વરાહપુરાણમ્

ભદ્રાશ્વો ભારતશ્ચૈવ કેતુમાલશ્ચ પશ્ચિમે । ઉત્તરે કુરવશ્ચૈવ કૃતપુણ્યપ્રતિશ્રયાઃ ।। ૭૫.

પૂર્વમાં ભદ્રાશ્વ અને ભારત, પશ્ચિમમાં કેતુમાલ અને ઉત્તર તરફ પુણ્યશાળી લોકો માટે કુરુ પ્રદેશ છે.

કર્ણિકા તસ્ય પદ્મસ્ય સમન્તાત્ પરિમણ્ડલા । યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ ।। ૭૫.

એ કમળની કર્ણિકા સર્વત્ર ગોળાકાર છે અને હજારો યોજન જેટલી વિશાળ છે.

તસ્ય કેસરજાલાનિ નવષટ્ ચ પ્રકીર્ત્તિતાઃ । ચતુરશીતિરુત્સેધો વિવરાન્તરગોચરાઃ ।। ૭૫.

એમાં નવ અને છ એવા કુલ પાંખડીઓ છે, તેમની ઊંચાઈ ચોર્યાસી યોજન છે અને તે વચ્ચેના ખોલમાં દેખાય છે.

ત્રિંશચ્ચાપિ સહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ । તસ્ય કેસરજાલાનિ વિકીર્ણાનિ સમન્તતઃ ।। ૭૫.

તેની પાંખડીઓ ત્રીસ હજાર યોજન જેટલી ફેલાયેલી છે અને સર્વત્ર વિખેરાયેલી છે.

શતસાહસ્ત્રમાયામમશીતિઃ પૃથુલાનિ ચ । ચત્વારિ તત્ર પર્ણાનિ યોજનાનાં ચતુર્દશ ।। ૭૫.

એ કમળની લંબાઈ એક લાખ યોજન છે, પહોળાઈ એંસી યોજન છે અને તેમાં ચાર પાંદડાં છે, દરેક ચૌદ યોજન જેટલી મોટી છે.

તત્ર યા સા મયા તુભ્યં કર્ણિકેત્યભિવિશ્રુતા । તાં વર્ણ્યમાનામેકાગ્ર્યાત્ સમાસેન નિબોધત । મણિપર્ણશતૈશ્ચિત્રાં નાનાવર્ણપ્રભાસિતામ્ ।। ૭૫.

ત્યાં જે હું તને 'કર્ણિકા' કહીને વર્ણવી છે, એનું હવે તું ધ્યાનપૂર્વક સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન સાંભળ. એ અનેક મણિ જેવા પાંદડાંથી શોભાયમાન છે, વિવિધ રંગો અને તેજથી ઝગમગે છે.

અનેકપર્ણનિચયં સૌવર્ણમરુણપ્રભમ્ । કાન્તં સહસ્ત્રપર્વાણં સહસ્ત્રોદરકન્દરમ્ । સહસ્ત્રશતપત્રં ચ વૃત્તમેકં નગોત્તમમ્ ।। ૭૫.

તેમાં અસંખ્યા પાંદડાંના ગૂંચવણો છે, સુવર્ણ અને લાલિમાયુક્ત છે, સુંદર છે, હજાર વિભાગો ધરાવે છે, અંદર પણ હજારો ખાંચો છે અને હજારો પાંદડાં ધરાવતું એક ગોળ અને શ્રેષ્ઠ પર્વત છે.

મણિરત્નાર્પિતશ્વભ્રૈર્મણિભિશ્ચિત્રવેદિકમ્ । સુવર્ણમણિચિત્રાઙ્ગૈર્મણિચર્ચિતતોરણૈઃ ।। ૭૫.

તેના ખીણોમાં મણિ અને રત્નોથી શોભા પામી છે, મણિથી શણગારેલી ચૌકી છે, સુવર્ણ અને મણિથી શોભાયમાન છે અને મણિથી શણગારેલા તોરણો છે.

તત્ર બ્રહ્મસભા રમ્યા બ્રહ્મર્ષિજનસંકુલા । નામ્ના મનોવ્રતી નામ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતા ।। ૭૫.

ત્યાં બ્રહ્માજીની સુંદર સભા છે, જ્યાં બ્રહ્મર્ષિ અને ઋષિઓ ભેગા થાય છે. એનું નામ 'મનોઅવ્રતી' છે, જે સર્વ લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે.

તત્રેશાનસ્ય દેવસ્ય સહસ્ત્રાદિત્યવર્ચસઃ । મહાવિમાનસંસ્થસ્ય મહિમા વર્ત્તતે સદા ।। ૭૫.

ત્યાં ઈશાન દેવનું મહિમા સતત પ્રકાશે છે, જે હજારો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવે છે અને મહાન વિમાનમાં નિવાસ કરે છે.

તત્ર સર્વે દેવગણાશ્ચતુર્વક્ત્રં સ્વયં પ્રભુમ્ । ઇષ્ટ્વા પૂજ્યનમસ્કારૈરર્ચનીયમુપસ્થિતાઃ ।। ૭૫.

ત્યાં બધા દેવતાઓ પોતે ચતુર્મુખ ભગવાન પાસે જાય છે અને તેમને યોગ્ય રીતે પૂજા, વંદન અને અર્પણથી પૂજે છે.

યૈસ્તદા દિહસંકલ્પૈર્બ્રહ્મચર્યં મહાત્મભિઃ । ચીર્ણં ચારુમનોભિશ્ચ સદાચારપથિ સ્થિતૈઃ ।। ૭૫.

જેઓએ એ દિવસોમાં, દેવોની ગણતરી પ્રમાણે, મહાન આત્માવાળાઓએ, શુદ્ધ મનથી અને સદાચારના માર્ગે રહીને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કર્યું છે.

સમ્યગિષ્ટ્વા ચ ભુક્ત્વા ચ પિતૃદેવાર્ચને રતાઃ । ગૃહાશ્રમપરાસ્તત્ર વિનીતા અતિથિપ્રિયાઃ ।। ૭૫.

જે લોકોએ યોગ્ય રીતે હવન અને ભોજન કર્યું છે, પિતૃ અને દેવોની પૂજામાં તત્પર છે, ઘરસ્થાશ્રમના ધર્મમાં લાગેલા, વિનમ્ર અને અતિથિપ્રેમી છે.

ગૃહિણઃ શુક્લકર્મસ્થા વિરક્તાઃ કારણાત્મકાઃ । યમૈર્નિયમદાનૈશ્ચ દૃઢનિર્દગ્ધકિલ્બિષાઃ ।। ૭૫.

આ ઘરસ્થો શુદ્ધ કર્મમાં સ્થિત છે, વૈરાગ્ય ધરાવે છે, હેતુપૂર્ણ છે અને યમ, નિયમ તથા દાનથી પોતાના પાપો પૂરેપૂરા દહન કરી નાખ્યા છે.

તેષાં નિવસનં શુક્લબ્રહ્મલોકમનિન્દિતમ્ । ઉપર્યુપરિ સર્વાસાં ગતીનાં પરમા ગતિઃ । ચતુર્દશસહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં તુ કીર્ત્તિતમ્ ।। ૭૫.

તેમનું નિવાસ સ્થાન શુદ્ધ અને નિર્દોષ બ્રહ્મલોક છે, જે સર્વ લોકોથી ઉપરનું અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે, જે ચૌદ હજાર યોજન જેટલું વિશાળ છે.

તતોર્દ્ધરુચિરે કૃષ્ણે તરુણાદિત્યવર્ચસિ । મહાગિરૌ તતો રમ્યે રત્નધાતુવિચિત્રિતે ।। ૭૫.

એના ઉપર એક સુંદર, કાળી અને યુવાન સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો પર્વત છે, જે રત્નધાતુઓથી શોભાયમાન છે.

નૈકરત્નસમાવાસે મણિતોરણમન્દિરે । મેરોઃ સર્વેષુ પાર્શ્વેષુ સમન્તાત્ પરિમણ્ડલે ।। ૭૫.

અહીં અનેક પ્રકારના રત્નોથી ભરેલા મકાનો છે, મણિથી શણગારેલા તોરણો છે, અને એ મેરુ પર્વતના ચારે બાજુ સંપૂર્ણ રીતે ઘેરીને આવેલ છે.

ત્રિંશદ્યોજનસાહસ્ત્રં ચક્રપાટો નગોત્તમઃ । જારુધિશ્ચૈવ શૈલેન્દ્ર ઇત્યેતે ઉત્તરાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૭૫.

અહીં ત્રીસ હજાર યોજન વ્યાસ ધરાવતો શ્રેષ્ઠ પર્વત 'ચક્રપાટ' છે અને 'જારુધિ' નામનો પર્વત પણ છે, જે ઉત્તર દિશાના મુખ્ય પર્વતો ગણાય છે.

એતેષાં શૈલમુખ્યાનામુત્તરેષુ યથાક્રમઃ । સ્થલીરન્તરદ્રોણ્યશ્ચ સરાંસિ ચ નિબોધત ।। ૭૫.

હવે આ ઉત્તરના મુખ્ય પર્વતોમાં ક્રમશઃ આવેલી મેદાનો, અંદરની ખીણો અને સરોવરોનું વર્ણન સાંભળ.

દશયોજનવિસ્તીર્ણા ચક્રપાટોપનિર્ગતા । સા તૂદ્ર્ધ્વવાહિની ચાપિ નદી ભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતા ।। ૭૫.

ચક્રપાટ પર્વતમાંથી નીકળતી, દસ યોજન પહોળી એવી એક નદી છે, જે ઉપર તરફ વહે છે અને ભૂમિ પર સ્થિર છે.

સા પુર્યામમરાવત્યાં ક્રમમાણેન્દુરા પ્રભૌ । તયા તિરસ્કૃતા વાઽપિ સૂર્યેન્દુજ્યોતિષાં ગણાઃ ।। ૭૫.

એ નદી અમરાવતી નગરીમાં વહે છે અને ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી છે; જ્યારે એ છુપાય છે ત્યારે સૂર્ય, ચંદ્ર અને તારાઓનો પ્રકાશ પણ છુપાઈ જાય છે.

ઉદયાસ્તમિતે સન્ધ્યે યે સેવન્તે દ્વિજોત્તમાઃ । તાન્ તુષ્યન્તે દ્વિજાઃ સર્વાનષ્ટાવપ્યચલોત્તમાન્ ।। ૭૫.

જે શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિઓ ઉદય અને અસ્ત સમયે, સંધ્યાકાળે સેવા કરે છે, તેઓ સર્વ દ્વિજાતિઓ અને આઠેય શ્રેષ્ઠ પર્વતોને પ્રસન્ન કરે છે.

પરિભ્રમજ્જ્યોતિષાં યા સા રુદ્રેન્દ્રમતા શુભા ।। ૭૫.

આ પરિભ્રમણ કરતી તેજસ્વી પ્રકાશરેખા રુદ્ર અને ઇન્દ્રને શુભ માનવામાં આવે છે.

રુદ્ર ઉવાચ । તસ્યૈવ મેરોઃ પૂર્વે તુ દેશે પરમવર્ચસે । ચક્રવાટપરિક્ષિપ્તે નાનાધાતુવિરાજિતે ।। ૭૬.

રુદ્રએ કહ્યું: મેરુના પૂર્વ ભાગમાં, જે અત્યંત તેજસ્વી પ્રદેશ છે, આસપાસ પર્વતોની વળયથી ઘેરાયેલો અને色色 ધાતુઓથી ઝગમગતો છે—

તત્ર સર્વામરપુરં ચક્રવાટસમુદ્ધતમ્ । દુર્ધર્ષં બલદૃપ્તાનાં દેવદાનવરક્ષસામ્ । તત્ર જામ્બૂનદમયઃ સુપ્રાકારઃ સુતોરણઃ ।। ૭૬.

ત્યાં સર્વ દેવતાઓનું શહેર છે, જે પર્વતવળયની અંદર ઊંચે ઊભેલું છે, દેવ, દાનવ અને રાક્ષસોની શક્તિથી અપરાજિત છે; ત્યાં જાંબુનદ સોનાથી બનેલા સુંદર કિલ્લા અને ભવ્ય દ્વાર છે.

તસ્યાપ્યુત્તરપૂર્વે તુ દેશે પરમવર્ચસે । અલોકજનસંપૂર્ણા વિમાનશતસંકુલા ।। ૭૬.

આ શહેરના ઉત્તરપૂર્વ ભાગમાં પણ તેજસ્વી પ્રદેશ છે, જ્યાં પ્રકાશમય લોકો વસે છે અને અનેક વિમાનોથી ભરેલું છે—

મહાવાપિસમાયુક્તા નિત્યં પ્રમુદિતા શુભા । શોભિતા પુષ્પશબલૈઃ પતાકાધ્વજમાલિની ।। ૭૬.

મહાન જળાશયોથી સજ્જ, હંમેશા આનંદિત અને શુભ, અનેક ફૂલોની ગૂંચ અને ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભાયમાન છે—

દેવૈર્યક્ષોપ્સરોભિશ્ચ ઋષિભિશ્ચ સુશોભિતા । પુરન્દરપુરી રમ્યા સમૃદ્ધા ત્વમરાવતી ।। ૭૬.

દેવતાઓ, યક્ષો, અપ્સરાઓ અને ઋષિઓથી શોભાયમાન, પુરંદરનું આ મનોહર અને સમૃદ્ધ શહેર અમરાવતી તરીકે ઓળખાય છે.

તસ્યા મધ્યેઽમરાવત્યા વજ્રવૈદૂર્યવેદિકા । ત્રૈલોક્યગુણવિખ્યાતા સુધર્મા નામ વૈ સભા ।। ૭૬.

અમરાવતીના મધ્યમાં વજ્ર અને વૈદૂર્યથી બનેલી એક મંચ છે, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે અને સુધર્મા નામે ઓળખાય છે.