વરાહપુરાણમ્

નિર્યયુઃ કાઞ્ચનં પીઠમેકા તાસાં પ્રગૃહ્ય વૈ । સા માં પ્રાદાત્ તદાઽન્યાઽદાત્ સલિલં કરસંસ્થિતમ્ ।। ૬૯.

એમાંથી એકે સોનાનું આસન લાવીને મને આપ્યું; બીજીએ હાથમાં પાણી લઈને મને આપ્યું.

ગૃહીત્વાઽન્યા તુ મે પાદૌ ક્ષાલિતું ચોપચક્રમે । અન્યે દ્વે વ્યજને ગૃહ્ય મત્પક્ષાભ્યાં વ્યવસ્થિતે ।। ૬૯.

બીજીએ મારા પગ પકડીને ધોવા માટે શરૂ કર્યું; બાકી બે કન્યાઓ હાથમાં પંખા લઈને મારા બાજુએ ઊભી રહી.

તતો હુઙ્કારમકરોત્ પુનરેવ મહાતપાઃ । તચ્છબ્દાદન્તરં હૈમદ્રોણીં યોજનવિસ્તૃતામ્ । ગૃહ્યાજગામ મકરોત્પ્લવં સરસિ પાર્થિવ ।। ૬૯.

પછી એ મહાતપસ્વીએ ફરી 'હું'કાર કર્યો; એ અવાજથી એક યોજન જેટલી પહોળી સોનાની ડોળી આવી, અને એક મકર સરોવર પર ઉછળી પડ્યો, રાજન.

તસ્યાં તુ કન્યાઃ શતશો હેમકુમ્ભકરાઃ શુભાઃ । આયયુસ્તમથો દૃષ્ટ્વા સ મુનિઃ પ્રાહ માં નૃપ ।। ૬૯.

એ ડોળીમાં સોનાના ઘડાં ધરાવતી સોંસો શુભ કન્યાઓ આવી; આ જોઈને એ ઋષિએ મને કહ્યું, રાજા.

સ્નાનાર્થં કલ્પિતં બ્રહ્મન્નિદં તે સર્વમેવ તુ । દ્રોણીં પ્રવિશ્ય ચેમાં ત્વં સ્નાતુમર્હસિ સત્તમ ।। ૬૯.

'બ્રાહ્મણ, આ બધું તારા સ્નાન માટે તૈયાર કર્યું છે; તું આ ડોળીમાં જઈને સ્નાન કર, ઉત્તમજન.'

તતોઽહં તસ્ય વચનાત્ તસ્યાં દ્રોણ્યાં નરાધિપ । વિશામિ તાવત્ સરસિ સા દ્રોણી પ્રત્યમજ્જત ।। ૬૯.

પછી, એના કહેવાથી, હે મનુષ્યરાજ, હું એ સરોવરની ડોળીમાં પ્રવેશ્યો; અને એ ડોળી પાણીમાં ડૂબી ગઈ.

દ્રોણ્યાં જલે નિમગ્નોઽહમ્ ઇતિ મત્વા નરેશ્વર । ઉન્મગ્નોઽહં તતો લોકમપૂર્વં દૃષ્ટવાંસ્તતઃ ।। ૬૯.

હું વિચારતો હતો કે હું ડોળીના પાણીમાં ડૂબી ગયો છું, રાજા, પણ પછી હું ઉપર આવ્યો અને એક અજાણી દુનિયા જોઈ.

સુહર્મ્યકક્ષ્યાયતનં વિશાલં રથ્યાપથં શુદ્ધજનાનુકીર્ણમ્ । નીત્યુત્તમૈઃ સેવિતમાત્મવિદ્ભિ - ર્નૃભિઃ પુરાણૈર્નયમાર્ગસંસ્થૈઃ ।। ૬૯.

ત્યાં મેં વિશાળ અને સુંદર નગર જોયું, જેમાં પહોળા રસ્તાઓ પર પવિત્ર હૃદયવાળા લોકો ભેગા થયા હતા, અને જ્ઞાનીઓ, આત્મજ્ઞાની, અને ધર્મના માર્ગે ચાલનારા પ્રાચીન રાજાઓ વસતા હતા.

સંસારચર્યાપરિઘાભિરુગ્રં ગમ્ભીરપાતાલતલસ્થમાદ્યમ્ । સિતૈર્નૃભિઃ પાશવરાગ્રહસ્તૈઃ દ્વિપાશ્વસંઘૈર્વિવિધૈરુપેતમ્ ।। ૬૯.

એ સ્થળ જગતના વ્યવહારથી પર અને પાતાળના ઊંડા તળિયે હતું, જ્યાં સફેદ વસ્ત્રધારી પુરુષો ફાંસીઓ પકડીને, અને વિવિધ હાથી-ઘોડાની ટોળીઓ સાથે ફરતા હતા.

વિચિત્રપદ્મોત્પલસંવૃતાનિ સરાંસિ નાનાવિહગાકુલાનિ । અમ્ભોજપત્રસ્થિતભૃઙ્ગનાદૈ- રુદ્ગીતવન્તીવ લયૈરનૈકૈઃ । કૈલાસશ્રૃઙ્ગપ્રતિમાનિ તીરે - ષ્વનેકરત્નોત્પલસંચિતાનિ । ગૃહાણિ ધન્યાધ્યુષિતાનિ નીચૈ - રુપાસિતાનિ દ્વિજદેવવિપ્રૈઃ ।। ૬૯.

ત્યાં વિવિધ કમળ અને ઉટપલથી ઢંકાયેલા સરોવર હતા, જેમાં અનેક પક્ષીઓ ભેગા હતા; કમળપત્ર પર બેઠેલા ભમરોના ગુંજનથી અનેક રાગો ઊઠતા હતા; કિનારે કૈલાસ શૃંગ જેવાં ઘરો હતા, જેમાં અનેક રત્નકમળ સજાવેલા હતા, અને ધન્ય લોકો રહેતા હતા, જેમને દ્વિજ, દેવ અને વિદ્વાન માન આપતા હતા.

કૈલાસશ્રૃઙ્ગપ્રતિમાનિ તીરે - ષ્વનેકરત્નોત્પલસંચિતાનિ । ગૃહાણિ ધન્યાધ્યુષિતાનિ નીચૈ - રુપાસિતાનિ દ્વિજદેવવિપ્રૈઃ ।। ૬૯.

કિનારે કૈલાસ શૃંગ જેવા ઘરો હતા, જેમાં અનેક રત્નકમળ સજાવેલા હતા, અને ધન્ય લોકો રહેતા હતા, જેમને દ્વિજ, દેવ અને વિદ્વાન માન આપતા હતા.

પદ્માનિ ભૃઙ્ગાવનતાનિ ચેલુ - સ્તેષાં પુનર્ગુરુભારાદજસ્ત્રમ્ । જલેષુ યેષાં સુસ્વરાસ્યો દ્વિજાતિ- ર્વેદોદિતાનાહ વિચિત્રમન્ત્રાન્ ।। ૬૯.

કમળો પર ભમરોના ભારથી વાંકડા થઈને સતત હલતા હતા; અને એ પાણીમાં મધુર અવાજવાળા દ્વિજવર્ગ વેદમાંથી અદભુત મંત્રો ઉચ્ચારતા હતા.

સિતાબ્જમાલાર્ચિતગાત્રવન્તિ વાસોત્તરીયાણિ ખગપ્રવારૈઃ । સરાંસ્યનેકાનિ તથા દ્વિજાસ્તુ પઠન્તિ યજ્ઞાર્થવિધિં પુરાણમ્ ।। ૬૯.

તેમના શરીર સફેદ કમળમાળાથી શોભતા હતા, ઉપરના વસ્ત્ર સુંદર હતા, અને અનેક પક્ષીઓ ફરતા હતા; એવા અનેક સરોવરોમાં દ્વિજવર્ગ યજ્ઞવિધિનું પ્રાચીન પઠન કરતા હતા.

ભ્રમન્નહં તેષુ સરઃસ્વપશ્યં વૃન્દાન્યનેકાનિ સુરાઙ્ગનાનામ્ । વિદ્યાધરાણાં ચ તથૈવ કન્યાઃ સ્નાનાય તં દેશમુપાગતાશ્ચ ।। ૬૯.

હું એ સરોવરોમાં ફરતો હતો ત્યારે, મેં અનેક દેવકન્યાઓનાં જૂથો જોયા, અને એ જ રીતે વિદ્યાધર કન્યાઓ પણ ત્યાં સ્નાન કરવા આવી હતી.

તતઃ કદાચિદ્ ભ્રમતા નૃપોત્તમ પ્રદૃષ્ટમન્યત્સુસરઃ સુતોયમ્ । પ્રાગ્ દૃષ્ટમેકં તુ તથૈવ તીરે કુટીં પ્રપશ્યામિ યથા પુરાઽહમ્ ।। ૬૯.

પછી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, હું ફરતો હતો ત્યારે, મેં બીજું સુંદર અને શુદ્ધ પાણીવાળું સરોવર જોયું; અને પહેલાં જેવું જ કિનારે એક ઝૂંપડું જોયું, જેમ મેં પહેલાં જોયું હતું.

યાવત્ કુટીં તાં પ્રવિશામિ રાજન્ તપસ્વિનં તં સ્થિતમેકદેશે । દૃષ્ટ્વાભિગમ્યાભિવદામિ યાવત્ સ્મયન્નુવાચાપ્રતિમપ્રભાવઃ ।। ૬૯.

રાજા, હું જ્યારે એ ઝૂંપડીમાં પ્રવેશ્યો અને એક જ જગ્યાએ ઊભેલા તપસ્વીને જોયા, ત્યારે હું આગળ વધ્યો અને તેમને વંદન કર્યા. એ સમયે તેઓ સ્મિત કરીને બોલ્યા, જેમની શક્તિનું કોઈ સરખામણું નથી.

તાપસ ઉવાચ । કિં માં વિપ્ર ન જાનીષે પ્રાગ્દૃષ્ટમપિ સત્તમ । યેન ત્વં મૂઢવલ્લોકમિમમપ્યનુપશ્યસિ ।। ૬૯.

તપસ્વીએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શું તું મને ઓળખતો નથી? તું તો મને અગાઉ જોઈ ચૂક્યો છે. પછી પણ તું આ જગતને જાણે મૂર્ખની જેમ કેમ જોઈ રહ્યો છે?'

દૃષ્ટં મત્કમિદં દેવૈર્ભુવનં યન્ન દૃશ્યતે । ત્વત્પ્રિયાર્થં મયા લોકો દર્શિતઃ સ દ્વિજોત્તમ ।। ૬૯.

આ જગત, જેને દેવતાઓએ પણ નથી જોયું, તે હું તારા પ્રેમ માટે તને બતાવ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

સંપદં પશ્ય લોકસ્ય મદીયસ્ય મહામુને । દધિક્ષીરવહા નદ્યસ્તથા સર્પિર્મયાન્ હ્રદાન્ ।। ૬૯.

હે મહાન ઋષિ, મારા જગતની સંપત્તિ જો: અહીં દહીં અને દૂધની નદીઓ વહે છે અને સરોવરો ઘીથી ભરેલા છે.

ગૃહાણાં હેમરત્નાનાં સ્તમ્ભાન્ હેમમયાન્ ગૃહે । રત્નોત્પલચિતાં ભૂમિં પદ્મરાગસમપ્રભામ્ । પારિજાતપ્રસૂનાઢ્યાં સેવિતાં યક્ષકિન્નરૈઃ ।। ૬૯.

ઘરોના સોનાના અને રત્નોના થાંભલા, રત્નોથી છલકતી અને પદ્મરાગ જેવી ચમકતી જમીન, પારિજાતના ફૂલોની સુગંધ અને યક્ષ-કિંનરોથી ભરેલું આ જગત જોઈને આનંદ માણ.

એવમુક્તસ્તદા તેન તાપસેન નરાધિપ । વિસ્મયાપન્નહૃદયસ્તમેવાહં તુ પૃષ્ટવાન્ ।। ૬૯.

હે રાજા, એ તપસ્વીએ આમ કહ્યું ત્યારે મારું હૃદય આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું અને મેં તેમને વધુ પ્રશ્ન કર્યા.

ભગવંસ્તવ લોકોઽયં સર્વલોકવરોત્તમઃ । સર્વલોકા મયા દૃષ્ટા બ્રહ્મશક્રાદિસંસ્થિતાઃ ।। ૬૯.

હે ભગવાન, તમારું આ જગત બધા લોકોથી શ્રેષ્ઠ છે. મેં બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર અને બીજા બધા લોક પણ જોયા છે.

અયં ત્વપૂર્વો લોકો મે પ્રતિભાતિ તપોધન । સંપદૈશ્વર્યતેજોભિર્હર્મ્યરત્નચયૈસ્તથા ।। ૬૯.

પણ, હે તપશ્ચર્યાવાન, આ જગત તો મને એકદમ નવાં અને અજાણ્યાં લાગે છે—સંપત્તિ, ઐશ્વર્ય, તેજ અને મહેલના રત્નોથી ભરપૂર.

સરોભિઃ સૂદકૈઃ પુણ્યૈર્જલજૈશ્ચ વિશેષતઃ । અત્યદ્ભુતમિદં લોકં દૃષ્ટવાનસ્મિ તે મુને ।। ૬૯.

પવિત્ર સરોવરો, શુદ્ધ કુંડ અને ખાસ કરીને કમળોથી ભરેલું, હે ઋષિ, તમારું આ જગત મેં જોયું અને એ અતિ આશ્ચર્યજનક છે.

ઇત્થંભૂતં કથં લોકો ભવાંશ્ચેત્થં વ્યવસ્થિતઃ । કથયસ્વૈતસ્ય હેતું મે કશ્ચ ત્વં મુનિપુંગવ ।। ૬૯.

આવું અજોડ જગત કેવી રીતે થયું અને તમે અહીં કેમ સ્થિર છો? આનું કારણ મને કહો અને તમે કોણ છો, હે મહાન ઋષિ?

કથમિલાવૃતે વર્ષે સરસ્તીરે મહામુને । દૃષ્ટવાનસ્મિ સોઽહં ત્વં સરસ્તત્ સા કુટી મુને । હેમહર્મ્યાકુલે લોકે કિં વા સ્થાનં તુ તે કુટિઃ ।। ૬૯.

હે મહાન ઋષિ, ઇલાવૃત પ્રદેશમાં સરોવર કાંઠે મેં તમને કેવી રીતે જોયા? એ સરોવર, એ ઝૂંપડી—આ સોનાના મહેલો ભરેલા જગતમાં તમારું સ્થાન શું છે?

એવમુક્તઃ સ ભગવાત્ મયાઽસૌ મુનિપુંગવઃ । પ્રાહ મહ્યં યથાવૃત્તં યત્ તુ રાજેન્દ્ર તચ્છૃણુ ।। ૬૯.

હું એમ કહીને, એ મહાન ઋષિએ મને જે બન્યું એ પ્રમાણે બધું કહ્યું. હે રાજેન્દ્ર, હવે તું સાંભળ.

તાપસ ઉવાચ । અહં નારાયણો દેવો જલરૂપી સનાતનઃ । યેન વ્યાપ્તમિદં વિશ્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।। ૬૯.

તપસ્વીએ કહ્યું: 'હું જ નારાયણ છું, શાશ્વત અને જળરૂપે રહેનારો દેવ, જેના દ્વારા આ આખું જગત, ત્રણેય લોક અને ચાલતું-અચળ બધું વ્યાપ્ત છે.'

યા સા ત્વાપ્યાકૃતિસ્તસ્ય દેવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ । સોઽહં વરુણ ઇત્યુક્તઃ સ્વયં નારાયણઃ પરઃ ।। ૬૯.

જે સ્વરૂપ તું એ પરમેશ્વરનું જોયું, એ હું જ છું—મને લોકો વરુણ કહે છે, પણ હું તો પરમ નારાયણ જ છું.