વરાહપુરાણમ્

મહાવર્ષાણિ ખ્યાતાનિ ચત્વાર્યત્ર ચ સંસ્થિતાઃ । તત્ર પર્વતસંસ્થાનો મેરુર્નામ મહાબલઃ ।। ૭૫.

ત્યાં ચાર મહાન પ્રદેશો પ્રસિદ્ધ છે, અને તેમના મધ્યમાં મહાબળવાન મેરુ નામનો પર્વત સ્થિત છે.

નાનાવર્ણઃ સ પાર્શ્વેષુ પૂર્વતઃ શ્વેત ઉચ્યતે । પીતં ચ દક્ષિણં તસ્ય ભૃઙ્ગવર્ણં તુ પશ્ચિમમ્ ।। ૭૫.

એ પર્વતના વિવિધ બાજુઓ પર જુદા જુદા રંગ છે: પૂર્વમાં સફેદ, દક્ષિણમાં પીળો અને પશ્ચિમમાં ભમરો જેવો રંગ છે.

ઉત્તરં રક્તવર્ણં તુ તસ્ય પાર્શ્વં મહાત્મનઃ । મેરુસ્તુ શોભતે શુક્લો રાજવંશે તુ ધિષ્ઠિતઃ ।। ૭૫.

એ પર્વતની ઉત્તર બાજુ લાલ રંગની છે; મેરુ પર્વત તેજસ્વી અને સફેદ છે અને રાજવંશોમાં સ્થિર છે.

તરુણાદિત્યસંકાશો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ । યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ ચતુરાશીતિરુચ્છ્રિતઃ ।। ૭૫.

એ પર્વત ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવે છે, ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો છે અને ચોર્યાસી હજાર યોજન ઊંચો છે.

પ્રવિષ્ટઃ ષોડશાધસ્તાદ્વિસ્તૃતઃ ષોડશૈવ તુ । શરાવસંસ્થિતત્વાચ્ચ દ્વાત્રિંશન્મૂર્ધ્નિ વિસ્તૃતઃ ।। ૭૫.

એ પર્વત નીચેની બાજુએ શોડશ યોજન સુધી જાય છે અને પહોળાઈ પણ એટલી જ છે; ઉપરથી તે વાટકી જેવો છે અને બત્રીસ યોજન સુધી ફેલાયેલો છે.

વિસ્તારસ્ત્રિગુણશ્ચાસ્ય પરિણાહઃ સમન્તતઃ । મણ્ડલેન પ્રમાણેન વ્યસ્યમાનં તદિષ્યતે ।। ૭૫.

એ પર્વતની પહોળાઈ તેની પરિધિ કરતાં ત્રણગણી છે; એનું માપ વર્તુળ પ્રમાણે ગણાય છે.

નવતિશ્ચ સહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં સમન્તતઃ । તતઃ ષટ્કાધિકાનાં ચ વ્યસ્યમાનં પ્રકીર્ત્તિતમ્ । ચતુરસ્ત્રેણ માનેન પરિણાહઃ સમન્તતઃ ।। ૭૫.

એ પર્વતની પરિધિ નવ્વે હજાર યોજન કહેવાય છે, અને ચોર્યાસી હજાર યોજન ચોરસ માપ પ્રમાણે વર્ણવાય છે.

સ પર્વતો મહાદિવ્યો દિવ્યૌષધિસમન્વિતઃ । સવનૈરાવૃતઃ સર્વો જાતરૂપમયૈઃ શુભૈઃ ।। ૭૫.

એ મહાન અને દિવ્ય પર્વત દૈવી ઔષધિઓથી ભરપૂર છે અને સુંદર સોનાના મેદાનો દ્વારા સર્વત્ર ઘેરાયેલો છે.

તત્ર દેવગણાઃ સર્વે ગન્ધર્વોરગરાક્ષસાઃ । શૈલરાજે પ્રમોદન્તે તથૈવાપ્સરસાં ગણાઃ ।। ૭૫.

ત્યાં સર્વ દેવો, ગંધર્વો, નાગો, રાક્ષસો અને અપ્સરાઓના સમૂહો એ પર્વતરાજ પર આનંદ માણે છે.

સ તુ મેરુઃ પરિવૃતો ભવનૈર્ભૂતભાવનૈઃ । ચત્વારો યસ્ય દેશાસ્તુ નાનાપાર્શ્વેષુ ધિષ્ઠિતાઃ ।। ૭૫.

એ મેરુ પર્વત જીવોને પોષણ આપતાં ભવનોથી ઘેરાયેલો છે, અને તેના વિવિધ બાજુઓ પર ચાર પ્રદેશો સ્થિત છે.

ભદ્રાશ્વો ભારતશ્ચૈવ કેતુમાલશ્ચ પશ્ચિમે । ઉત્તરે કુરવશ્ચૈવ કૃતપુણ્યપ્રતિશ્રયાઃ ।। ૭૫.

પૂર્વમાં ભદ્રાશ્વ અને ભારત, પશ્ચિમમાં કેતુમાલ અને ઉત્તર તરફ પુણ્યશાળી લોકો માટે કુરુ પ્રદેશ છે.

કર્ણિકા તસ્ય પદ્મસ્ય સમન્તાત્ પરિમણ્ડલા । યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ ।। ૭૫.

એ કમળની કર્ણિકા સર્વત્ર ગોળાકાર છે અને હજારો યોજન જેટલી વિશાળ છે.

તસ્ય કેસરજાલાનિ નવષટ્ ચ પ્રકીર્ત્તિતાઃ । ચતુરશીતિરુત્સેધો વિવરાન્તરગોચરાઃ ।। ૭૫.

એમાં નવ અને છ એવા કુલ પાંખડીઓ છે, તેમની ઊંચાઈ ચોર્યાસી યોજન છે અને તે વચ્ચેના ખોલમાં દેખાય છે.

ત્રિંશચ્ચાપિ સહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ । તસ્ય કેસરજાલાનિ વિકીર્ણાનિ સમન્તતઃ ।। ૭૫.

તેની પાંખડીઓ ત્રીસ હજાર યોજન જેટલી ફેલાયેલી છે અને સર્વત્ર વિખેરાયેલી છે.

શતસાહસ્ત્રમાયામમશીતિઃ પૃથુલાનિ ચ । ચત્વારિ તત્ર પર્ણાનિ યોજનાનાં ચતુર્દશ ।। ૭૫.

એ કમળની લંબાઈ એક લાખ યોજન છે, પહોળાઈ એંસી યોજન છે અને તેમાં ચાર પાંદડાં છે, દરેક ચૌદ યોજન જેટલી મોટી છે.

તત્ર યા સા મયા તુભ્યં કર્ણિકેત્યભિવિશ્રુતા । તાં વર્ણ્યમાનામેકાગ્ર્યાત્ સમાસેન નિબોધત । મણિપર્ણશતૈશ્ચિત્રાં નાનાવર્ણપ્રભાસિતામ્ ।। ૭૫.

ત્યાં જે હું તને 'કર્ણિકા' કહીને વર્ણવી છે, એનું હવે તું ધ્યાનપૂર્વક સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન સાંભળ. એ અનેક મણિ જેવા પાંદડાંથી શોભાયમાન છે, વિવિધ રંગો અને તેજથી ઝગમગે છે.

અનેકપર્ણનિચયં સૌવર્ણમરુણપ્રભમ્ । કાન્તં સહસ્ત્રપર્વાણં સહસ્ત્રોદરકન્દરમ્ । સહસ્ત્રશતપત્રં ચ વૃત્તમેકં નગોત્તમમ્ ।। ૭૫.

તેમાં અસંખ્યા પાંદડાંના ગૂંચવણો છે, સુવર્ણ અને લાલિમાયુક્ત છે, સુંદર છે, હજાર વિભાગો ધરાવે છે, અંદર પણ હજારો ખાંચો છે અને હજારો પાંદડાં ધરાવતું એક ગોળ અને શ્રેષ્ઠ પર્વત છે.

મણિરત્નાર્પિતશ્વભ્રૈર્મણિભિશ્ચિત્રવેદિકમ્ । સુવર્ણમણિચિત્રાઙ્ગૈર્મણિચર્ચિતતોરણૈઃ ।। ૭૫.

તેના ખીણોમાં મણિ અને રત્નોથી શોભા પામી છે, મણિથી શણગારેલી ચૌકી છે, સુવર્ણ અને મણિથી શોભાયમાન છે અને મણિથી શણગારેલા તોરણો છે.

તત્ર બ્રહ્મસભા રમ્યા બ્રહ્મર્ષિજનસંકુલા । નામ્ના મનોવ્રતી નામ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતા ।। ૭૫.

ત્યાં બ્રહ્માજીની સુંદર સભા છે, જ્યાં બ્રહ્મર્ષિ અને ઋષિઓ ભેગા થાય છે. એનું નામ 'મનોઅવ્રતી' છે, જે સર્વ લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે.

તત્રેશાનસ્ય દેવસ્ય સહસ્ત્રાદિત્યવર્ચસઃ । મહાવિમાનસંસ્થસ્ય મહિમા વર્ત્તતે સદા ।। ૭૫.

ત્યાં ઈશાન દેવનું મહિમા સતત પ્રકાશે છે, જે હજારો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવે છે અને મહાન વિમાનમાં નિવાસ કરે છે.

તત્ર સર્વે દેવગણાશ્ચતુર્વક્ત્રં સ્વયં પ્રભુમ્ । ઇષ્ટ્વા પૂજ્યનમસ્કારૈરર્ચનીયમુપસ્થિતાઃ ।। ૭૫.

ત્યાં બધા દેવતાઓ પોતે ચતુર્મુખ ભગવાન પાસે જાય છે અને તેમને યોગ્ય રીતે પૂજા, વંદન અને અર્પણથી પૂજે છે.

યૈસ્તદા દિહસંકલ્પૈર્બ્રહ્મચર્યં મહાત્મભિઃ । ચીર્ણં ચારુમનોભિશ્ચ સદાચારપથિ સ્થિતૈઃ ।। ૭૫.

જેઓએ એ દિવસોમાં, દેવોની ગણતરી પ્રમાણે, મહાન આત્માવાળાઓએ, શુદ્ધ મનથી અને સદાચારના માર્ગે રહીને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કર્યું છે.

સમ્યગિષ્ટ્વા ચ ભુક્ત્વા ચ પિતૃદેવાર્ચને રતાઃ । ગૃહાશ્રમપરાસ્તત્ર વિનીતા અતિથિપ્રિયાઃ ।। ૭૫.

જે લોકોએ યોગ્ય રીતે હવન અને ભોજન કર્યું છે, પિતૃ અને દેવોની પૂજામાં તત્પર છે, ઘરસ્થાશ્રમના ધર્મમાં લાગેલા, વિનમ્ર અને અતિથિપ્રેમી છે.

ગૃહિણઃ શુક્લકર્મસ્થા વિરક્તાઃ કારણાત્મકાઃ । યમૈર્નિયમદાનૈશ્ચ દૃઢનિર્દગ્ધકિલ્બિષાઃ ।। ૭૫.

આ ઘરસ્થો શુદ્ધ કર્મમાં સ્થિત છે, વૈરાગ્ય ધરાવે છે, હેતુપૂર્ણ છે અને યમ, નિયમ તથા દાનથી પોતાના પાપો પૂરેપૂરા દહન કરી નાખ્યા છે.

તેષાં નિવસનં શુક્લબ્રહ્મલોકમનિન્દિતમ્ । ઉપર્યુપરિ સર્વાસાં ગતીનાં પરમા ગતિઃ । ચતુર્દશસહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં તુ કીર્ત્તિતમ્ ।। ૭૫.

તેમનું નિવાસ સ્થાન શુદ્ધ અને નિર્દોષ બ્રહ્મલોક છે, જે સર્વ લોકોથી ઉપરનું અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે, જે ચૌદ હજાર યોજન જેટલું વિશાળ છે.

તતોર્દ્ધરુચિરે કૃષ્ણે તરુણાદિત્યવર્ચસિ । મહાગિરૌ તતો રમ્યે રત્નધાતુવિચિત્રિતે ।। ૭૫.

એના ઉપર એક સુંદર, કાળી અને યુવાન સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો પર્વત છે, જે રત્નધાતુઓથી શોભાયમાન છે.

નૈકરત્નસમાવાસે મણિતોરણમન્દિરે । મેરોઃ સર્વેષુ પાર્શ્વેષુ સમન્તાત્ પરિમણ્ડલે ।। ૭૫.

અહીં અનેક પ્રકારના રત્નોથી ભરેલા મકાનો છે, મણિથી શણગારેલા તોરણો છે, અને એ મેરુ પર્વતના ચારે બાજુ સંપૂર્ણ રીતે ઘેરીને આવેલ છે.

ત્રિંશદ્યોજનસાહસ્ત્રં ચક્રપાટો નગોત્તમઃ । જારુધિશ્ચૈવ શૈલેન્દ્ર ઇત્યેતે ઉત્તરાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૭૫.

અહીં ત્રીસ હજાર યોજન વ્યાસ ધરાવતો શ્રેષ્ઠ પર્વત 'ચક્રપાટ' છે અને 'જારુધિ' નામનો પર્વત પણ છે, જે ઉત્તર દિશાના મુખ્ય પર્વતો ગણાય છે.

એતેષાં શૈલમુખ્યાનામુત્તરેષુ યથાક્રમઃ । સ્થલીરન્તરદ્રોણ્યશ્ચ સરાંસિ ચ નિબોધત ।। ૭૫.

હવે આ ઉત્તરના મુખ્ય પર્વતોમાં ક્રમશઃ આવેલી મેદાનો, અંદરની ખીણો અને સરોવરોનું વર્ણન સાંભળ.