વરાહપુરાણમ્

તેષાં નામાઙ્કિતં વર્ષં સપ્તાનાં વૈ મહાત્મનામ્ । દિવિ ચેહ ચ વિખ્યાતા ઉત્તરાઃ કુરવઃ સદા ।। ૭૭.

આ સાત મહાન આત્માઓના નામ પરથી એ પ્રદેશ 'ઉત્તરકુરુ' તરીકે સ્વર્ગ અને પૃથ્વી બંનેમાં પ્રસિદ્ધ છે.

રુદ્ર ઉવાચ । તથા ચતુર્ણાં વક્ષ્યામિ શૈલેન્દ્રાણાં યથાક્રમમ્ । અનુવિધ્યાનિ રમ્યાણિ વિહઙ્ગૈઃ કૂજિતાનિ ચ ।। ૭૮.

રુદ્રે કહ્યું: હવે હું ચાર મુખ્ય પર્વતોનું વર્ણન ક્રમશઃ કરું છું, જે સુંદર છે અને પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતા રહે છે.

અનેકપક્ષિયુક્તાત્મશ્રૃઙ્ગાણિ સુબહૂનિ ચ । દેવાનાં દિવ્યનારીભિઃ સમં ક્રીડામયાનિ ચ ।। ૭૮.

આ પર્વતો પર અનેક શિખરો છે, વિવિધ પક્ષીઓથી શોભાયમાન છે, અને દેવતાઓ પોતાના દિવ્ય સ્ત્રીઓ સાથે આનંદથી રમે છે.

કિન્નરોદ્ગીતઘુષ્ટાનિ શીતમન્દસુગન્ધિભિઃ । પવનૈઃ સેવ્યમાનાનિ રમણીયતરાણિ ચ ।। ૭૮.

કિન્નરોના ગીતોથી ગુંજતા, ઠંડા, સુગંધિત અને મૃદુ પવનથી સેવાતા, એ પર્વતો ખૂબ જ મનોહર છે.

ચતુર્દ્દિક્ષુ વિરાજન્તે નામતઃ શ્રૃણુતાનઘાઃ । પૂર્વે ચૈત્રરથં નામ દક્ષિણે ગન્ધમાદનમ્ । પ્રભાવેણ સુતોયાનિ નવખણ્ડયુતાનિ ચ ।। ૭૮.

હે નિર્દોષો, ચારેય દિશામાં ઝળહળતા એ પર્વતોના નામ સાંભળો: પૂર્વે ચૈત્રરથ, દક્ષિણમાં ગંધમાદન, બંનેમાં સ્વચ્છ જળ અને નવ વિભાગો છે.

વનષણ્ડાંસ્તથાક્રમ્ય દેવતા લલનાયુતાઃ । યત્ર ક્રીડન્તિ ચોદ્દેશે મુદા પરમયા યુતાઃ ।। ૭૮.

આ વિસ્તારોમાં વન અને બગીચાઓ દેવીઓથી ભરેલા છે, જ્યાં તેઓ વિવિધ સ્થળોએ આનંદપૂર્વક રમે છે.

અનુબન્ધાનિ રમ્યાણિ વિહગૈઃ કૂજિતાનિ ચ । રત્નોપકીર્ણતિર્થાનિ મહાપુણ્યજલાનિ ચ ।। ૭૮.

આ પ્રદેશો સુંદર છે, પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજે છે, રત્નોથી શોભાયમાન તીર્થો અને મહાપુણ્યવાળી પવિત્ર નદીઓથી ભરપૂર છે.

અનેકજલયન્ત્રૈશ્ચ નાદિતાનિ મહાન્તિ ચ । શાખાભિર્લમ્બમાનાભી રુવત્પક્ષિકુલાલિભિઃ ।। ૭૮.

અહીં અનેક પ્રકારના જળયંત્રોથી ઊંચા અવાજ થાય છે, ડાળીઓ પર પક્ષીઓ અને મધમાખીઓના જૂથો ગુંજતા લટકાય છે.

કમલોત્પલકહ્લારશોભિતાનિ સરાંસિ ચ । ચતુર્ષુ તેષુ ગિરિષુ નાનાગુણયુતેષુ ચ ।। ૭૮.

આ ચારેય પર્વતોમાં કમળ, નિલોત્પલ અને કાહલારથી શોભતા સરોવર છે, દરેક પર્વતને અલગ અલગ ગુણ છે.

અરુણોદં તુ પૂર્વેણ દક્ષિણે માનસં સ્મૃતમ્ । અસિતોદં પશ્ચિમે ચ મહાભદ્રં તથોત્તરે । કુમુદૈઃ શ્વેતકપિલૈઃ કહ્લારૈર્ભૂષિતાનિ ચ ।। ૭૮.

પૂર્વે અરુણોદ સરોવર છે, દક્ષિણમાં માનસનું સ્મરણ થાય છે, પશ્ચિમે અસિતોદ અને ઉત્તર તરફ મહાભદ્ર; આ બધાં સરોવરો કુમુદ, શ્વેતકપિલ અને કાહલાર ફૂલો વડે શોભાયમાન છે.

અરુણોદયસ્ય યે શૈલાઃ પ્રાચ્યા વૈ નામતઃ સ્મૃતાઃ । તાન્ કીર્ત્ત્યમાનાંસ્તત્ત્વેન શ્રૃણુધ્વં ગદતો મમ ।। ૭૮.

અરુણોદના જે પર્વતો પૂર્વ દિશામાં જાણીતા છે, તેમના નામ હું સાચી રીતે કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

વિકઙ્કો મણિશ્રૃઙ્ગશ્ચ સુપાત્રશ્ચોપલો મહાન્ । મહાનીલોઽથ કુમ્ભશ્ચ સુબિન્દુર્મદનસ્તથા ।। ૭૮.

વિકંક, મણિશૃંગ, સુપાત્ર, મહાન ઉપલ, મહાનિલ, કુંભ, સુબિંદુ અને મદન — આ પર્વતોના નામ છે.

વેણુનદ્ધઃ સુમેદાશ્ચ નિષધો દેવપર્વતઃ । ઇત્યેતે પર્વતવરાઃ પુણ્યાશ્ચ ગિરયોઽપરે ।। ૭૮.

વેણુનદ્ધ, સુમેદ, નિષધ અને દેવપર્વત — આ શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર પર્વતો છે; ઉપરાંત બીજા ઉત્તમ પર્વતો પણ છે.

પૂર્વેણ મન્દરાત્ સિદ્ધાઃ પર્વતાશ્ચ મદાયુતાઃ । સરસો માનસસ્યેહ દક્ષિણેન મહાચલાઃ ।। ૭૮.

મંદરાથી પૂર્વે સિદ્ધ પર્વતો છે, જે આનંદથી ભરપૂર છે; અને માનસ સરોવરથી દક્ષિણમાં મહાન પર્વતો આવેલાં છે.

યે કીર્ત્તિતા મયા તુભ્યં નામતસ્તાન્ નિબોધત । શૈલસ્ત્રિશિરશ્ચૈવ શિશિરશ્ચાચલોત્તમઃ ।। ૭૮.

જેના નામ મેં તને કહ્યા છે, તે પર્વતો ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ: શૈલસ્ત્રી, શિશિર અને શ્રેષ્ઠ પર્વત.

કપિશ્ચ શતમક્ષશ્ચ તુરગશ્ચૈવ સાનુમાન્ । તામ્રાહશ્ચ વિષશ્ચૈવ તથા શ્વેતોદનો ગિરિઃ ।। ૭૮.

કપી, શતમક્ષ, તુરગ, સાનુમાન, તામ્રાહ, વિષ અને શ્વેતોદન — આ પર્વતોના નામ છે.

સમૂલશ્ચૈવ સરલો રત્નકેતુશ્ચ પર્વતઃ । એકમૂલો મહાશ્રૃઙ્ગો ગજમૂલોઽપિ શાવકઃ ।। ૭૮.

સમૂળ, સરળ, રત્નકેતુ, એકમૂળ, મહાશૃંગ, ગજમૂળ અને શાવક — આ બધા પર્વતો છે.

પઞ્ચશૈલશ્ચ કૈલાસો હિમવાનચલોત્તમઃ । ઉત્તરા યે મહાશૈલાસ્તાન્ વક્ષ્યામિ નિબોધત ।। ૭૮.

પંચશૈલ, કૈલાસ અને હિમવાન — આ શ્રેષ્ઠ પર્વતો છે; હવે હું ઉત્તર તરફના મહાન પર્વતોનું વર્ણન કરું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

કપિલઃ પિઙ્ગલો ભદ્રઃ સરસશ્ચ મહાચલઃ । કુમુદો મધુમાંશ્ચૈવ ગર્જનો મર્કટસ્તથા ।। ૭૮.

કપિલ, પિંગલ, ભદ્ર, સરસ મહાપર્વત, કુમુદ, મધુમાન, ગર્જન અને મર્કટ — આ પર્વતોના નામ છે.

કૃષ્ણશ્ચ પાણ્ડવશ્ચૈવ સહસ્ત્રશિરસસ્તથા । પારિયાત્રશ્ચ શૈલેન્દ્રઃ શ્રૃઙ્ગવાનચલોત્તમઃ । ઇત્યેતે પર્વતવરાઃ શ્રીમન્તઃ પશ્ચિમે સ્મૃતાઃ ।। ૭૮.

કૃષ્ણ, પાંડવ, સહસ્ત્રશિર, પારિયાત્ર, શૈલેન્દ્ર અને શ્રૃંગવાન — પશ્ચિમના આ શ્રેષ્ઠ અને તેજસ્વી પર્વતો છે.

મહાભદ્રસ્ય સરસ ઉત્તરેણ દ્વિજોત્તમાઃ । યે પર્વતાઃ સ્થિતા વિપ્રાસ્તાન્ વક્ષ્યામિ નિબોધત ।। ૭૮.

મહાભદ્ર સરોવરથી ઉત્તર તરફ જે પર્વતો આવેલાં છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હવે હું તેમનું વર્ણન કરું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

હંસકૂટો મહાશૈલો વૃષહંસશ્ચ પર્વતઃ । કપિઞ્જલશ્ચ શૈલેન્દ્ર ઇન્દ્રશૈલશ્ચ સાનુમાન્ ।। ૭૮.

હંસકૂટ મહાપર્વત, વૃષહંસ, કપિંજલ, શૈલેન્દ્ર અને ઇન્દ્રશૈલ — આ પર્વતોના નામ છે.

નીલઃ કનકશ્રૃઙ્ગશ્ચ શતશ્રૃઙ્ગશ્ચ પર્વતઃ । પુષ્કરો મેઘશૈલોઽથ વિરજાશ્ચાચલોત્તમઃ । જારુચિશ્ચૈવ શૈલેન્દ્ર ઇત્યેતે ઉત્તરાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૭૮.

નીલ, કનકશૃંગ, શતશૃંગ, પુષ્કર, મેઘશૈલ, વિરજ, જારુચિ અને શૈલેન્દ્ર — આ ઉત્તર દિશાના જાણીતા પર્વતો છે.

ઇત્યેતેષાં તુ મુખ્યાનામુત્તરેષુ યથાક્રમમ્ । સ્થલીરન્તરદ્રોણ્યશ્ચ સરાંસિ ચ નિબોધત ।। ૭૮.

ઉત્તર દિશાના મુખ્ય પર્વતોમાં, હવે તમે ક્રમશઃ મેદાનો, અંદરની ખીણો અને સરોવરોનું વર્ણન સાંભળો.

રુદ્ર ઉવાચ । સીતાન્તસ્યાચલેન્દ્રસ્ય કુમુદસ્યાન્તરેણ ચ । દ્રોણ્યાં વિહઙ્ગપુષ્ટાયાં નાનાસત્ત્વનિષેવિતમ્ ।। ૭૯.

રુદ્રે કહ્યું: મહાપર્વત અને કુમુદ પર્વતની સીમા વચ્ચે, પક્ષીઓથી પોષાયેલી અને અનેક પ્રાણીઓથી વસેલી ખીણ છે.

ત્રિયોજનશતાયામં શતયોજનવિસ્તૃતમ્ । સુરસામલપાનીયં રમ્યં તત્ર સુરોચનમ્ ।। ૭૯.

ત્યાં એક અતિ સુંદર તળાવ છે, જે ત્રણસો યોજન લાંબું અને સો યોજન પહોળું છે. તેનું પાણી દિવ્ય અને સ્વચ્છ છે, અને જોવા માટે ખૂબ જ મનોહર લાગે છે.

દ્રોણમાત્રપ્રમાણૈશ્ચ પુણ્ડરીકૈઃ સુગન્ધિભિઃ । સહસ્ત્રશતપત્રૈશ્ચ મહાપદ્મૈરલઙ્કૃતમ્ ।। ૭૯.

તે તળાવમાં દ્રોણ જેટલા મોટા અને સુગંધિત કમળો ખીલેલા છે, અને હજારો પાંખડીઓ ધરાવતા મહા કમળોથી તે શોભાયમાન છે.

દેવદાનવગન્ધર્વૈર્મહાસર્પૈરધિષ્ઠિતમ્ । પુણ્યં તચ્છ્રીસરો નામ સપ્રકાશમિહેહ ચ ।। ૭૯.

આ પવિત્ર તળાવનું નામ શ્રીસર છે, જે અહીં-ત્યાં પ્રકાશિત થાય છે. તેમાં દેવો, દાનવો, ગંધર્વો અને મહાન સાપો વસે છે.

પ્રસન્નસલિલૈઃ પૂર્ણં શરણ્યં સર્વદેહિનામ્ । તત્ર ત્વેકં મહાપદ્મં મધ્યે પદ્મવનસ્ય ચ ।। ૭૯.

આ તળાવ સ્વચ્છ પાણીથી ભરેલું છે અને સર્વે જીવ માટે આશ્રયસ્થાન છે. ત્યાં કમળોના જંગલના મધ્યમાં એક વિશાળ કમળ ખીલેલું છે.