વરાહપુરાણમ્

સ્મરન્ વિષ્ણું પઠન્ વેદં દદદ્ દાનં યજન્ હરિમ્ । બ્રાહ્મણઃ શુદ્ધ એવાસ્તે વિરુદ્ધમપિ તારયેત્ ।। ૬૮.

વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવું, વેદનું પાઠ કરવો, દાન આપવું અને હરિની પૂજા કરવી—આ બધાથી બ્રાહ્મણ શુદ્ધ રહે છે અને વિરુદ્ધ લોકોને પણ ઉદ્ધાર કરી શકે છે.

એતત્ તે સર્વમાખ્યાતં યત્ પૃષ્ટોઽહં ત્વયા નૃપ । મન્વાદિર્ભિર્વિસ્તરશઃ કથ્યતે યેન પાર્થિવ । સમાસતસ્તેન મયા કથિતં તે નૃપોત્તમ ।। ૬૮.

રાજા, તમે જે પૂછ્યું તે બધું મેં તમને કહી દીધું. મનુ અને બીજા મહાનોએ જે વિગતે સમજાવ્યું છે, તેનો સારાંશ મેં તમને સંક્ષિપ્તમાં કહ્યો છે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । ભગવન્ ત્વચ્છરીરે તુ યદ્ વૃત્તં દ્વિજસત્તમ । ચિરજીવી ભવાંસ્તન્મે વક્તુમર્હસિ સત્તમ ।। ૬૯.

ભદ્રાશ્વે કહ્યું: ભગવાન, તમારા શરીરમાં જે કંઈ બન્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમે લાંબા સમયથી જીવતા આવ્યા છો—મારે તે બધું સાંભળવું છે, કૃપા કરીને કહો.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । મચ્છરીરમિદં રાજન્ બહુકૌતૂહલાન્વિતમ્ । અનેકકલ્પસંસ્થાયિ વેદવિદ્યાવિશોધિતમ્ ।। ૬૯.

અગસ્ત્યે કહ્યું: રાજા, મારું આ શરીર અનેક અદ્ભુત ઘટનાઓથી ભરેલું છે. અનેક કલ્પ સુધી ટક્યું છે અને વેદજ્ઞાનથી શુદ્ધ થયું છે.

અટન્ મહીમહં સર્વાં ગતવાનસ્મિ પાર્થિવ । ઇલાવૃતં મહાવર્ષં મેરોઃ પાર્શ્વે વ્યવસ્થિતમ્ ।। ૬૯.

હું આખી ધરતી પર ફર્યો છું, રાજા, અને મેરુ પર્વતની બાજુએ આવેલા મહાન ઇલાવૃત પ્રદેશમાં પણ ગયો છું.

તત્ર રમ્યં સરો દૃષ્ટં તસ્ય તીરે મહાકુટી । તત્રોપવાસશિથિલં દૃષ્ટવાનસ્મિ તાપસમ્ । અસ્થિચર્માવશેષં તુ ચીરવલ્કલધારિણમ્ ।। ૬૯.

ત્યાં મેં એક સુંદર સરોવર જોયું અને તેના કાંઠે એક વિશાળ આશ્રમ હતો. ત્યાં મેં એક તપસ્વીને જોયો, જે ઉપવાસથી દુર્બળ થયો હતો, હાડકાં અને ચામડી જ બાકી હતી અને વાઘેરીના કપડા પહેર્યા હતા.

તં દૃષ્ટૃવાઽહં નૃપશ્રેષ્ઠ ક એષ નૃપસત્તમ । વિશ્વાસ્ય પ્રતિપત્ત્યર્થં વિધેયં મે નરોત્તમ ।। ૬૯.

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તેને જોઈને મેં વિચાર્યું—'આ કોણ છે?' તેની સાથે વિશ્વાસ જમાવવા અને સમજવા માટે શું કરવું જોઈએ, એ હું વિચારતો હતો.

એવં ચિત્તયતો મહ્યં સ માં પ્રાહ મહામુનિઃ । સ્થીયતાં સ્થીયતાં બ્રહ્મન્નાતિથ્યં કરવાણિ તે ।। ૬૯.

હું આમ વિચારતો હતો ત્યારે, મહાન ઋષિએ મને કહ્યું: 'અહીં જ રહો, અહીં જ રહો! બ્રાહ્મણ, હું તને આતિથ્ય આપું છું.'

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રવિષ્ટોઽહં કુટીં તુ તામ્ । તાવત્ પશ્યામ્યહં વિપ્રં જ્વલન્તમિવ તેજસા ।। ૬૯.

એના શબ્દો સાંભળીને, હું એ ઝૂંપડામાં પ્રવેશ્યો. ત્યાં મેં એ ઋષિને જોયા, જે તેજથી ઝળહળતા હતા.

ભૂમૌ સ્થિતં તુ માં દૃષ્ટ્વા હુઙ્કારમકરોદ્ દ્વિજઃ । તદ્ધુઙ્કારાત્ તુ પાતાલં ભિત્ત્વા પઞ્ચ હિ કન્યકાઃ ।। ૬૯.

મને જમીન પર ઊભેલો જોઈ, એ દ્વિજએ 'હું'કાર કર્યો. એ અવાજથી પાતાળમાંથી પાંચ કન્યાઓ જમીન ફાડી બહાર આવી.

નિર્યયુઃ કાઞ્ચનં પીઠમેકા તાસાં પ્રગૃહ્ય વૈ । સા માં પ્રાદાત્ તદાઽન્યાઽદાત્ સલિલં કરસંસ્થિતમ્ ।। ૬૯.

એમાંથી એકે સોનાનું આસન લાવીને મને આપ્યું; બીજીએ હાથમાં પાણી લઈને મને આપ્યું.

ગૃહીત્વાઽન્યા તુ મે પાદૌ ક્ષાલિતું ચોપચક્રમે । અન્યે દ્વે વ્યજને ગૃહ્ય મત્પક્ષાભ્યાં વ્યવસ્થિતે ।। ૬૯.

બીજીએ મારા પગ પકડીને ધોવા માટે શરૂ કર્યું; બાકી બે કન્યાઓ હાથમાં પંખા લઈને મારા બાજુએ ઊભી રહી.

તતો હુઙ્કારમકરોત્ પુનરેવ મહાતપાઃ । તચ્છબ્દાદન્તરં હૈમદ્રોણીં યોજનવિસ્તૃતામ્ । ગૃહ્યાજગામ મકરોત્પ્લવં સરસિ પાર્થિવ ।। ૬૯.

પછી એ મહાતપસ્વીએ ફરી 'હું'કાર કર્યો; એ અવાજથી એક યોજન જેટલી પહોળી સોનાની ડોળી આવી, અને એક મકર સરોવર પર ઉછળી પડ્યો, રાજન.

તસ્યાં તુ કન્યાઃ શતશો હેમકુમ્ભકરાઃ શુભાઃ । આયયુસ્તમથો દૃષ્ટ્વા સ મુનિઃ પ્રાહ માં નૃપ ।। ૬૯.

એ ડોળીમાં સોનાના ઘડાં ધરાવતી સોંસો શુભ કન્યાઓ આવી; આ જોઈને એ ઋષિએ મને કહ્યું, રાજા.

સ્નાનાર્થં કલ્પિતં બ્રહ્મન્નિદં તે સર્વમેવ તુ । દ્રોણીં પ્રવિશ્ય ચેમાં ત્વં સ્નાતુમર્હસિ સત્તમ ।। ૬૯.

'બ્રાહ્મણ, આ બધું તારા સ્નાન માટે તૈયાર કર્યું છે; તું આ ડોળીમાં જઈને સ્નાન કર, ઉત્તમજન.'

તતોઽહં તસ્ય વચનાત્ તસ્યાં દ્રોણ્યાં નરાધિપ । વિશામિ તાવત્ સરસિ સા દ્રોણી પ્રત્યમજ્જત ।। ૬૯.

પછી, એના કહેવાથી, હે મનુષ્યરાજ, હું એ સરોવરની ડોળીમાં પ્રવેશ્યો; અને એ ડોળી પાણીમાં ડૂબી ગઈ.

દ્રોણ્યાં જલે નિમગ્નોઽહમ્ ઇતિ મત્વા નરેશ્વર । ઉન્મગ્નોઽહં તતો લોકમપૂર્વં દૃષ્ટવાંસ્તતઃ ।। ૬૯.

હું વિચારતો હતો કે હું ડોળીના પાણીમાં ડૂબી ગયો છું, રાજા, પણ પછી હું ઉપર આવ્યો અને એક અજાણી દુનિયા જોઈ.

સુહર્મ્યકક્ષ્યાયતનં વિશાલં રથ્યાપથં શુદ્ધજનાનુકીર્ણમ્ । નીત્યુત્તમૈઃ સેવિતમાત્મવિદ્ભિ - ર્નૃભિઃ પુરાણૈર્નયમાર્ગસંસ્થૈઃ ।। ૬૯.

ત્યાં મેં વિશાળ અને સુંદર નગર જોયું, જેમાં પહોળા રસ્તાઓ પર પવિત્ર હૃદયવાળા લોકો ભેગા થયા હતા, અને જ્ઞાનીઓ, આત્મજ્ઞાની, અને ધર્મના માર્ગે ચાલનારા પ્રાચીન રાજાઓ વસતા હતા.

સંસારચર્યાપરિઘાભિરુગ્રં ગમ્ભીરપાતાલતલસ્થમાદ્યમ્ । સિતૈર્નૃભિઃ પાશવરાગ્રહસ્તૈઃ દ્વિપાશ્વસંઘૈર્વિવિધૈરુપેતમ્ ।। ૬૯.

એ સ્થળ જગતના વ્યવહારથી પર અને પાતાળના ઊંડા તળિયે હતું, જ્યાં સફેદ વસ્ત્રધારી પુરુષો ફાંસીઓ પકડીને, અને વિવિધ હાથી-ઘોડાની ટોળીઓ સાથે ફરતા હતા.

વિચિત્રપદ્મોત્પલસંવૃતાનિ સરાંસિ નાનાવિહગાકુલાનિ । અમ્ભોજપત્રસ્થિતભૃઙ્ગનાદૈ- રુદ્ગીતવન્તીવ લયૈરનૈકૈઃ । કૈલાસશ્રૃઙ્ગપ્રતિમાનિ તીરે - ષ્વનેકરત્નોત્પલસંચિતાનિ । ગૃહાણિ ધન્યાધ્યુષિતાનિ નીચૈ - રુપાસિતાનિ દ્વિજદેવવિપ્રૈઃ ।। ૬૯.

ત્યાં વિવિધ કમળ અને ઉટપલથી ઢંકાયેલા સરોવર હતા, જેમાં અનેક પક્ષીઓ ભેગા હતા; કમળપત્ર પર બેઠેલા ભમરોના ગુંજનથી અનેક રાગો ઊઠતા હતા; કિનારે કૈલાસ શૃંગ જેવાં ઘરો હતા, જેમાં અનેક રત્નકમળ સજાવેલા હતા, અને ધન્ય લોકો રહેતા હતા, જેમને દ્વિજ, દેવ અને વિદ્વાન માન આપતા હતા.

કૈલાસશ્રૃઙ્ગપ્રતિમાનિ તીરે - ષ્વનેકરત્નોત્પલસંચિતાનિ । ગૃહાણિ ધન્યાધ્યુષિતાનિ નીચૈ - રુપાસિતાનિ દ્વિજદેવવિપ્રૈઃ ।। ૬૯.

કિનારે કૈલાસ શૃંગ જેવા ઘરો હતા, જેમાં અનેક રત્નકમળ સજાવેલા હતા, અને ધન્ય લોકો રહેતા હતા, જેમને દ્વિજ, દેવ અને વિદ્વાન માન આપતા હતા.

પદ્માનિ ભૃઙ્ગાવનતાનિ ચેલુ - સ્તેષાં પુનર્ગુરુભારાદજસ્ત્રમ્ । જલેષુ યેષાં સુસ્વરાસ્યો દ્વિજાતિ- ર્વેદોદિતાનાહ વિચિત્રમન્ત્રાન્ ।। ૬૯.

કમળો પર ભમરોના ભારથી વાંકડા થઈને સતત હલતા હતા; અને એ પાણીમાં મધુર અવાજવાળા દ્વિજવર્ગ વેદમાંથી અદભુત મંત્રો ઉચ્ચારતા હતા.

સિતાબ્જમાલાર્ચિતગાત્રવન્તિ વાસોત્તરીયાણિ ખગપ્રવારૈઃ । સરાંસ્યનેકાનિ તથા દ્વિજાસ્તુ પઠન્તિ યજ્ઞાર્થવિધિં પુરાણમ્ ।। ૬૯.

તેમના શરીર સફેદ કમળમાળાથી શોભતા હતા, ઉપરના વસ્ત્ર સુંદર હતા, અને અનેક પક્ષીઓ ફરતા હતા; એવા અનેક સરોવરોમાં દ્વિજવર્ગ યજ્ઞવિધિનું પ્રાચીન પઠન કરતા હતા.

ભ્રમન્નહં તેષુ સરઃસ્વપશ્યં વૃન્દાન્યનેકાનિ સુરાઙ્ગનાનામ્ । વિદ્યાધરાણાં ચ તથૈવ કન્યાઃ સ્નાનાય તં દેશમુપાગતાશ્ચ ।। ૬૯.

હું એ સરોવરોમાં ફરતો હતો ત્યારે, મેં અનેક દેવકન્યાઓનાં જૂથો જોયા, અને એ જ રીતે વિદ્યાધર કન્યાઓ પણ ત્યાં સ્નાન કરવા આવી હતી.

તતઃ કદાચિદ્ ભ્રમતા નૃપોત્તમ પ્રદૃષ્ટમન્યત્સુસરઃ સુતોયમ્ । પ્રાગ્ દૃષ્ટમેકં તુ તથૈવ તીરે કુટીં પ્રપશ્યામિ યથા પુરાઽહમ્ ।। ૬૯.

પછી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, હું ફરતો હતો ત્યારે, મેં બીજું સુંદર અને શુદ્ધ પાણીવાળું સરોવર જોયું; અને પહેલાં જેવું જ કિનારે એક ઝૂંપડું જોયું, જેમ મેં પહેલાં જોયું હતું.

યાવત્ કુટીં તાં પ્રવિશામિ રાજન્ તપસ્વિનં તં સ્થિતમેકદેશે । દૃષ્ટ્વાભિગમ્યાભિવદામિ યાવત્ સ્મયન્નુવાચાપ્રતિમપ્રભાવઃ ।। ૬૯.

રાજા, હું જ્યારે એ ઝૂંપડીમાં પ્રવેશ્યો અને એક જ જગ્યાએ ઊભેલા તપસ્વીને જોયા, ત્યારે હું આગળ વધ્યો અને તેમને વંદન કર્યા. એ સમયે તેઓ સ્મિત કરીને બોલ્યા, જેમની શક્તિનું કોઈ સરખામણું નથી.

તાપસ ઉવાચ । કિં માં વિપ્ર ન જાનીષે પ્રાગ્દૃષ્ટમપિ સત્તમ । યેન ત્વં મૂઢવલ્લોકમિમમપ્યનુપશ્યસિ ।। ૬૯.

તપસ્વીએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શું તું મને ઓળખતો નથી? તું તો મને અગાઉ જોઈ ચૂક્યો છે. પછી પણ તું આ જગતને જાણે મૂર્ખની જેમ કેમ જોઈ રહ્યો છે?'

દૃષ્ટં મત્કમિદં દેવૈર્ભુવનં યન્ન દૃશ્યતે । ત્વત્પ્રિયાર્થં મયા લોકો દર્શિતઃ સ દ્વિજોત્તમ ।। ૬૯.

આ જગત, જેને દેવતાઓએ પણ નથી જોયું, તે હું તારા પ્રેમ માટે તને બતાવ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

સંપદં પશ્ય લોકસ્ય મદીયસ્ય મહામુને । દધિક્ષીરવહા નદ્યસ્તથા સર્પિર્મયાન્ હ્રદાન્ ।। ૬૯.

હે મહાન ઋષિ, મારા જગતની સંપત્તિ જો: અહીં દહીં અને દૂધની નદીઓ વહે છે અને સરોવરો ઘીથી ભરેલા છે.