વરાહપુરાણમ્

અવ્યક્તા ધાતવઃ સર્વે સમુત્પન્ના જલાદયઃ । અવ્યક્તાત્ પૃથિવીપદ્મં મેરુસ્તસ્ય ચ કર્ણિકા ।। ૭૫.

બધા તત્વો, જે અજ્ઞાત હતા, જેમ પાણી વગેરે, ઉત્પન્ન થયા; અને તે અજ્ઞાતમાંથી પૃથ્વીનું કમળ પ્રગટ્યું, જેમાં મેરુ તેનું કર્ણિકા છે.

ચતુષ્પત્રં સમુત્પન્નં વ્યક્તં પઞ્ચગુણં મહત્ । તતઃ સર્વાઃ સમુદ્ભૂતા વિતતા હિ પ્રવૃત્તયઃ ।। ૭૫.

પાંચ ગુણોવાળું, ચાર પાંખડીઓવાળું, મહાન અને સ્પષ્ટ કમળ ઉત્પન્ન થયું; અને એમાંથી સર્વ સૃષ્ટિના વિવિધ પ્રવાહો ફેલાયા.

અનેકકલ્પજીવદ્ભિઃ પુરુષૈઃ પુણ્યકારિભિઃ । કૃતાત્મભિર્મહાત્મભિઃ પ્રાપ્યતે પુરુષોત્તમઃ ।। ૭૫.

અનંત કલ્પોથી અનેક જીવાત્માઓ, પુણ્યકર્મો કરીને, આત્મસંયમ અને મહાનતા ધરાવતાં, પુરુષોત્તમને પ્રાપ્ત કરે છે.

મહાયોગી મહાદેવો જગદ્ધ્યેયો જનાર્દનઃ । સર્વલોકગતોઽનન્તો વ્યાપકો મૂર્ત્તિરવ્યયઃ ।। ૭૫.

મહાયોગી, મહાદેવ, જગતના ધ્યાનયોગ્ય જનાર્દન, સર્વ લોકમાં વ્યાપેલા, અનંત, સર્વવ્યાપી, સ્વરૂપવાળાં અને અવિનાશી છે.

ન તસ્ય પ્રાકૃતા મૂર્તિર્માંસમેદોઽસ્થિસંભવા । યોગિત્વાચ્ચેશ્વરત્વાચ્ચ સત્ત્વરૂપધરો વિભુઃ ।। ૭૫.

તેમનું સ્વરૂપ પ્રાકૃત નથી, તે માંસ, ચરબી કે હાડકાંથી બનેલું નથી; યોગ અને ઈશ્વરત્વના કારણે, તે સર્વશક્તિમાન શુદ્ધ સત્તારૂપ ધારણ કરે છે.

તન્નિમિત્તં સમુત્પન્નં લોકે પદ્મં સનાતનમ્ । કલ્પશેષસ્ય તસ્યાદૌ કાલસ્ય ગતિરીદૃશી ।। ૭૫.

તેમના હેતુ માટે, સંસારમાં શાશ્વત કમળ ઉત્પન્ન થયું; કલ્પના અંતમાં, સમયની ગતિ આવી જ હોય છે.

તસ્મિન્ પદ્મે સમુત્પન્નો દેવદેવશ્ચતુર્મુખઃ । પ્રજાપતિપતિર્દેવ ઈશાનો જગતઃ પ્રભુઃ ।। ૭૫.

આ કમળ પર દેવોના દેવ, ચતુર્મુખ, પ્રજાપતિઓના સ્વામી, ઈશાન અને જગતના પ્રભુ જન્મ્યા.

તસ્ય બીજનિસર્ગં હિ પુષ્કરસ્ય યથાર્થવત્ । કૃત્સ્નં પ્રજાનિસર્ગેણ વિસ્તરેણૈવ વર્ણ્યતે ।। ૭૫.

તે કમળના બીજની ઉત્પત્તિ અને સર્વ પ્રજાઓની સર્જનક્રિયા, જેમ સાચે ઘટી હતી તેમ, વિગતે વર્ણવાઈ છે.

તદમ્બુ વૈષ્ણવઃ કાયો યતો રત્નવિભૂષિતઃ । પદ્માકારા સમુત્પન્ના પૃથિવી સવનદ્રુમા ।। ૭૫.

એ જળ શ્રીવિષ્ણુનું રત્નોથી શોભાયમાન શરીર બની ગયું, અને એમાંથી કમળાકાર, વનોથી ઢંકાયેલી પૃથ્વી ઉત્પન્ન થઈ.

તત્ તસ્ય લોકપદ્મસ્ય વિસ્તરં સિદ્ધભાષિતમ્ । વર્ણ્યમાનં વિભાગેન ક્રમશઃ શ્રૃણુત દ્વિજાઃ ।। ૭૫.

હવે, દ્વિજો, હું એ લોકકમળનો વિસ્તાર, સિદ્ધજનોએ જેમ વર્ણવ્યો છે તેમ, ક્રમશઃ અને વિગતે કહું છું, તે તમે સાંભળો.

મહાવર્ષાણિ ખ્યાતાનિ ચત્વાર્યત્ર ચ સંસ્થિતાઃ । તત્ર પર્વતસંસ્થાનો મેરુર્નામ મહાબલઃ ।। ૭૫.

ત્યાં ચાર મહાન પ્રદેશો પ્રસિદ્ધ છે, અને તેમના મધ્યમાં મહાબળવાન મેરુ નામનો પર્વત સ્થિત છે.

નાનાવર્ણઃ સ પાર્શ્વેષુ પૂર્વતઃ શ્વેત ઉચ્યતે । પીતં ચ દક્ષિણં તસ્ય ભૃઙ્ગવર્ણં તુ પશ્ચિમમ્ ।। ૭૫.

એ પર્વતના વિવિધ બાજુઓ પર જુદા જુદા રંગ છે: પૂર્વમાં સફેદ, દક્ષિણમાં પીળો અને પશ્ચિમમાં ભમરો જેવો રંગ છે.

ઉત્તરં રક્તવર્ણં તુ તસ્ય પાર્શ્વં મહાત્મનઃ । મેરુસ્તુ શોભતે શુક્લો રાજવંશે તુ ધિષ્ઠિતઃ ।। ૭૫.

એ પર્વતની ઉત્તર બાજુ લાલ રંગની છે; મેરુ પર્વત તેજસ્વી અને સફેદ છે અને રાજવંશોમાં સ્થિર છે.

તરુણાદિત્યસંકાશો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ । યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ ચતુરાશીતિરુચ્છ્રિતઃ ।। ૭૫.

એ પર્વત ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવે છે, ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો છે અને ચોર્યાસી હજાર યોજન ઊંચો છે.

પ્રવિષ્ટઃ ષોડશાધસ્તાદ્વિસ્તૃતઃ ષોડશૈવ તુ । શરાવસંસ્થિતત્વાચ્ચ દ્વાત્રિંશન્મૂર્ધ્નિ વિસ્તૃતઃ ।। ૭૫.

એ પર્વત નીચેની બાજુએ શોડશ યોજન સુધી જાય છે અને પહોળાઈ પણ એટલી જ છે; ઉપરથી તે વાટકી જેવો છે અને બત્રીસ યોજન સુધી ફેલાયેલો છે.

વિસ્તારસ્ત્રિગુણશ્ચાસ્ય પરિણાહઃ સમન્તતઃ । મણ્ડલેન પ્રમાણેન વ્યસ્યમાનં તદિષ્યતે ।। ૭૫.

એ પર્વતની પહોળાઈ તેની પરિધિ કરતાં ત્રણગણી છે; એનું માપ વર્તુળ પ્રમાણે ગણાય છે.

નવતિશ્ચ સહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં સમન્તતઃ । તતઃ ષટ્કાધિકાનાં ચ વ્યસ્યમાનં પ્રકીર્ત્તિતમ્ । ચતુરસ્ત્રેણ માનેન પરિણાહઃ સમન્તતઃ ।। ૭૫.

એ પર્વતની પરિધિ નવ્વે હજાર યોજન કહેવાય છે, અને ચોર્યાસી હજાર યોજન ચોરસ માપ પ્રમાણે વર્ણવાય છે.

સ પર્વતો મહાદિવ્યો દિવ્યૌષધિસમન્વિતઃ । સવનૈરાવૃતઃ સર્વો જાતરૂપમયૈઃ શુભૈઃ ।। ૭૫.

એ મહાન અને દિવ્ય પર્વત દૈવી ઔષધિઓથી ભરપૂર છે અને સુંદર સોનાના મેદાનો દ્વારા સર્વત્ર ઘેરાયેલો છે.

તત્ર દેવગણાઃ સર્વે ગન્ધર્વોરગરાક્ષસાઃ । શૈલરાજે પ્રમોદન્તે તથૈવાપ્સરસાં ગણાઃ ।। ૭૫.

ત્યાં સર્વ દેવો, ગંધર્વો, નાગો, રાક્ષસો અને અપ્સરાઓના સમૂહો એ પર્વતરાજ પર આનંદ માણે છે.

સ તુ મેરુઃ પરિવૃતો ભવનૈર્ભૂતભાવનૈઃ । ચત્વારો યસ્ય દેશાસ્તુ નાનાપાર્શ્વેષુ ધિષ્ઠિતાઃ ।। ૭૫.

એ મેરુ પર્વત જીવોને પોષણ આપતાં ભવનોથી ઘેરાયેલો છે, અને તેના વિવિધ બાજુઓ પર ચાર પ્રદેશો સ્થિત છે.

ભદ્રાશ્વો ભારતશ્ચૈવ કેતુમાલશ્ચ પશ્ચિમે । ઉત્તરે કુરવશ્ચૈવ કૃતપુણ્યપ્રતિશ્રયાઃ ।। ૭૫.

પૂર્વમાં ભદ્રાશ્વ અને ભારત, પશ્ચિમમાં કેતુમાલ અને ઉત્તર તરફ પુણ્યશાળી લોકો માટે કુરુ પ્રદેશ છે.

કર્ણિકા તસ્ય પદ્મસ્ય સમન્તાત્ પરિમણ્ડલા । યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ ।। ૭૫.

એ કમળની કર્ણિકા સર્વત્ર ગોળાકાર છે અને હજારો યોજન જેટલી વિશાળ છે.

તસ્ય કેસરજાલાનિ નવષટ્ ચ પ્રકીર્ત્તિતાઃ । ચતુરશીતિરુત્સેધો વિવરાન્તરગોચરાઃ ।। ૭૫.

એમાં નવ અને છ એવા કુલ પાંખડીઓ છે, તેમની ઊંચાઈ ચોર્યાસી યોજન છે અને તે વચ્ચેના ખોલમાં દેખાય છે.

ત્રિંશચ્ચાપિ સહસ્ત્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ । તસ્ય કેસરજાલાનિ વિકીર્ણાનિ સમન્તતઃ ।। ૭૫.

તેની પાંખડીઓ ત્રીસ હજાર યોજન જેટલી ફેલાયેલી છે અને સર્વત્ર વિખેરાયેલી છે.

શતસાહસ્ત્રમાયામમશીતિઃ પૃથુલાનિ ચ । ચત્વારિ તત્ર પર્ણાનિ યોજનાનાં ચતુર્દશ ।। ૭૫.

એ કમળની લંબાઈ એક લાખ યોજન છે, પહોળાઈ એંસી યોજન છે અને તેમાં ચાર પાંદડાં છે, દરેક ચૌદ યોજન જેટલી મોટી છે.

તત્ર યા સા મયા તુભ્યં કર્ણિકેત્યભિવિશ્રુતા । તાં વર્ણ્યમાનામેકાગ્ર્યાત્ સમાસેન નિબોધત । મણિપર્ણશતૈશ્ચિત્રાં નાનાવર્ણપ્રભાસિતામ્ ।। ૭૫.

ત્યાં જે હું તને 'કર્ણિકા' કહીને વર્ણવી છે, એનું હવે તું ધ્યાનપૂર્વક સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન સાંભળ. એ અનેક મણિ જેવા પાંદડાંથી શોભાયમાન છે, વિવિધ રંગો અને તેજથી ઝગમગે છે.

અનેકપર્ણનિચયં સૌવર્ણમરુણપ્રભમ્ । કાન્તં સહસ્ત્રપર્વાણં સહસ્ત્રોદરકન્દરમ્ । સહસ્ત્રશતપત્રં ચ વૃત્તમેકં નગોત્તમમ્ ।। ૭૫.

તેમાં અસંખ્યા પાંદડાંના ગૂંચવણો છે, સુવર્ણ અને લાલિમાયુક્ત છે, સુંદર છે, હજાર વિભાગો ધરાવે છે, અંદર પણ હજારો ખાંચો છે અને હજારો પાંદડાં ધરાવતું એક ગોળ અને શ્રેષ્ઠ પર્વત છે.

મણિરત્નાર્પિતશ્વભ્રૈર્મણિભિશ્ચિત્રવેદિકમ્ । સુવર્ણમણિચિત્રાઙ્ગૈર્મણિચર્ચિતતોરણૈઃ ।। ૭૫.

તેના ખીણોમાં મણિ અને રત્નોથી શોભા પામી છે, મણિથી શણગારેલી ચૌકી છે, સુવર્ણ અને મણિથી શોભાયમાન છે અને મણિથી શણગારેલા તોરણો છે.

તત્ર બ્રહ્મસભા રમ્યા બ્રહ્મર્ષિજનસંકુલા । નામ્ના મનોવ્રતી નામ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતા ।। ૭૫.

ત્યાં બ્રહ્માજીની સુંદર સભા છે, જ્યાં બ્રહ્મર્ષિ અને ઋષિઓ ભેગા થાય છે. એનું નામ 'મનોઅવ્રતી' છે, જે સર્વ લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે.