વરાહપુરાણમ્

કલૌ મત્કૃતમાર્ગેણ બહુરૂપેણ તામસૈઃ । ઇજ્યતે દ્વેષબુદ્ધ્યા સ પરમાત્મા જનાર્દનઃ ।। ૭૦.

કળીયુગમાં, મારા સ્થાપિત માર્ગથી, અનેક રૂપે અને તમસિક રીતોથી, પરમાત્મા જનાર્દન દુર્વિચારથી પૂજાય છે.

ન તસ્માત્ પરતો દેવો ભવિતા ન ભવિષ્યતિ । યો વિષ્ણુઃ સ સ્વયં બ્રહ્મા યો બ્રહ્મા સોઽહમેવ ચ ।। ૭૦.

એના કરતાં ઉપર કોઈ દેવ નથી, ન તો હશે; જે વિષ્ણુ છે એ જ પોતે બ્રહ્મા છે, અને જે બ્રહ્મા છે એ જ હું છું.

વેદત્રયેઽપિ યજ્ઞેઽસ્મિન્ યાજ્યં વેદેષુ નિશ્ચયઃ । યો ભેદં કુરુતેઽસ્માકં ત્રયાણાં દ્વિજસત્તમ । સ પાપકારી દુષ્ટાત્મા દુર્ગતિં ગતિમાપ્નુયાત્ ।। ૭૦.

ત્રણે વેદોમાં અને આ યજ્ઞમાં પણ, યાજ્ય વેદોમાં નિશ્ચિત છે; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે અમારાં ત્રણમાં ભેદ કરે છે, તે પાપી, દુષ્ટમન અને દુઃખદ ગતિ પામે છે.

ઇદં ચ શ્રૃણુ મેઽગસ્ત્ય ગદતઃ પ્રાક્તનં તથા । યથા કલૌ હરેર્ભક્તિં ન કુર્વન્તીહ માનવાઃ ।। ૭૦.

હે અગસ્ત્ય, હવે મારી પાસેથી સાંભળ, જેમ હું ભૂતકાળની વાત કહું છું—કે કળીયુગમાં અહીં મનુષ્યો હરિની ભક્તિ નથી કરતા.

ભૂર્લોકવાસિનઃ સર્વે પુરા યષ્ટ્વા જનાર્દનમ્ । ભુવર્લોકં પ્રપદ્યન્તે તત્રસ્થા અપિ કેશવમ્ । આરાધ્ય સ્વર્ગતિં યાન્તિ ક્રમાન્મુક્તિં વ્રજન્તિ ચ ।। ૭૦.

ભૂતકાળમાં, ભૂલોકના બધા રહેવાસીઓએ જનાર્દનની પૂજા કરીને ભુવર્લોક પ્રાપ્ત કર્યો; ત્યાંના રહેવાસીઓએ પણ કેશવની આરાધના કરીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો અને ક્રમશઃ મુક્તિ પામી.

એવં મુક્તિપદે વ્યાપ્તે સર્વલોકૈસ્તથૈવ ચ । મુક્તિભાજસ્તતો દેવાસ્તં દધ્યુઃ પ્રયતા હરિમ્ ।। ૭૦.

આ રીતે, જ્યારે મુક્તિનું સ્થાન બધાં લોકોએ વ્યાપી લીધું, ત્યારે મુક્તિ પામવાના લાયક દેવોએ હરિની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી.

સોઽપિ સર્વગતત્વાચ્ચ પ્રાદુર્ભૂતઃ સનાતનઃ । ઉવાચ બ્રૂત કિં કાર્યં સર્વયોગિવરાઃ સુરાઃ ।। ૭૦.

એ સર્વવ્યાપી અને સનાતન ભગવાન પ્રગટ થયા અને કહ્યું: 'હે સર્વ શ્રેષ્ઠ યોગીઓ અને દેવો, શું કરવું તે કહો.'

તે તં પ્રણમ્ય દેવેશમૂચુશ્ચ પરમેશ્વરમ્ । દેવદેવ જનઃ સર્વો મુક્તિમાર્ગે વ્યવસ્થિતઃ । કથં સૃષ્ટિઃ પ્રભવિતા નરકેષુ ચ કો વસેત્ ।। ૭૦.

તેઓએ દેવેશને વંદન કરીને પરમેશ્વરને કહ્યું: 'હે દેવાદિદેવ, બધા લોકો મુક્તિના માર્ગે સ્થિર છે; હવે સર્જન કેવી રીતે થશે અને નરકમાં કોણ રહેશે?'

એવમુક્તસ્તતો દેવૈસ્તાનુવાચ જનાર્દનઃ । યુગાનિ ત્રીણિ બહવો મામુપેષ્યન્તિ માનવાઃ ।। ૭૦.

આ રીતે દેવોએ પૂછ્યા ત્યારે જનાર્દને ઉત્તર આપ્યો: 'ત્રણ યુગો અને ઘણા વધુ સમય સુધી મનુષ્યો મારી પાસે આવશે.'

અન્ત્યે યુગે પ્રવિરલા ભવિષ્યન્તિ મદાશ્રયાઃ । એષ મોહં સૃજામ્યાશુ યો જનં મોહયિષ્યતિ ।। ૭૦.

છેલ્લા યુગમાં મારા ભક્તો બહુ ઓછા રહી જશે; ત્યારે હું તરત જ એવો મોહ ઊભો કરીશ કે લોકો બધાં ભટકી જશે.

ત્વં ચ રુદ્ર મહાબાહો મોહશાસ્ત્રાણિ કારય । અલ્પાયાસં દર્શયિત્વા ફલં દીર્ઘં પ્રદર્શય ।। ૭૦.

હે મહાબાહુ રુદ્ર, તું મોહ પેદા કરનાર શાસ્ત્રો રચ; ઓછા પ્રયત્નમાં મોટું ફળ મળે એવું બતાવ.

કુહકં ચેન્દ્રજાલાનિ વિરુદ્ધાચરણાનિ ચ । દર્શયિત્વા જનં સર્વં મોહયાશુ મહેશ્વર ।। ૭૦.

જાદૂ, માયા અને વિરુદ્ધ આચરણ બતાવીને, હે મહેશ્વર, બધા લોકોને તરત જ મોહમાં પાડી દે.

એવમુક્ત્વા તદા તેન દેવેન પરમેષ્ઠિના । આત્મા તુ ગોપિતઃ સદ્યઃ પ્રકાશ્યોઽહં કૃતસ્તદા ।। ૭૦.

એવું કહીને, એ સમયે પરમેશ્વરે મારી સાચી ઓળખ છુપાવી અને પછી તરત જ દેખાડી.

તસ્માદારભ્ય કાલં તુ મત્પ્રણીતેષુ સત્તમ । શાસ્ત્રેષ્વભિરતો લોકો બાહુલ્યેન ભવેદતઃ ।। ૭૦.

એ સમયે પછીથી, હે શ્રેષ્ઠ, લોકો મોટાભાગે મારા બનાવેલા શાસ્ત્રોમાં જ મન લગાવતા થયા છે.

વેદાનુવર્ત્તિનં માર્ગં દેવં નારાયણં તથા । એકીભાવેન પશ્યન્તો મુક્તિભાજો ભવન્તિ તે ।। ૭૦.

જે લોકો વેદના માર્ગ અને દેવ નારાયણને એકરૂપ જોઈને ચાલે છે, તેઓ મુક્તિ પામે છે.

માં વિષ્ણોર્વ્યતિરિક્તં યે બ્રહ્માણં ચ દ્વિજોત્તમ । ભજન્તે પાપકર્માણસ્તે યાન્તિ નરકં નરાઃ ।। ૭૦.

જે લોકો મને કે બ્રહ્માને વિષ્ણુથી અલગ માને છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એવા પાપી લોકો નરકમાં જાય છે.

યે વેદમાર્ગનિર્મુક્તાસ્તેષાં મોહાર્થમેવ ચ । નયસિદ્ધાન્તસંજ્ઞાભિર્મયા શાસ્ત્રં તુ દર્શિતમ્ ।। ૭૦.

જે લોકોએ વેદમાર્ગ છોડ્યો છે, તેમને ભટકાવવા માટે જ મેં વિવિધ મત અને સિદ્ધાંતોવાળા શાસ્ત્રો બતાવ્યા છે.

પાશોઽયં પશુભાવસ્તુ સ યદા પતિતો ભવેત્ । તદા પાશુપતં શાસ્ત્રં જાયતે વેદસંજ્ઞિતમ્ ।। ૭૦.

આ બંધન એટલે પશુભાવ; જ્યારે એ દૂર થાય છે, ત્યારે પશુપત શાસ્ત્ર, જેને વેદરૂપ કહેવાય છે, પ્રગટે છે.

વેદમૂર્તિરહં વિપ્ર નાન્યશાસ્ત્રાર્થવાદિભિઃ । જ્ઞાયતે મત્સ્વરૂપં તુ મુક્ત્વા વેદમનાદિમત્ । વેદવેદ્યોઽસ્મિ વિપ્રર્ષે બ્રાહ્મણૈશ્ચ વિશેષતઃ ।। ૭૦.

હું વેદરૂપ છું, હે વિદ્વાન, મારા સ્વરૂપને બીજાં શાસ્ત્રો કે તેમની વાતોથી જાણી શકાય નહીં; અનાદિ વેદથી જ મને ઓળખી શકાય છે. ખાસ કરીને બ્રાહ્મણો માટે હું વેદથી જ જાણી શકાય છું.

યુગાનિ ત્રીણ્યહં વિપ્ર બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથૈવ ચ । ત્રયોઽપિ સત્ત્વાદિગુણાસ્ત્રયો વેદાસ્ત્રયોઽગ્નયઃ ।। ૭૦.

હું ત્રણ યુગ છું, હે વિદ્વાન, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ પણ છે; ત્રણ ગુણ, ત્રણ વેદ અને ત્રણ અગ્નિ પણ છે.

ત્રયો લોકાસ્ત્રયઃ સંધ્યાસ્ત્રયો વર્ણાસ્તથૈવ ચ । સવનાનિ તુ તાવન્તિ ત્રિધા બદ્ધમિદં જગત્ ।। ૭૦.

ત્રણ લોક, ત્રણ સંધ્યા, ત્રણ વર્ણ અને ત્રણ યજ્ઞ પણ છે; આ જગત ત્રણ રીતે બંધાયેલું છે.

ય એવં વેત્તિ વિપ્રર્ષે પરં નારાયણં તથા । અપરં પદ્મયોનિં તુ બ્રહ્માણં ત્વપરં તુ મામ્ । ગુણતો મુખ્યતસ્ત્વેક એવાહં મોહ ઇત્યુત ।। ૭૦.

જે આ રીતે જાણે છે, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, કે પરમ નારાયણ, બીજું કમળથી જન્મેલો બ્રહ્મા અને હું ત્રીજું; ગુણથી મુખ્ય તો હું જ છું, બાકીની બધું મોહ છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । એવમુક્તસ્તતો દેવા ઋષયશ્ચ પિનાકિના । અહં ચ નૃપતે તસ્ય દેવસ્ય પ્રણતોઽભવમ્ ।। ૭૧.

અગસ્ત્ય બોલ્યા: એવું સાંભળીને, દેવતાઓ, ઋષિઓ અને હું, હે રાજા, પિનાકધારી ભગવાનને વંદન કર્યું.

પ્રણમ્ય શિરસા દેવં યાવત્ પશ્યામહે નૃપ । તાવત્ તસ્યૈવ રુદ્રસ્ય દેહસ્થં કમલાસનમ્ ।। ૭૧.

શિર નમાવીને ભગવાનને જોયા, ત્યારે રુદ્રના શરીરમાં જ અમને કમળાસન બ્રહ્મા દેખાયા.

નારાયણં ચ હૃદયે ત્રસરેણુસુસૂક્ષ્મકમ્ । જ્વલદ્ભાસ્કરવર્ણાભં પશ્યામ ભવદેહતઃ ।। ૭૧.

અને તેમના હૃદયમાં, ધૂળના કણ જેટલા સૂક્ષ્મ અને તેજસ્વી નારાયણને અમે ભવાનીના શરીરમાં જોયા.

તં દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતાઃ સર્વે યાજકા ઋષયો મમ । જયશબ્દરવાંશ્ચક્રુઃ સામઋગ્યજુષાં સ્વનમ્ ।। ૭૧.

એમને જોઈને, મારા સાથેના બધા યજ્ઞકર્તા ઋષિઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; તેમણે જયજયકાર અને સામ, ઋચા અને યજુરના મંત્રોનું ગાન કર્યું.

કૃત્વોચુસ્તે તદા દેવં કિમિદં પરમેશ્વર । એકસ્યામેવ મૂર્તૌ તે લક્ષ્યન્તે ચ ત્રિમૂર્ત્તયઃ ।। ૭૧.

પછી તેમણે ભગવાનને પૂછ્યું: હે પરમેશ્વર, આ શું છે? તમારી એક જ મૂર્તિમાં ત્રણેય રૂપ કેમ દેખાય છે?

રુદ્ર ઉવાચ । યજ્ઞેઽસ્મિન્ યદ્ધુતં હવ્યં મામુદ્દિશ્ય મહર્ષયઃ । તે ત્રયોઽપિ વયં ભાગં ગૃહ્ણીમઃ કવિસત્તમાઃ ।। ૭૧.

રુદ્રે કહ્યું: આ યજ્ઞમાં મહર્ષિઓએ જે પણ હવન મારી માટે અર્પણ કર્યું છે, એમાં અમારે ત્રણેયને ભાગ મળે છે, હે શ્રેષ્ઠ કવિઓ.

નાસ્માકં વિવિધો ભાવો વર્તતે મુનિસત્તમાઃ । સમ્યગ્દૃશઃ પ્રપશ્યન્તિ વિપરીતેષ્વનેકશઃ ।। ૭૧.

હે મહાન ઋષિઓ, અમારામાં કોઈ ભિન્નતા નથી; જેમની દૃષ્ટિ શુદ્ધ છે તેઓ સાચું જોઈ શકે છે, પણ વિપરીત વાતોમાં ઘણા લોકો અલગ જુએ છે.