામ્ । તત્ર ત્વેકં મહાપદ્મં મધ્યે પદ્મવનસ્ય ચ ।। ૭૯.

આ તળાવ સ્વચ્છ પાણીથી ભરેલું છે અને સર્વે જીવ માટે આશ્રયસ્થાન છે. ત્યાં કમળોના જંગલના મધ્યમાં એક વિશાળ કમળ ખીલેલું છે.

કોટિપત્રપ્રકલિતં તરુણાદિત્યવર્ચસમ્ । નિત્યં વ્યાકોશમધુરં ચલત્વાદતિમણ્ડલમ્ ।। ૭૯.

આ કમળની અનગણિત પાંખડીઓ ઉગતા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે, તે હંમેશા મીઠું ખીલેલું રહે છે અને હળવે હળવે ફરતું રહે છે.

ચારુકેસરજાલાઢ્યં મત્તભ્રમરનાદિતમ્ । તસ્મિન્ મધ્યે ભગવતી સાક્ષાત્ શ્રીર્નિત્યમેવ હિ । લક્ષ્મીસ્તુ તં તદાવાસં મૂર્ત્તિમન્તં ન સંશયઃ ।। ૭૯.

આ કમળ સુંદર કેસરથી ભરપૂર છે અને મદમસ્ત ભમરા તેની આસપાસ ગુંજતા રહે છે. તેના મધ્યમાં ભગવાન શ્રીમહાલક્ષ્મી સ્વયં હંમેશા વસે છે; નિઃસંદેહ, લક્ષ્મીજી ત્યાં સ્વરૂપે નિવાસ કરે છે.

સરસસ્તસ્ય તીરે તુ તસ્મિન્ સિદ્ધનિષેવિતમ્ । સદા પુષ્પફલં રમ્યં તત્ર બિલ્વવનં મહત્ ।। ૭૯.

આ તળાવના કિનારે, જ્યાં સિદ્ધો હંમેશા હાજર રહે છે, એક વિશાળ અને સુંદર બિલ્વ વૃક્ષોનું વન છે, જે સદા ફૂલો અને ફળોથી ભરેલું છે.

શતયોજનવિસ્તીર્ણં દ્વિયોજનશતાયતમ્ । અર્દ્ધક્રોશોચ્ચશિખરૈર્મહાવૃક્ષૈઃ સમન્તતઃ । શાખાસહસ્ત્રકલિતૈર્મહાસ્કન્ધૈઃ સમાકુલમ્ ।। ૭૯.

આ બિલ્વવન સો યોજન પહોળું અને બે સો યોજન લાંબું છે. તેના આસપાસ અડધો ક્રોશ ઊંચા શિખરોવાળા મહાન વૃક્ષો છે, જેમાં હજારો ડાળીઓ અને જાડા તણા છે.

ફલૈઃ સહસ્ત્રસઙ્કાશૈઃ હરિતૈઃ પાણ્ડુરૈસ્તથા । અમૃતસ્વાદુસદૃશૈર્ભેરીમાત્રૈઃ સુગન્ધિભિઃ ।। ૭૯.

આ વનમાં ફળો હજારોની સંખ્યામાં છે, કેટલાક લીલા તો કેટલાક ફિક્કા રંગના છે, સુગંધિત છે અને અમૃત જેવો સ્વાદ ધરાવે છે, દરેક ફળ ઢોલ જેટલું મોટું છે.

શીર્યદ્ભિશ્ચ પતદ્ભિશ્ચ કીર્ણભૂમિવનાન્તરમ્ । નામ્ના તચ્છ્રીવનં નામ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।। ૭૯.

પડેલા અને પડતાં ફળોથી જમીન અને વનનું આંતરિયાળ ભાગ છવાયેલો છે. એ સ્થાન સર્વ લોકોમાં શ્રીવન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

દેવાદિભિઃ સમાકીર્ણમષ્ટાભિઃ કકુભિઃ શુભમ્ । બિલ્વાશિભિશ્ચ મુનિભિઃ સેવિતં પુણ્યકારિભિઃ । તત્ર શ્રીઃ સંસ્થિતા નિત્યં સિદ્ધસઙ્ઘનિષેવિતા ।। ૭૯.

આ વન આઠેય દિશામાંથી આવેલા દેવાદિથી ભરેલું છે અને બિલ્વફળ ખાવા વાળા પુણ્યશાળી મુનિઓ દ્વારા સેવા પામે છે. ત્યાં શ્રી હંમેશા સિદ્ધોના સમૂહથી ઘેરાયેલી વસે છે.

એકૈકસ્યાચલેન્દ્રસ્ય મણિશૈલસ્ય ચાન્તરમ્ । શતયોજનવિસ્તીર્ણં દ્વિયોજનશતાયતમ્ ।। ૭૯.

દરેક પર્વતરાજ અને મણિ શિખર વચ્ચે સો યોજન પહોળું અને બે સો યોજન લાંબું અંતર છે.

વિમલં પઙ્કજવનં સિદ્ધચારણસેવિતમ્ । પુષ્પં લક્ષ્મ્યા ધૃતં ભાતિ નિત્યં પ્રજ્વલતીવ હ ।। ૭૯.

આ અંતરે શુદ્ધ કમળોના વન છે, જ્યાં સિદ્ધો અને ચારણો આવતાં રહે છે. ત્યાં લક્ષ્મીજીના હાથમાં ખીલેલું ફૂલ હંમેશા તેજથી ઝગમગતું લાગે છે.

અર્દ્ધક્રોશં ચ શિખરૈર્મહાસ્કન્ધૈઃ સમાવૃતમ્ । પ્રફુલ્લશાખાશિખરં પિઞ્જરં ભાતિ તદ્વનમ્ ।। ૭૯.

આ વન મહાન વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું છે, જેમના તણા જાડા છે અને શિખરો અડધો ક્રોશ ઊંચા છે. ખીલેલી ડાળીઓથી તેનું શિખર પીળાશ ભર્યું અને તેજસ્વી લાગે છે.

દ્વિબાહુપરિણાહૈસ્તૈસ્ત્રિહસ્તાયામવિસ્તૃતૈઃ । મનઃશિલાચૂર્ણનિભૈઃ પાણ્ડુકેસરશાલિભિઃ ।। ૭૯.

આ વૃક્ષોના તણા બે હાથ જેટલા જાડા છે અને ડાળીઓ ત્રણ હાથ લાંબી અને પહોળી છે. તેમના ફિક્કા કેસર મનશિલા પાવડર જેવા લાગે છે.

પુષ્પૈર્મનોહરૈર્વ્યાપ્તં વ્યાકોશૈર્ગન્ધશોભિભિઃ । વિરાજતિ વનં સર્વં મત્તભ્રમરનાદિતમ્ ।। ૭૯.

આ આખું વન મનોહર ફૂલો અને સુગંધિત ખીલેલા ફૂલો થી ભરેલું છે, અને મદમસ્ત ભમરાઓના ગુંજનથી ગુંજતું રહે છે.

તદ્વનં દાનવૈર્દૈત્યૈર્ગન્ધર્વૈર્યક્ષરાક્ષસૈઃ । કિન્નરૈરપ્સરોભિશ્ચ મહાભોગૈશ્ચ સેવિતમ્ ।। ૭૯.

આ વનમાં દાનવો, દૈત્યો, ગંધર્વો, યક્ષો, રાક્ષસો, કિન્નરો, અપ્સરાઓ અને મહાન સાપો આવતાં રહે છે.

તત્રાશ્રમો ભગવતઃ કશ્યપસ્ય પ્રજાપતેઃ । સિદ્ધસાધુગણાકીર્ણં નાનાશ્રમસમાકુલમ્ ।। ૭૯.

ત્યાં ભગવાન કશ્યપ, પ્રજાપતિનો આશ્રમ છે, જ્યાં સિદ્ધો અને સાધુઓના સમૂહો વસે છે અને વિવિધ આશ્રમોથી ભરેલું છે.

મહાનીલસ્ય મધ્યે તુ કુમ્ભસ્ય ચ ગિરેસ્તથા । મધ્યે સુખા નદી નામ તસ્યાસ્તીરે મહદ્વનમ્ ।। ૭૯.

મહાનિલા અને કુંભ પર્વતની વચ્ચે સુખા નામની નદી વહે છે; તેની કાંઠે વિશાળ જંગલ ફેલાયેલું છે.

પઞ્ચાશદ્યોજનાયામં ત્રિંશદ્યોજનમણ્ડલમ્ । રમ્યં તાલવનં શ્રીમત્ ક્રોશાર્દ્ધોચ્છ્રિતપાદપમ્ ।। ૭૯.

પચાસ યોજન લાંબું અને ત્રીસ યોજન પહોળું, સુંદર અને આનંદદાયક તાળનો વન છે, જેમાં વૃક્ષો અડધો ક્રોશ ઊંચા છે.

મહાબલૈર્મહાસારૈઃ સ્થિરૈરવિચલૈઃ શુભૈઃ । મહદઞ્જનસંસ્થાનૈઃ પરિવૃત્તૈર્મહાફલૈઃ ।। ૭૯.

તે વનમાં શક્તિશાળી, મજબૂત અને અડધા ન હલનારા વૃક્ષો છે, જે કાજલની લાકડી જેવા ઘણા અને વળાંકવાળા છે, અને મોટા ફળોથી ભરેલા છે.

મૃષ્ટગન્ધગુણોપેતૈરુપેતં સિદ્ધસેવિતમ્ । ઐરાવતસ્ય કરિણસ્તત્રૈવ સમુદાહૃતમ્ ।। ૭૯.

તે વન સુગંધ અને ગુણોથી ભરપૂર છે, સિદ્ધો ત્યાં આવે છે; એ કહેવાય છે કે એ જંગલમાં એરાવત હાથી રહે છે.

ઐરાવતસ્ય રુદ્રસ્ય દેવશૈલસ્ય ચાન્તરે । સહસ્ત્રયોજનાયામા શતયોજનવિસ્તૃતા ।। ૭૯.

એરાવત, રુદ્ર અને દેવશૈલ વચ્ચે એક જમીન છે, જે હજાર યોજન લાંબી અને સો યોજન પહોળી છે.

સર્વા હ્યેકશિલા ભૂમિર્વૃક્ષવીરુધવર્જિતા । આપ્લુતા પાદમાત્રેણ સલિલેન સમન્તતઃ ।। ૭૯.

આ સમગ્ર ભૂમિ એક જ પથ્થરથી બનેલી છે, જેમાં કોઈ વૃક્ષ કે વાવેતર નથી, અને એ બધે પગની ઊંચાઈ જેટલું પાણીથી ઢંકાયેલ છે.