વરાહપુરાણમ્

ઋષીણાં માયયા સર્વમિદં જાતં વિચિન્ત્ય વૈ । શશાપ તાન્ જટાભસ્મમિથ્યાવ્રતધરાસ્તથા । ભવિષ્યથ ત્રયીબાહ્યા વેદકર્મબહિષ્કૃતાઃ ।। ૭૧.

ગૌતમ મુનિએ વિચાર્યું કે આ બધું ઋષિઓની માયાથી થયું છે. તેણે તેમને શાપ આપ્યો: 'તમે જટામાં ભસ્મ લગાવનાર અને ખોટા વ્રત ધારણ કરનાર છો; હવે તમે ત્રણેય વેદથી બહાર અને વેદકર્મથી વંચિત થશો.'

તચ્છ્રુત્વા ક્રૂરવચનં ગૌતમસ્ય મહામુનેઃ । ઊચુઃ સપ્તર્ષયો મૈવં સર્વકાલં દ્વિજોત્તમાઃ । ભવન્તુ કિં તુ તે વાક્યં મોઘં નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ।। ૭૧.

ગૌતમ મહામુનિના એ કઠોર વચન સાંભળીને સાત ઋષિઓએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આવું સદા માટે ન થાય. છતાં, તારા વચન વ્યર્થ નહીં જાય—આમાં કોઈ શંકા નથી.'

યદિ નામ કલૌ સર્વે ભવિષ્યન્તિ દ્વિજોત્તમાઃ । ઉપકારિણિ યે તે હિ અપકર્તાર એવ હિ । ઇત્થંભૂતા અપિ કલૌ ભક્તિભાજો ભવન્તુ તે ।। ૭૧.

'જો કળિયુગમાં બધા શ્રેષ્ઠ દ્વિજ એવા બની જાય, તો પણ જે ઉપકાર કરે છે, એ ક્યારેક અપકાર પણ કરે છે. છતાં, કળિયુગમાં આવા લોકો ભક્તિથી ભરેલા રહે.'

ત્વદ્વાક્યવહ્નિનિર્દગ્ધાઃ સદા કલિયુગે દ્વિજાઃ । ભવિષ્યન્તિ ક્રિયાહીના વેદકર્મબહિષ્કૃતાઃ ।। ૭૧.

કળીયુગમાં, બ્રાહ્મણો, તમારા વચનોથી દાઝાયેલા લોકો હંમેશા વિધિ-વિધાનથી વિમુખ રહેશે, તેઓ વેદિક કર્મોથી વંચિત રહેશે.

અસ્યાશ્ચ ગૌણં નામેહ નદી ગોદાવરીતિ ચ । ગૌર્દત્તા વરદાનાચ્ચ ભવેદ્ ગોદાવરી નદી ।। ૭૧.

આ નદીનું બીજું નામ અહીં ગોદાવરી છે; ગાય દાનમાં આપી અને વરદાન મળ્યું હોવાથી, આ નદી ગોદાવરી કહેવાય છે.

એતાં પ્રાપ્ય કલૌ બ્રહ્મન્ ગાં દદન્તિ જનાશ્ચ યે । યથાશક્ત્યા તુ દાનાનિ મોદન્તે ત્રિદશૈઃ સહ ।। ૭૧.

હે બ્રાહ્મણ, કળીયુગમાં જે લોકો આ નદી સુધી પહોંચીને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ગાય દાન કરે છે કે અન્ય દાન આપે છે, તેઓ દેવતાઓ સાથે આનંદ પામે છે.

સિંહસ્થે ચ ગુરૌ તત્ર યો ગચ્છતિ સમાહિતઃ । સ્નાત્વા ચ વિધિના તત્ર પિતૄં સ્તર્પયતે તથા ।। ૭૧.

જ્યારે ગુરુ ગ્રહ સિંહ રાશિમાં હોય, ત્યારે જે કોઈ એકાગ્ર મનથી ત્યાં જાય છે, વિધિપૂર્વક સ્નાન કરે છે અને પિતૃઓને તર્પણ આપે છે—

સ્વર્ગં ગચ્છન્તિ પિતરો નિરયે પતિતા અપિ । સ્વર્ગસ્થાઃ પિતરસ્તસ્ય મુક્તિભાજો ન સંશયઃ ।। ૭૧.

એના પિતૃઓ, ભલે નરકમાં પડેલા હોય, સ્વર્ગમાં પહોંચે છે; અને જે પિતૃો પહેલેથી સ્વર્ગમાં છે, તેઓ અવશ્ય મુક્તિ પામે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ત્વં ખ્યાતિં મહતીં પ્રાપ્ય મુક્તિં યાસ્યસિ શાશ્વતીમ્ । એવમુક્ત્વાઽથ મુનયો યયુઃ કૈલાસપર્વતમ્ । યત્રાહમુમયા સાર્ધં સદા તિષ્ઠામિ સત્તમાઃ ।। ૭૧.

તમે મહાન ખ્યાતિ મેળવો અને શાશ્વત મુક્તિ પામશો; આ રીતે કહીને મુનિઓ કૈલાસ પર્વત તરફ ગયા, જ્યાં હું હંમેશા પાર્વતીજી સાથે નિવાસ કરું છું, હે શ્રેષ્ઠ લોકો.

ઊચુર્માં તે ચ મુનયો ભવિતારો દ્વિજોત્તમાઃ । કલૌ ત્વદ્રૂપિણઃ સર્વે જટામુકુટધારિણઃ । સ્વેચ્છયા પ્રેતવેષાશ્ચ મિથ્યાલિઙ્ગધરાઃ પ્રભો ।। ૭૧.

એ મુનિઓએ મને કહ્યું: 'કળીયુગમાં બધા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો તમારા રૂપમાં, જટાવાળા અને મુકુટધારી બની, પોતાની ઈચ્છાથી પ્રેત જેવા વેશ ધારણ કરીને, ખોટા વૈરાગ્યના ચિહ્નો પહેરીને દેખાશે, હે પ્રભુ.'

તેષામનુગ્રહાર્થાય કિંચિચ્છાસ્ત્રં પ્રદીયતામ્ । યેનાસ્મદ્વંશજાઃ સર્વે વર્તેયુઃ કલિપીડિતાઃ ।। ૭૧.

'એ લોકોના કલ્યાણ માટે કોઈ શાસ્ત્ર આપો, જેથી અમારા વંશજ કળીયુગની પીડામાં પણ સાચો માર્ગ પકડી શકે.'

એવમભ્યર્થિતસ્તૈસ્તુ પુરાઽહં દ્વિજસત્તમાઃ । વેદક્રિયાસમાયુક્તાં કૃતવાનસ્મિ સંહિતામ્ ।। ૭૧.

એમને મારી પાસે વિનંતી કરતાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, મેં વેદિક વિધિથી યુક્ત એક સંહિતા રચી હતી.

નિઃશ્વાસાખ્યાં તતસ્તસ્યાં લીના બાભ્રવ્યશાણ્ડિલાઃ । અલ્પાપરાધાચ્છ્રુત્વૈવ ગતા બૈડાલિકા ભવન્ ।। ૭૧.

'નિઃશ્વાસ' નામની એ સંહિતામાં બાભ્રવ અને શાંડિલ્ય વંશના લોકો લીન થઈ ગયા; બૈડાલ વંશના લોકો થોડો ગુનો થતાં જ માત્ર સાંભળવાથી દૂર થઈ ગયા.

મયૈવ મોહિતાસ્તે હિ ભવિષ્યં જાનતા દ્વિજાઃ । લૌલ્યાર્થિનસ્તુ શાસ્ત્રાણિ કરિષ્યન્તિ કલૌ નરાઃ ।। ૭૧.

હા, બ્રાહ્મણો, ભવિષ્ય જાણીને મેં એમને મોહિત કર્યા; કળીયુગમાં લોભ માટે લોકો પોતાના મનગમતા શાસ્ત્રો બનાવશે.

નિઃશ્વાસસંહિતાયાં હિ લક્ષમાત્રં પ્રમાણતઃ । સૈવ પાશુપતી દીક્ષા યોગઃ પાશુપતસ્ત્વિહ ।। ૭૧.

નિઃશ્વાસ સંહિતામાં કુલ એક લાખ શ્લોક છે; એ જ પાશુપત દીક્ષા છે અને અહીં પાશુપત યોગ પણ એ જ છે.

એતસ્માદ્ વેદમાર્ગાદ્ધિ યદન્યદિહ જાયતે । તત્ ક્ષુદ્રકર્મ વિજ્ઞેયં રૌદ્રં શૌચવિવર્જિતમ્ ।। ૭૧.

આ વેદમાર્ગ સિવાય અહીં જે કંઈ થાય છે, એ બધું નાનું, ક્રૂર અને શુદ્ધિવિહિન કર્મ જ ગણવું.

યે રુદ્રમુપજીવન્તિ કલૌ વૈડાલિકા નરાઃ । લૌલ્યાર્થિનઃ સ્વશાસ્ત્રાણિ કરિષ્યન્તિ કલૌ નરાઃ । ઉચ્છુષ્મરુદ્રાસ્તે જ્ઞેયા નાહં તેષુ વ્યવસ્થિતઃ ।। ૭૧.

કળીયુગમાં જે બૈડાલ લોકો અને લોભી મનુષ્યો રુદ્રના નામે જીવન નિર્વાહ કરે છે અને પોતાના મનગમતા શાસ્ત્રો બનાવે છે, તેમને 'ઉચ્છુષ્મ રુદ્ર' જાણો—હું એમના વચ્ચે નથી.

ભૈરવેણ સ્વરૂપેણ દેવકાર્યે યદા પુરા । નર્તિતં તુ મયા સોઽયં સંબન્ધઃ ક્રૂરકર્મણામ્ ।। ૭૧.

પૂર્વે ભૈરવ રૂપે, દેવતાઓના કાર્ય માટે મેં નૃત્ય કર્યું હતું; એ જ ક્રૂર કર્મવાળાઓ સાથેનો સંબંધ છે.

ક્ષયં નિનીષતા દૈત્યાનટ્ટહાસો મયા કૃતઃ । યઃ પુરા તત્ર યે મહ્યં પતિતા અશ્રુબિન્દવઃ । અસંખ્યાતાસ્તુ તે રૌદ્રા ભવિતારો મહીતલે ।। ૭૧.

અસુરોનો નાશ કરવા માટે મેં એક વખત જોરથી હસ્યું હતું; એ સમયે મારી આંખમાંથી પડેલા અનગણિત ક્રૂર અશ્રુબિંદુઓ પૃથ્વી પર જન્મ લેશે.

ઉચ્છુષ્મનિરતા રૌદ્રાઃ સુરામાંસપ્રિયાઃ સદા । સ્ત્રીલોલાઃ પાપકર્માણઃ સંભૂતા ભૂતલેષુ તે ।। ૭૧.

ઉચ્છુષ્મમાં તત્પર, ક્રૂર, દારૂ અને માંસપ્રિય, સ્ત્રીલોલુપ અને પાપકર્મમાં લાગેલા એવા લોકો પૃથ્વી પર જન્મ લેશે.

તેષાં ગૌતમશાપાદ્ધિ ભવિષ્યન્ત્યન્વયે દ્વિજાઃ । તેષાં મધ્યે સદાચારા યે તે મચ્છાસને રતાઃ ।। ૭૧.

ગૌતમના શાપથી, બ્રાહ્મણો એમના વંશમાં જન્મ લેશે; તેમા જે લોકો સદાચારવાળા અને મારા ઉપદેશમાં તત્પર હશે.

સ્વર્ગં ચૈવાપવર્ગં ચ ઇતિ વૈ સંશયાત્ પુરા । વૈડાલિકાઽધો યાસ્યન્તિ મમ સંતતિદૂષકાઃ ।। ૭૧.

સ્વર્ગ કે મુક્તિ વિશે શંકા રાખનારા અને મારી વંશ પર કલંક લાવનારા લોકો, બિલાડીઓના લોકમાં જાશે.

પ્રાગ્ ગૌતમાગ્નિના દગ્ધાઃ પુનર્મદ્વચનાદ્ દ્વિજાઃ । નરકં તુ ગમિષ્યન્તિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।। ૭૧.

પહેલાં તેઓ ગૌતમના અગ્નિથી દાઝાયા હતા; હવે મારા આદેશથી એ દ્વિજો નિરંતર નરકમાં જાશે—આમાં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

રુદ્ર ઉવાચ । એવં મયા બ્રહ્મસુતાઃ પ્રોક્તા જગ્મુર્યથાગતમ્ । ગૌતમોઽપિ સ્વકં ગેહં જગામાશુ પરંતપઃ ।। ૭૧.

રુદ્રે કહ્યું: આમ, મેં બ્રહ્માના પુત્રોને કહ્યું અને તેઓ જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા; પરમશત્રુવિનાશક ગૌતમ પણ તરત પોતાના ઘરે પાછો ગયો.

એતદ્ વઃ કથિતં વિપ્રા મયા ધર્મસ્ય લક્ષણમ્ । એતસ્માદ્ વિપરીતો યઃ સ પાષણ્ડરતો ભવેત્ ।। ૭૧.

હે વિદ્વાનો, મેં તમને ધર્મના લક્ષણો કહી દીધાં; જે એના વિરુદ્ધ ચાલે છે, તે પાશંડમાં લાગણી ધરાવે છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । સર્વજ્ઞં સર્વકર્ત્તારં ભવં રુદ્રં પુરાતનમ્ । પ્રણમ્ય પ્રયતોઽગસ્ત્યઃ પપ્રચ્છ પરમેશ્વરમ્ ।। ૭૨.

શ્રીવરાહે કહ્યું: અગસ્ત્યે શ્રદ્ધાપૂર્વક સર્વજ્ઞ, સર્વકર્તા અને પ્રાચીન એવા ભવ રુદ્રને વંદન કરીને પરમેશ્વરને પ્રશ્ન કર્યો.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । ભવાન્ બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ ત્રયમેતત્ ત્રયી સ્મૃતા । દીપોઽગ્નિર્દોપસંયોગૈઃ સર્વશાસ્ત્રેષુ સર્વતઃ ।। ૭૨.

અગસ્ત્યે કહ્યું: તમે, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ—આ ત્રણેયને ત્રૈવીદ્ય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; જેમ દીવો અગ્નિ સાથે જોડાય છે, તેમ તમે સર્વ શાસ્ત્રોમાં સર્વત્ર રહેલા છો.

કસ્મિન્ પ્રધાનો ભગવાન્ કાલે કસ્મિન્નધોક્ષજઃ । બ્રહ્મા વા એતદાચક્ષ્વ મમ દેવ ત્રિલોચન ।। ૭૨.

હે ત્રિનેત્રધારી દેવ, કયા સમયમાં કયો ભગવાન મુખ્ય છે? ક્યારે અધોક્ષજ મહાન છે? કે પછી બ્રહ્મા? કૃપા કરીને મને કહો.

રુદ્ર ઉવાચ । વિષ્ણુરેવ પરં બ્રહ્મ ત્રિભેદમિહ પઠ્યતે । વેદસિદ્ધાન્તમાર્ગેષુ તન્ન જાનન્તિ મોહતાઃ ।। ૭૨.

રુદ્રે કહ્યું: વિષ્ણુ જ પરમ બ્રહ્મ છે, અહીં તેને ત્રણ રૂપે વર્ણવાય છે; વેદના નિષ્કર્ષના માર્ગે પણ, મોહિત લોકો આ વાત જાણતા નથી.