વરાહપુરાણમ્

તત્ર ત્વયાઽન્યકામેન મૃગવેષધરો મુનિઃ । દણ્ડયુગ્મેન દૂરે તુ પાતિતો ધરણીતલે ।। ૬.

ત્યાં, બીજું મનમાં રાખીને, તું હરણના વેશમાં રહેલા એક મુનિને દંડથી દૂરથી મારી પૃથ્વી પર પાડી દીધો હતો.

સદ્યો મૃતશ્ચ વિપ્રેન્દ્રસ્ત્વં ચ રાજન્ મુદા યુતઃ । હરિણોઽયં હત ઇતિ યાવત્ પશ્યસિ પાર્થિવ । તાવન્મૃગવપુર્વિપ્રો મૃતઃ પ્રસ્ત્રવણે ગિરૌ ।। ૬.

હે રાજા, બ્રાહ્મણનું તુરંત જ મૃત્યુ થયું, અને તું આનંદથી વિચાર્યો કે 'હરિએ આ હરણને મારી નાખ્યું છે', અને તું હજી પણ તેને હરણરૂપે જ જોઈ રહ્યો હતો.

તં દૃષ્ટ્વા ત્વં મહારાજ ક્ષુભિતેન્દ્રિયમાનસઃ । ગૃહં ગતસ્તતોઽન્યસ્ય કસ્યચિત્ કથિતં ત્વયા ।। ૬.

હે મહારાજ, તેને જોઈને તારા મન અને ઇન્દ્રિયો ઉથલપાથલ થઈ ગયા, પછી તું ઘેર પાછો ગયો અને આ વાત બીજા કોઈને કહી.

તતઃ કતિપયાહસ્ય ત્વયા રાત્રૌ નરેશ્વર । બ્રહ્મહત્યાભયાદ્ભીતચિતેનૈતદ્ વિચિન્તિતમ્ । કૃત્યં કરોમિ શાન્ત્યર્થં મુચ્યતે યેન પાતકાત્ ।। ૬.

પછી થોડા દિવસ પછી, હે રાજા, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપના ભયથી તું રાત્રે વિચારતો રહ્યો કે, 'શું કરું જેથી શાંતિ મળે અને પાપમાંથી છૂટકારો મળે?'

તતસ્ત્વયા મહારાજ સકૃન્નારાયણં પ્રભુમ્ । સંચિન્ત્ય દ્વાદશી શુદ્ધા ત્વયા રાજન્નુપોષિતા ।। ૬.

પછી, હે રાજા, તું એક વખત ભગવાન નારાયણનું ધ્યાન કર્યું અને શુદ્ધ દ્વાદશી દિવસે ઉપવાસ રાખ્યો.

નારાયણો મે સુપ્રીત ઇતિ પ્રોક્ત્વા શુભેઽહનિ । ગૌર્દત્તા વિધિના સદ્યો મૃતોઽસ્યુદરશૂલતઃ ।। ૬.

પછી શુભ દિવસે, 'નારાયણ મારા પર પ્રસન્ન છે' એમ કહીને તું વિધિપૂર્વક ગાય દાન આપી, પણ જે મૃત્યુ પામ્યો હતો તેને તરત જ પેટમાં દુઃખાવા થયો.

અભુક્તો દ્વાદશીધર્મે યત્ તત્રાપિ ચ કારણમ્ । કથયામિ ભવત્પત્ની નામ્ના નારાયણી શુભા ।। ૬.

દ્વાદશીનું વ્રત પૂર્ણ ન થયું તેનું કારણ હું કહું છું: તારી પવિત્ર પત્ની, નારાયણી નામે, એ જ તેનું કારણ હતી.

સા કણ્ઠગેન પ્રાણેન વ્યાહૃતા તેન તે ગતિઃ । કલ્પમેકં મહારાજ જાતા વિષ્ણુપુરે તવ ।। ૬.

એણે ગળામાં અડધા શ્વાસે શબ્દો ઉચ્ચાર્યા, એથી, હે રાજા, તારો ભાગ્ય એવો થયો કે તું એક કલ્પ સુધી વિષ્ણુના શહેરમાં જન્મ્યો.

અહં ચ તવ દેહસ્થઃ સર્વં જાનામિ ચાક્ષયમ્ । બ્રહ્મગ્રહો મહાઘોરઃ પીડયામીતિ મે મતિઃ ।। ૬.

અને હું, તારા શરીરમાં રહેલો, બધું અવિનાશી જાણું છું; બ્રાહ્મણહત્યાનું ભયંકર પાપ મને દુઃખ આપતું હતું—એવો મારો વિચાર હતો.

તાવદ્વિષ્ણોસ્તુ પુરુષૈઃ કિઙ્કરૈર્મુસલૈરહમ્ । પ્રહતઃ સંક્ષયં યાતસ્તતસ્તે રોમકૂપતઃ । સ્વર્ગસ્થસ્યાપિ રાજેન્દ્ર સ્થિતોઽહં સ્વેન તેજસા ।। ૬.

પછી વિષ્ણુના સેવકો મને ગદાથી માર્યા અને હું નાશ પામ્યો; પણ, હે રાજેન્દ્ર, તારા વાળમાંથી હું સ્વશક્તિએ તારા સ્વર્ગસ્થ અવસ્થામાં પણ રહ્યો.

તતોઽહઃકલ્પનિર્વૃત્તે રાત્રિકલ્પે ચ સત્તમ । ઇદાનીમાદિસૃષ્ટૌ તુ કૃતે નૃપતિસત્તમ ।। ૬.

પછી જ્યારે બ્રહ્માનો દિવસ પૂરો થયો અને રાત્રિ શરૂ થઈ, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, હવે આ સર્જનના આરંભે, હે ઉત્તમ નৃপતિ, આવી સ્થિતિ છે.

સંભૂતસ્ત્વં મહારાજ રાજ્ઞઃ સુમનસો ગૃહે । કાશ્મીરદેશાધિપતેરહં ચાઙ્ગરુહૈસ્તવ ।। ૬.

હે મહારાજ, તું સુમનસ રાજાના ઘરમાં જન્મ્યો અને હું પણ તારા વાળમાંથી કાશ્મીરના રાજા તરીકે જન્મ્યો.

યજ્ઞૈરિષ્ટં ત્વયાનેકૈર્બહુભિશ્ચાપ્તદક્ષિણૈઃ । ન ચાહં તૈરપહતો વિષ્ણુસ્મરણવર્જિતૈઃ ।। ૬.

તારે અનેક યજ્ઞો કર્યા અને ઘણાં દાન આપ્યાં, પણ વિષ્ણુનું સ્મરણ ન હોવાથી એ યજ્ઞોથી હું નાશ પામ્યો નહીં.

ઇદાનીં યત્ ત્વયા સ્તોત્રં પુણ્ડરીકાક્ષપારકમ્ । પઠિતં તત્પ્રભાવેન વિહાયાઙ્ગરુહાણ્યહમ્ । એકીભૂતઃ પુનર્જાતો વ્યાધરૂપો નૃપોત્તમ ।। ૬.

હવે, તારા દ્વારા કમળનેત્ર ભગવાનનું સ્તોત્ર પઠન થયું, એની શક્તિથી મેં વાળનો ત્યાગ કર્યો, ફરી એકરૂપ થયો અને પછી શિકારી રૂપે જન્મ્યો, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

અહં ભગવતઃ સ્તોત્રં શ્રુત્વા પ્રાક્પાપમૂર્ત્તિના । મુક્તોઽસ્મિ ધર્મબુદ્ધિર્મે વર્ત્તતે સામ્પ્રતં વિભો ।। ૬.

હું, જે પહેલાં પાપરૂપે હતો, હવે ભગવાનનું સ્તોત્ર સાંભળી મુક્ત થયો છું; હવે મારા મનમાં ધર્મની બુદ્ધિ સ્થિર થઈ છે, હે પ્રભુ.

એતચ્છ્રુત્વા વચો રાજા પરં વિસ્મયમાગતઃ । વરેણ છન્દયામાસ તં વ્યાધં રાજસત્તમઃ ।। ૬.

આ વચન સાંભળી રાજાને અત્યંત આશ્ચર્ય થયું અને, હે રાજાશ્રેષ્ઠ, તેણે એ શિકારીને વરદાન આપ્યું.

રાજોવાચ । સ્મારિતોઽસ્મિ યથા વ્યાધ ત્વયા જન્માન્તરં ગતમ્ । તથા ત્વં મત્પ્રસાદેન ધર્મવ્યાધો ભવિષ્યસિ ।। ૬.

રાજાએ કહ્યું: 'શિકારી, જેમ તું મને મારા પૂર્વજન્મની વાત યાદ અપાવી, તેમ મારા પ્રસાદથી તું ધર્મશીલ શિકારી બનશે.'

યશ્ચૈતત્ પુણ્ડરીકાક્ષપારગં શ્રૃણુયાત્ પરમ્ । તસ્ય પુષ્કરયાત્રાયાં વિધિસ્નાનફલં ભવેત્ ।। ૬.

જે કોઈ કમળનેત્ર ભગવાનની આ કથા સાંભળે છે, તેને પુષ્કર યાત્રામાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કર્યાનું ફળ મળે છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવમુક્ત્વા તતો રાજા વિમાનવરમાસ્થિતઃ । પરેણ તેજસા યોગમવાપાશેષધારિણિ ।। ૬.

શ્રીવરાહે કહ્યું: આમ કહીને રાજા ઉત્તમ વિમાનમાં આરૂઢ થયો અને પરમ તેજથી સર્વધારી ભગવાન સાથે યોગ પ્રાપ્ત કર્યો.

ધરણ્યુવાચ । રૈભ્યોઽસૌ મુનિશાર્દૂલઃ શ્રુત્વા સિદ્ધં વસું તદા । સ્વયં કિમકરોદ્ દેવ સંશયો મે મહાનયમ્ ।। ૭.

ધરાએ કહ્યું: મુનિશ્રેષ્ઠ, રૈભ્યે when ધન મેળવ્યું તે સાંભળીને, પછી એ મુનિએ પોતે શું કર્યું? આ વાતમાં મને બહુ મોટો સંશય છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । સ રૈભ્યો મુનિશાર્દૂલઃ શ્રુત્વા સિદ્ધં વસું તદા । આજગામ ગયાં પુણ્યાં પિતૃતીર્થં તપોધનઃ । તત્ર ગત્વા પિતૄન્ ભક્ત્યા પિણ્ડદાનેન તર્પયત્ ।। ૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: મુનિશ્રેષ્ઠ રૈભ્યે, જ્યારે ધન પ્રાપ્ત થયું તે સાંભળ્યું, ત્યારે તે પવિત્ર ગયા સ્થળે, પિતૃઓના તીર્થે ગયો. ત્યાં પહોંચીને, તેણે શ્રદ્ધાપૂર્વક પિતૃઓને પિંડદાન કરીને તૃપ્ત કર્યા.

તતો વૈ સુહમત્તીવ્રં તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ । ચરતસ્તસ્ય તત્તીવ્રં તપો રૈભ્યસ્ય ધીમતઃ । આજગામ મહાયોગી વિમાનસ્થોઽતિદીપ્તિમાન્ ।। ૭.

પછી, જ્યારે રૈભ્યે અત્યંત કઠિન તપ કર્યું, એ તીવ્ર તપમાં વ્યસ્ત હતો ત્યારે, એક મહાન યોગી, તેજસ્વી અને વિમાનમાં બેઠેલા, ત્યાં આવ્યા.

ત્રસરેણુસમે શુદ્ધે વિમાને સૂર્યસન્નિભે । પરમાણુપ્રમાણેન પુરુષસ્તત્ર દીપ્તિમાન્ ।। ૭.

તે શુદ્ધ વિમાન ધૂળના કણ જેટલું સૂક્ષ્મ અને સૂર્ય જેવું તેજસ્વી હતું. તેમાં એક અજોડ તેજવાળો પુરુષ, અણુ જેટલો નાનકડો દેખાયો.

સોઽબ્રવીદ્ રૈભ્ય કિં કાર્યં તપશ્ચરસિ સુવ્રત । એવમુક્ત્વા દિવો ભૂમિં માપયામાસ વૈ પુમાન્ ।। ૭.

તે પુરુષે કહ્યું: 'રૈભ્ય, ધીરજવાળા, તું તપશ્ચર્યાથી શું મેળવવા માંગે છે?' આવું કહીને એ પુરુષે આકાશમાંથી ધરતીને માપી બતાવી.

તત્રાપિ રથપઞ્ચાભં વિમાનં સૂર્યસન્નિભમ્ । યુગપદ્ બ્રહ્મભુવનં વ્યાપ્નુવન્તં દદર્શ સઃ ।। ૭.

ત્યાં તેણે પાંચ રથ જેટલું, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી વિમાન જોયું, જે એક સાથે બ્રહ્માના લોકને વ્યાપી રહ્યું હતું.

તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો રૈભ્યઃ પ્રણતિપૂર્વકમ્ । પપ્રચ્છ તં મહાયોગિન્ કો ભવાન્ પ્રબ્રવીતુ મે ।। ૭.

પછી રૈભ્યે, આશ્ચર્યથી ભરાઈ, નમ્રતાપૂર્વક એ મહાયોગીને પૂછ્યું: 'આપ કોણ છો? કૃપા કરીને મને કહો.'

પુરુષ ઉવાચ । અહં રુદ્રાદવરજો બ્રહ્મણો માનસઃ સુતઃ । નામ્ના સનત્કુમારેતિ જનલોકે વસામ્યહમ્ ।। ૭.

તે પુરુષે કહ્યું: 'હું રુદ્રનો નાના ભાઈ, બ્રહ્માજીના મનથી જન્મેલો પુત્ર છું. મારું નામ સનત્કુમાર છે અને હું જનલોકમાં વસું છું.'

ભવતઃ પાર્શ્વમાયાતઃ પ્રણયેન તપોધન । ધન્યોઽસિ સર્વથા વત્સ બ્રહ્મણઃ કુલવર્ધનઃ ।। ૭.

'હું તારા નજીક પ્રેમથી આવ્યો છું, તપસ્વી. તું ખરેખર ધન્ય છે, બાલક, બ્રહ્માના વંશને વધારનાર છે.'

રૈભ્ય ઉવાચ । નમોઽસ્તુ તે યોગિવર પ્રસીદ દયાં મહ્યં કુરુષે વિશ્વરૂપ । કિમત્ર કૃત્યં વદ યોગિસિંહ કથં હિ ધન્યોઽહમુક્તસ્ત્વયા ચ ।। ૭.

રૈભ્યે કહ્યું: 'યોગિશ્રેષ્ઠ, તમને વંદન છે. કૃપા કરીને મારા પર દયા કરો, સર્વરૂપવાળા. અહીં શું કરવું એ કહો, યોગિસિંહ. તમે મને ધન્ય કેમ કહ્યું એ પણ સમજાવો.'