વરાહપુરાણમ્

તત્ર ચૈવ સુવંશઃ સ્યાદ્ ભાસ્કરસ્ય મહાત્મનઃ । સાક્ષાત્ તત્ર સુરાધ્યક્ષઃ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ ।। ૭૬.

ત્યાં ભાસ્કર મહાત્માનું પવિત્ર વંશ પણ છે; અને ત્યાં સ્વયં દેવતાઓના અધ્યક્ષ, સર્વે દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત, ઉપસ્થિત છે.

તસ્યાશ્ચ દિક્ષુ વિસ્તીર્ણા તત્તદ્ગુણસમન્વિતા । તેજોવતી નામ પુરી હુતાશસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૭૬.

આ શહેરના વિવિધ દિશાઓમાં, વિશિષ્ટ ગુણોથી ભરપૂર, તેજોવતી નામની અગ્નિ મહાત્માનું શહેર છે.

તત્તદ્ગુણવતી રમ્યા પુરી વૈવસ્વતસ્ય ચ । નામ્ના સંયમની નામ પુરી ત્રૈલોક્યવિશ્રુતા ।। ૭૬.

એવી જ રીતે, વૈવસ્વતનું પોતાનું ગુણવત્તાવાળું મનોહર શહેર છે, જેનું નામ સંયમની છે અને તે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.

તથા ચતુર્થે દિગ્ભાગે નૈર્ઋતાધિપતેઃ શુભા । નામ્ના કૃષ્ણાવતી નામ વિરૂપાક્ષસ્ય ધીમતઃ ।। ૭૬.

એજ રીતે, ચોથી દિશામાં, નૈઋતના અધિપતિનું શુભ શહેર છે, જેનું નામ કૃષ્ણાવતી છે અને તે વિરૂપાક્ષ ધીમાનનું છે.

પઞ્ચમે હ્યુત્તરપુટે નામ્ના શુદ્ધવતી પુરી । ઉદકાધિપતેઃ ખ્યાતા વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૭૬.

પાંચમા ઉત્તર ભાગમાં, શુદ્ધવતી નામનું શહેર છે, જે મહાત્મા વરુણ, જળના સ્વામીનું પ્રસિદ્ધ શહેર છે.

તથા પઞ્ચોત્તરે દેવસ્વસ્યોત્તરપુટે પુરી । વાયોર્ગન્ધવતી નામ ખ્યાતા સર્વગુણોત્તરા ।। ૭૬.

તેમજ, ઉત્તરના અંતિમ ભાગમાં દેવોના સ્વામી વાયુનું શહેર છે, જેને ગંધવતી કહે છે અને જે સર્વ ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

તસ્યોત્તરપુટે રમ્યા ગુહ્યકાધિપતેઃ પુરી । નામ્ના મહોદયા નામ શુભા વૈદૂર્યવેદિકા ।। ૭૬.

તેના પણ ઉત્તર ભાગે, ગુહ્યકાધિપતિનું મનોહર શહેર મહોદય છે, જે શુભ અને વૈદૂર્યમય મંચ ધરાવે છે.

તથાષ્ટમેઽન્તરપુટે ઈશાનસ્ય મહાત્મનઃ । પુરી મનોહરા નામ ભૂતૈર્નાનાવિધૈર્યુતા । પુષ્પૈર્ધન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્વનૈરાશ્રમસંસ્થિતૈઃ ।। ૭૬.

આ રીતે, આઠમા આંતરિક ભાગમાં, મહાત્મા ઈશાનનું મનોહર નામનું શહેર છે, જ્યાં વિવિધ જીવ, અનેક ફૂલો, અનાજ, વનો અને આશ્રમોથી શોભાયમાન છે.

પ્રાર્થ્યતે દેવલોકોઽયં સ સ્વર્ગ ઇતિ કીર્તિતઃ ।। ૭૬.

આ દેવલોક ઇચ્છનીય છે અને 'સ્વર્ગ' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

રુદ્ર ઉવાચ । યદેતત્ કર્ણિકામૂલં મેરોર્મધ્યં પ્રકીર્તિતમ્ । તદ્ યોજનસહસ્ત્રાણિ સંખ્યયા માનતઃ સ્મૃતમ્ ।। ૭૭.

રુદ્રએ કહ્યું: જે મેરુના મધ્ય ભાગને કર્ણિકામૂળ કહે છે, તેનું માપ હજારોથી વધુ યોજન છે.

ચત્વારિંશત્ તથા ચાષ્ટૌ સહસ્ત્રાણિ તુ મણ્ડલૈઃ । શૈલરાજસ્ય તત્તત્ર મેરુમૂલમિતિ સ્મૃતમ્ ।। ૭૭.

ત્યાં પર્વતરાજ મેરુનું મૂળ ચોપંન હજાર યોજન જેટલું વિશાળ છે.

તેષાં ગિરિસહસ્ત્રાણામનેકાનાં મહોચ્છ્રયઃ । દિગષ્ટૌ ચ પુનસ્તસ્ય મર્યાદાપર્વતાઃ શુભાઃ ।। ૭૭.

એ અનેક પર્વતોમાં ઘણા ઊંચા પર્વતો છે, અને દરેક આઠ દિશામાં ફરીથી શુભ સીમા પર્વતો આવેલાં છે.

જઠરો દેવકૂટશ્ચ પૂર્વસ્યાં દિશિ પર્વતૌ । પૂર્વપશ્ચાયતાવેતાવર્ણવાન્તર્વ્યવસ્થિતૌ । મર્યાદાપર્વતાનેતાનષ્ટાનાહુર્મનીષિણઃ ।। ૭૭.

પૂર્વ દિશામાં જઠર અને દેવકૂટ નામના પર્વતો છે; આ બંને પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધી વિસ્તરેલા છે અને અંદર સ્થિત છે. વિદ્વાન લોકો આને આઠ દિશાના સીમા પર્વતો કહે છે.

યોઽસૌ મેરુર્દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રોક્તઃ કનકપર્વતઃ । વિષ્કમ્ભાંસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ શ્રૃણુધ્વં ગદતસ્તુ તાન્ ।। ૭૭.

મેરુ, જેને કનક પર્વત કહેવામાં આવે છે, એ વિશે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હું હવે તેની આધારશિલાઓનું વર્ણન કરું છું; ધ્યાનથી સાંભળો.

મહાપાદાસ્તુ ચત્વારો મેરોરથ ચતુર્દિશમ્ । યૈર્ન ચચાલ વિષ્ટબ્ધા સપ્તદ્વીપવતી મહી ।। ૭૭.

મેરુના ચાર દિશામાં ચાર મોટા આધાર છે, જેના કારણે સાત દ્વીપવાળી ધરા સ્થિર રહી છે અને કાંપતી નથી.

દશયોજનસાહસ્ત્રં વ્યાયામસ્તેષુ શઙ્ક્યતે । તિર્યગૂર્ધ્વં ચ રચિતા હરિતાલતટૈર્વૃતાઃ ।। ૭૭.

આ દરેક આધાર દસ હજાર યોજન જેટલી પહોળાઈ ધરાવે છે, આડાં અને ઊભાં બંને રીતે બનાવવામાં આવ્યા છે અને હરિતાળના પટ્ટા વડે શોભાયમાન છે.

મનઃશિલાદરીભિશ્ચ સુવર્ણમણિચિત્રિતાઃ ।ઽ અનેકસિદ્ધભવનૈઃ ક્રીડાસ્થાનૈશ્ચ સુપ્રભાઃ ।। ૭૭.

મન:શિલા અને સોનાના પથ્થરો વડે સજાયેલા, કિંમતી રત્નોથી શોભિત, અનેક સિદ્ધોના નિવાસ અને રમણિય ઉદ્યાનો વડે પ્રકાશિત છે.

પૂર્વેણ મન્દરસ્તસ્ય દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ । વિપુલઃ પશ્ચિમે પાર્શ્વે સુપાર્શ્વશ્ચોત્તરે સ્થિતઃ ।। ૭૭.

મેરુના પૂર્વમાં મંદર, દક્ષિણમાં ગંધમાદન, પશ્ચિમમાં વિપુલ અને ઉત્તર તરફ સુપાર્શ્વ પર્વત સ્થિત છે.

તેષાં શ્રૃઙ્ગેષુ ચત્વારો મહાવૃક્ષાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ । દેવદૈત્યાપ્સરોભિશ્ચ સેવિતા ગુણસંચયૈઃ ।। ૭૭.

આ ચાર પર્વતોની શિખરો પર ચાર મહાન વૃક્ષો છે, જે દેવ, દૈત્ય અને અપ્સરાઓ દ્વારા સેવા પામે છે અને ગુણોથી ભરપૂર છે.

મન્દરસ્ય ગિરેઃ શ્રૃઙ્ગે કદમ્બો નામ પાદપઃ । પ્રલમ્બશાખાશિખરઃ કદમ્બશ્ચૈત્યપાદપઃ ।। ૭૭.

મંદર પર્વતની શિખર પર કદંબ નામનું વૃક્ષ છે, તેની ડાળીઓ લાંબી અને લટકતી છે; એ પવિત્ર કદંબ વૃક્ષ છે.

મહાકુમ્ભપ્રમાણૈશ્ચ પુષ્પૈર્વિકચકેસરૈઃ । મહાગન્ધમનોજ્ઞૈશ્ચ શોભિતઃ સર્વકાલજૈઃ ।। ૭૭.

તે મહા કુંભ જેટલા મોટા ફૂલો, ખુલેલા કેસર અને સુગંધથી શોભાયમાન છે, જે બધા ઋતુઓમાં ફૂલે છે.

સમાસેન પરિવૃતો ભુવનૈર્ભૂતભાવનૈઃ । સહસ્ત્રમધિકં સોઽથ ગન્ધેનાપૂરયન્ દિશઃ ।। ૭૭.

તે બધા તરફથી ભુવનો અને જીવોથી ઘેરાયેલું છે, અને તેની સુગંધ હજાર યોજનથી પણ વધુ દિશાઓમાં ફેલાય છે.

ભદ્રાશ્વો નામ વૃક્ષોઽયં વર્ષાદ્રેઃ કેતુસંભવઃ । કીર્તિમાન્ રૂપવાઞ્છ્રીમાન્ મહાપાદપપાદપઃ । યત્ર સાક્ષાદ્ધૃષીકેશઃ સિદ્ધસઙ્ઘૈર્નિષેવ્યતે ।। ૭૭.

ભદ્રાશ્વ નામનું આ વૃક્ષ, વરસાદના પર્વતમાંથી જન્મેલું, પ્રસિદ્ધ, સુંદર અને તેજસ્વી છે; એ મહાન વૃક્ષોમાં શ્રેષ્ઠ છે, જ્યાં હૃષીકેશ સ્વયં સિદ્ધોના સમૂહ દ્વારા પૂજાય છે.

તસ્ય ભદ્રકદમ્બસ્ય તથાશ્વવદનો હરિઃ । પ્રાપ્તવાંશ્ચામરશ્રેષ્ઠઃ સ હિ સાનું પુનઃ પુનઃ ।। ૭૭.

આ શુભ કદંબ વૃક્ષ પાસે, હરિએ ઘોડાની માથાવાળી રૂપે આવીને શ્રેષ્ઠ ચામર પ્રાપ્ત કર્યું, અને વારંવાર તેની શિખર પર ગયો.

તેન ચાલોકિતં વર્ષં સર્વદ્વિપદનાયકાઃ । યસ્ય નામ્ના સમાખ્યાતો ભદ્રાશ્વેતિ ન સંશયઃ ।। ૭૭.

બધા દ્વિપદોના સ્વામી એ પ્રદેશને જોયો, અને તેના નામ પરથી તેને ભદ્રાશ્વ કહેવામાં આવે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

દક્ષિણસ્યાપિ શૈલસ્ય શિખરે દેવસેવિતે । જમ્બૂઃ સદ્યઃ પુષ્પફલા મહાશાખોપશોભિતા ।। ૭૭.

દક્ષિણના પર્વતની શિખર પર, જે દેવો દ્વારા પૂજાય છે, જાંબુ વૃક્ષ છે, જે તરત જ ફૂલ અને ફળ આપે છે અને મોટી ડાળીઓથી શોભાયમાન છે.

તસ્યા હ્યતિપ્રમાણાનિ સ્વાદૂનિ ચ મૃદૂનિ ચ । ફલાન્યમૃતકલ્પાનિ પતન્તિ ગિરિમૂર્ધનિ ।। ૭૭.

તેના ફળો ખૂબ જ મોટા, સ્વાદિષ્ટ અને નરમ છે, અમૃત સમાન છે, અને પર્વતની શિખર પર પડે છે.

તસ્માદ્ ગિરિવરશ્રેષ્ઠાત્ ફલપ્રસ્યન્દવાહિની । દિવ્યા જામ્બૂનદી નામ પ્રવૃત્તા મધુવાહિની ।। ૭૭.

આ શ્રેષ્ઠ પર્વતમાંથી જાંબુના ફળનો રસ વહેતી દિવ્ય જાંબુનદી ઉત્પન્ન થાય છે.

તત્ર જામ્બૂનદં નામ સુવર્ણમનલપ્રભમ્ । દેવાલઙ્કારમતુલમુત્પન્નં પાપનાશનમ્ ।। ૭૭.

ત્યાં જાંબુનદ નામનું સોનું ઉત્પન્ન થાય છે, જે અગ્નિ સમાન તેજસ્વી છે, દેવો માટે અતુલ્ય આભૂષણ છે અને પાપનો નાશ કરે છે.