વરાહપુરાણમ્

કૈલાસશ્રૃઙ્ગપ્રતિમાનિ તીરે - ષ્વનેકરત્નોત્પલસંચિતાનિ । ગૃહાણિ ધન્યાધ્યુષિતાનિ નીચૈ - રુપાસિતાનિ દ્વિજદેવવિપ્રૈઃ ।। ૬૯.

કિનારે કૈલાસ શૃંગ જેવા ઘરો હતા, જેમાં અનેક રત્નકમળ સજાવેલા હતા, અને ધન્ય લોકો રહેતા હતા, જેમને દ્વિજ, દેવ અને વિદ્વાન માન આપતા હતા.

પદ્માનિ ભૃઙ્ગાવનતાનિ ચેલુ - સ્તેષાં પુનર્ગુરુભારાદજસ્ત્રમ્ । જલેષુ યેષાં સુસ્વરાસ્યો દ્વિજાતિ- ર્વેદોદિતાનાહ વિચિત્રમન્ત્રાન્ ।। ૬૯.

કમળો પર ભમરોના ભારથી વાંકડા થઈને સતત હલતા હતા; અને એ પાણીમાં મધુર અવાજવાળા દ્વિજવર્ગ વેદમાંથી અદભુત મંત્રો ઉચ્ચારતા હતા.

સિતાબ્જમાલાર્ચિતગાત્રવન્તિ વાસોત્તરીયાણિ ખગપ્રવારૈઃ । સરાંસ્યનેકાનિ તથા દ્વિજાસ્તુ પઠન્તિ યજ્ઞાર્થવિધિં પુરાણમ્ ।। ૬૯.

તેમના શરીર સફેદ કમળમાળાથી શોભતા હતા, ઉપરના વસ્ત્ર સુંદર હતા, અને અનેક પક્ષીઓ ફરતા હતા; એવા અનેક સરોવરોમાં દ્વિજવર્ગ યજ્ઞવિધિનું પ્રાચીન પઠન કરતા હતા.

ભ્રમન્નહં તેષુ સરઃસ્વપશ્યં વૃન્દાન્યનેકાનિ સુરાઙ્ગનાનામ્ । વિદ્યાધરાણાં ચ તથૈવ કન્યાઃ સ્નાનાય તં દેશમુપાગતાશ્ચ ।। ૬૯.

હું એ સરોવરોમાં ફરતો હતો ત્યારે, મેં અનેક દેવકન્યાઓનાં જૂથો જોયા, અને એ જ રીતે વિદ્યાધર કન્યાઓ પણ ત્યાં સ્નાન કરવા આવી હતી.

તતઃ કદાચિદ્ ભ્રમતા નૃપોત્તમ પ્રદૃષ્ટમન્યત્સુસરઃ સુતોયમ્ । પ્રાગ્ દૃષ્ટમેકં તુ તથૈવ તીરે કુટીં પ્રપશ્યામિ યથા પુરાઽહમ્ ।। ૬૯.

પછી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, હું ફરતો હતો ત્યારે, મેં બીજું સુંદર અને શુદ્ધ પાણીવાળું સરોવર જોયું; અને પહેલાં જેવું જ કિનારે એક ઝૂંપડું જોયું, જેમ મેં પહેલાં જોયું હતું.

યાવત્ કુટીં તાં પ્રવિશામિ રાજન્ તપસ્વિનં તં સ્થિતમેકદેશે । દૃષ્ટ્વાભિગમ્યાભિવદામિ યાવત્ સ્મયન્નુવાચાપ્રતિમપ્રભાવઃ ।। ૬૯.

રાજા, હું જ્યારે એ ઝૂંપડીમાં પ્રવેશ્યો અને એક જ જગ્યાએ ઊભેલા તપસ્વીને જોયા, ત્યારે હું આગળ વધ્યો અને તેમને વંદન કર્યા. એ સમયે તેઓ સ્મિત કરીને બોલ્યા, જેમની શક્તિનું કોઈ સરખામણું નથી.

તાપસ ઉવાચ । કિં માં વિપ્ર ન જાનીષે પ્રાગ્દૃષ્ટમપિ સત્તમ । યેન ત્વં મૂઢવલ્લોકમિમમપ્યનુપશ્યસિ ।। ૬૯.

તપસ્વીએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શું તું મને ઓળખતો નથી? તું તો મને અગાઉ જોઈ ચૂક્યો છે. પછી પણ તું આ જગતને જાણે મૂર્ખની જેમ કેમ જોઈ રહ્યો છે?'

દૃષ્ટં મત્કમિદં દેવૈર્ભુવનં યન્ન દૃશ્યતે । ત્વત્પ્રિયાર્થં મયા લોકો દર્શિતઃ સ દ્વિજોત્તમ ।। ૬૯.

આ જગત, જેને દેવતાઓએ પણ નથી જોયું, તે હું તારા પ્રેમ માટે તને બતાવ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

સંપદં પશ્ય લોકસ્ય મદીયસ્ય મહામુને । દધિક્ષીરવહા નદ્યસ્તથા સર્પિર્મયાન્ હ્રદાન્ ।। ૬૯.

હે મહાન ઋષિ, મારા જગતની સંપત્તિ જો: અહીં દહીં અને દૂધની નદીઓ વહે છે અને સરોવરો ઘીથી ભરેલા છે.

ગૃહાણાં હેમરત્નાનાં સ્તમ્ભાન્ હેમમયાન્ ગૃહે । રત્નોત્પલચિતાં ભૂમિં પદ્મરાગસમપ્રભામ્ । પારિજાતપ્રસૂનાઢ્યાં સેવિતાં યક્ષકિન્નરૈઃ ।। ૬૯.

ઘરોના સોનાના અને રત્નોના થાંભલા, રત્નોથી છલકતી અને પદ્મરાગ જેવી ચમકતી જમીન, પારિજાતના ફૂલોની સુગંધ અને યક્ષ-કિંનરોથી ભરેલું આ જગત જોઈને આનંદ માણ.

એવમુક્તસ્તદા તેન તાપસેન નરાધિપ । વિસ્મયાપન્નહૃદયસ્તમેવાહં તુ પૃષ્ટવાન્ ।। ૬૯.

હે રાજા, એ તપસ્વીએ આમ કહ્યું ત્યારે મારું હૃદય આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું અને મેં તેમને વધુ પ્રશ્ન કર્યા.

ભગવંસ્તવ લોકોઽયં સર્વલોકવરોત્તમઃ । સર્વલોકા મયા દૃષ્ટા બ્રહ્મશક્રાદિસંસ્થિતાઃ ।। ૬૯.

હે ભગવાન, તમારું આ જગત બધા લોકોથી શ્રેષ્ઠ છે. મેં બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર અને બીજા બધા લોક પણ જોયા છે.

અયં ત્વપૂર્વો લોકો મે પ્રતિભાતિ તપોધન । સંપદૈશ્વર્યતેજોભિર્હર્મ્યરત્નચયૈસ્તથા ।। ૬૯.

પણ, હે તપશ્ચર્યાવાન, આ જગત તો મને એકદમ નવાં અને અજાણ્યાં લાગે છે—સંપત્તિ, ઐશ્વર્ય, તેજ અને મહેલના રત્નોથી ભરપૂર.

સરોભિઃ સૂદકૈઃ પુણ્યૈર્જલજૈશ્ચ વિશેષતઃ । અત્યદ્ભુતમિદં લોકં દૃષ્ટવાનસ્મિ તે મુને ।। ૬૯.

પવિત્ર સરોવરો, શુદ્ધ કુંડ અને ખાસ કરીને કમળોથી ભરેલું, હે ઋષિ, તમારું આ જગત મેં જોયું અને એ અતિ આશ્ચર્યજનક છે.

ઇત્થંભૂતં કથં લોકો ભવાંશ્ચેત્થં વ્યવસ્થિતઃ । કથયસ્વૈતસ્ય હેતું મે કશ્ચ ત્વં મુનિપુંગવ ।। ૬૯.

આવું અજોડ જગત કેવી રીતે થયું અને તમે અહીં કેમ સ્થિર છો? આનું કારણ મને કહો અને તમે કોણ છો, હે મહાન ઋષિ?

કથમિલાવૃતે વર્ષે સરસ્તીરે મહામુને । દૃષ્ટવાનસ્મિ સોઽહં ત્વં સરસ્તત્ સા કુટી મુને । હેમહર્મ્યાકુલે લોકે કિં વા સ્થાનં તુ તે કુટિઃ ।। ૬૯.

હે મહાન ઋષિ, ઇલાવૃત પ્રદેશમાં સરોવર કાંઠે મેં તમને કેવી રીતે જોયા? એ સરોવર, એ ઝૂંપડી—આ સોનાના મહેલો ભરેલા જગતમાં તમારું સ્થાન શું છે?

એવમુક્તઃ સ ભગવાત્ મયાઽસૌ મુનિપુંગવઃ । પ્રાહ મહ્યં યથાવૃત્તં યત્ તુ રાજેન્દ્ર તચ્છૃણુ ।। ૬૯.

હું એમ કહીને, એ મહાન ઋષિએ મને જે બન્યું એ પ્રમાણે બધું કહ્યું. હે રાજેન્દ્ર, હવે તું સાંભળ.

તાપસ ઉવાચ । અહં નારાયણો દેવો જલરૂપી સનાતનઃ । યેન વ્યાપ્તમિદં વિશ્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।। ૬૯.

તપસ્વીએ કહ્યું: 'હું જ નારાયણ છું, શાશ્વત અને જળરૂપે રહેનારો દેવ, જેના દ્વારા આ આખું જગત, ત્રણેય લોક અને ચાલતું-અચળ બધું વ્યાપ્ત છે.'

યા સા ત્વાપ્યાકૃતિસ્તસ્ય દેવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ । સોઽહં વરુણ ઇત્યુક્તઃ સ્વયં નારાયણઃ પરઃ ।। ૬૯.

જે સ્વરૂપ તું એ પરમેશ્વરનું જોયું, એ હું જ છું—મને લોકો વરુણ કહે છે, પણ હું તો પરમ નારાયણ જ છું.

ત્વયા ચ સપ્ત જન્માનિ અહમારાધિતઃ પુરા । તેન ત્રૈલોક્યનાશેઽપિ ત્વમેકસ્ત્વભિલક્ષિતઃ ।। ૬૯.

પૂર્વે તું સાત જન્મ સુધી મને આરાધ્યા છે, તેથી ત્રણેય લોકના વિનાશ સમયે પણ મેં તને એકલો પસંદ કર્યો છે.

એવમુક્તસ્તદા તેન નિદ્રામીલિતલોચનઃ । પતિતોઽહં ધરાપૃષ્ઠે તત્ક્ષણાત્ પુનરુત્થિતઃ ।। ૬૯.

એ તપસ્વીએ આમ કહ્યું ત્યારે, મારી આંખે ઊંઘથી ભારેલી હતી અને હું ધરતી પર પડી ગયો, પણ એ જ ક્ષણે ફરી ઉઠી ગયો.

યાવત્પશ્યામ્યહં રાજન્ તમૃષિં તચ્ચ વૈ પુરમ્ । તાવન્મેરુગિરેર્મૂર્ધ્નિં પશ્યામ્યાત્માનમાત્મના ।। ૬૯.

હે રાજા, હું જ્યારે જોઉં છું, ત્યારે એ ઋષિ અને એ નગરને જોઈ રહ્યો છું; પછી હું પોતે પોતાને મેરુ પર્વતની ચોટી પર જોઈ રહ્યો છું.

સમુદ્રાન્ સપ્ત પશ્યામિ તથૈવ કુલપર્વતાન્ । સપ્તદ્વીપવતીં પૃથ્વીં દૃષ્ટવાનસ્મિ પાર્થિવ ।। ૬૯.

હું સાત સમુદ્રો, મુખ્ય પર્વતો અને સાત દ્વીપોથી ભરેલી પૃથ્વી જોઈ રહ્યો છું, હે રાજા.

અદ્યાપિ તં લોકવરં ધ્યાયંસ્તિષ્ઠામિ સુવ્રત । કદા પ્રાપ્સ્યેઽથ તં લોકમિતિ ચિન્તાપરોઽભવમ્ ।। ૬૯.

હે સુવ્રત, આજે પણ હું એ ઉત્તમ લોકનું ધ્યાન કરતો રહું છું; ક્યારે મને એ લોક મળશે, એ વિચારમાં હું સતત લીન રહ્યો છું.

એવં તે કૌતુકં રાજન્ કથિતં પરમેષ્ઠિનઃ । યદ્ વૃત્તં મમ દેહે તુ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ।। ૬૯.

હે રાજન, પરમેશ્વર અને મારી દેહની સાથે જે અદ્ભુત ઘટના બની, તે બધું મેં તને કહ્યુ છે; હવે તું બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । ભગવન્ કિં કૃતં લોકં ત્વયા તમનુપશ્યતા । વ્રતં તપો વા ધર્મો વા પ્રાપ્ત્યર્થં તસ્ય વૈ મુને ।। ૭૦.

ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: હે ભગવન, જ્યારે એ લોકને તું જોઈ શક્યો નહતો, ત્યારે તું શું કર્યુ? એ લોક મેળવવા માટે તું કોઈ વ્રત, તપ કે ધર્મ કર્યો હતો કે કેમ, હે મુનિ?

અનારાધ્ય હરિં ભક્ત્યા કો લોકાન્ કામયેદ્ બુધઃ । આરાધિતે હરૌ લોકાઃ સર્વે કરતલેઽભવન્ ।। ૭૦.

હે વિદ્વાન, જે માણસે હરિની ભક્તિપૂર્વક આરાધના નથી કરી, તે કયાં લોકની ઇચ્છા રાખે? જ્યારે હરિ pleased થાય છે, ત્યારે બધા લોક તો જાણે હાથમાં આવી જાય છે.

એવં સંચિન્ત્ય રાજેન્દ્ર મયા વિષ્ણુઃ સનાતનઃ । આરાધિતો વર્ષશતં ક્રતુભિર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।। ૭૦.

હે રાજેન્દ્ર, આમ વિચારીને મેં શતાબ્દી સુધી અનેક દાનવાળા યજ્ઞો દ્વારા સનાતન વિષ્ણુની આરાધના કરી.

તતઃ કદાચિદ્ બહુના કાલેન નૃપનન્દન । યજતો મમ દેવેશં યજ્ઞમૂર્તિં જનાર્દનમ્ । આહૂતા આગતા દેવાઃ સમમેવ સવાસવાઃ ।। ૭૦.

પછી, લાંબા સમય પછી, હે રાજકુમાર, જ્યારે હું દેવોના સ્વામી, યજ્ઞમૂર્તિ જનાર્દનનું યજ્ઞ કરતો હતો, ત્યારે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ બોલાવવામાં આવ્યા અને ત્યાં આવ્યા.