વરાહપુરાણમ્

સ વિષ્ણુઃ પરમો દેવો વિજ્ઞેયો નૃપસત્તમ । ન ચ વેદક્રિયાહીનઃ પશ્યતે પરમેશ્વરમ્ ।। ૬૭.

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, એ પરમ દેવતા શ્રીવિષ્ણુને ઓળખવો જોઈએ; અને જે વેદકર્મ વિના છે, એ પરમેશ્વરને જોઈ શકતો નથી.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । યોઽસૌ પરાપરો દેવો વિષ્ણુઃ સર્વગતો મુને । ચતુર્યુગે ત્વસૌ કીદૃગ્ વિજ્ઞેયઃ પરમેશ્વરઃ ।। ૬૮.

ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: હે મુનિ, જે પરમ અને અપર દેવતા શ્રીવિષ્ણુ સર્વત્ર વ્યાપક છે, એ ચારે યુગમાં કેવી રીતે ઓળખવા યોગ્ય છે, હે પરમેશ્વર?

યુગે યુગે ક આચારો વર્ણાનાં ભવિતા મુને । કથં ચ શુદ્ધિર્વિપ્રાણામન્યસ્ત્રીસંકરૈર્મુને ।। ૬૮.

દરેક યુગમાં જાતિઓનું વર્તન કેવું રહેશે, હે મુનિ? અને જ્યારે અન્ય સ્ત્રીઓ સાથે સંમિશ્રણ થાય ત્યારે બ્રાહ્મણોની શુદ્ધિ કેવી રહેશે, હે મુનિ?

અગસ્ત્ય ઉવાચ । કૃતે યુગે મહી દેવૈર્ભુજ્યતે વેદકર્મણા । યજદ્ભિરસુરૈસ્ત્રેતાં તદ્વદ્ દેવૈશ્ચ સત્તમ ।। ૬૮.

અગસ્ત્યે કહ્યું: કૃતયુગમાં દેવતાઓ ધરતીને વેદકર્મ દ્વારા ભોગવે છે; અને ત્રેતાયુગમાં પણ યજ્ઞ કરનાર અને દેવતાઓ એ જ રીતે ધરતી ભોગવે છે, હે શ્રેષ્ઠ.

દ્વાપરે સત્ત્વરજસી બહુલે નૃપસત્તમ । યાવદ્ ધર્મસુતો રાજા ભવિષ્યતિ મહામતે ।। ૬૮.

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, દ્વાપરયુગમાં જ્યારે સત્વ અને રજસ વધારે હોય છે, અને ધર્મપુત્ર રાજા સુધી, હે મહામતિ, એમ જ ચાલે છે.

તતસ્તમઃ પ્રભવિતા કલિરૂપો નરેશ્વર । તસ્મિન્ કલૌ વર્ત્તમાને સ્વમાર્ગાચ્ચ્યવતે દ્વિજઃ ।। ૬૮.

પછી કલિરૂપે અંધકાર પ્રભુત્વ કરશે, હે મનુષ્યાધિપતિ; અને કલિયુગમાં દ્વિજ પોતાનો માર્ગ છોડીને ભટકી જશે.

રાજાનો વૈશ્યશૂદ્રાશ્ચ પ્રાયશો હીનજાતયઃ । ભવિષ્યન્તિ નૃપશ્રેષ્ઠ સત્યશૌચવિવર્જિતાઃ ।। ૬૮.

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, રાજાઓ, વૈશ્યો અને શૂદ્રો મોટાભાગે નીચી જાતિના થશે, અને સત્ય તથા પવિત્રતા વગરના રહેશે.

અગમ્યાગમનં તત્ર કરિષ્યન્તિ દ્વિજાતયઃ । અનૃતં ચ વદિષ્યન્તિ વેદમાર્ગબહિષ્કૃતાઃ । વિવાહાંશ્ચ કરિષ્યન્તિ સગોત્રાનસમાંસ્તથા ।। ૬૮.

ત્યાં દ્વિજ જાતિના લોકો અયોગ્ય સ્ત્રીઓ પાસે જશે, અસત્ય બોલશે, વેદમાર્ગથી દૂર થશે, અને પોતાના ગોત્રમાં તથા અસમાન જાતિમાં પણ લગ્ન કરશે.

રાજાનો બ્રાહ્મણાન્ હિંસ્યુર્વિત્તલોભાન્વિતાઃ શઠાઃ । અન્ત્યજા અપિ વૈશ્યત્વં કરિષ્યન્તિ પણે રતાઃ । અભિમાનિનો ભવિષ્યન્તિ શૂદ્રજાતિષુ ગર્વિતાઃ ।। ૬૮.

રાજાઓ ધનલોભી અને કપટી બનીને બ્રાહ્મણોને દુઃખ આપશે; અને અંત્યજ પણ વેપાર કરીને વૈશ્ય બની જશે; શૂદ્ર જાતિના લોકો ગર્વીલા અને અભિમાની બનશે.

સર્વાશિનો ભવિષ્યન્તિ બ્રાહ્મણાઃ શૌચવર્જિતાઃ । સુરા પેયમિતિ પ્રાહુઃ સત્યશૌચવિવર્જિતાઃ ।। ૬૮.

બ્રાહ્મણો બધું જ ખાવા-પીવામાં લાગશે, અને શુદ્ધિથી વંચિત રહેશે. તેઓ કહેશે કે દારૂ પીવું પણ ચાલે છે, અને તેમા સત્યતા કે શુદ્ધતા નહીં રહે.

તતો વિનશ્યતે લોકો વર્ણધર્મશ્ચ નશ્યતે ।। ૬૮.

પછી દુનિયા બરબાદ થઈ જશે અને દરેક વર્ણના ધર્મો પણ નાશ પામશે.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । અગમ્યાગમનં કૃત્વા બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયોઽપિ વા । શૂદ્રોઽપિ શુદ્ધ્યતે કેન કિં વાઽગમ્યં તુ શંસ મે ।। ૬૮.

ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: જો બ્રાહ્મણ કે ક્ષત્રિય, અથવા શૂદ્ર કોઈ અયોગ્ય સ્ત્રી સાથે સંબંધ કરે, તો તે કેવી રીતે શુદ્ધ થાય? અને કઈ સ્ત્રીઓ અયોગ્ય ગણાય છે? મને કહો.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । ચાતુર્ગામી ભવેદ્ વિપ્રસ્ ત્રિગામી ક્ષત્રિયો ભવેત્ । દ્વિગામી તુ ભવેદ્ વૈશ્યઃ શૂદ્ર એકગમઃ સ્મૃતઃ ।। ૬૮.

અગસ્ત્યે કહ્યું: બ્રાહ્મણને ચાર પ્રકારની સ્ત્રીઓ સુધી જવાની છૂટ છે, ક્ષત્રિયને ત્રણ, વૈશ્યને બે અને શૂદ્રને માત્ર એક જ સ્ત્રી સુધી જવાની મનાઈ છે.

અગમ્યાં બ્રાહ્મણીં પ્રાહુઃ ક્ષત્રિયસ્ય નરેશ્વર । ક્ષત્રાણીં ચૈવ વૈશ્યસ્ય વૈશ્યાં શૂદ્રસ્ય પાર્થિવ । અધમસ્યોત્તમા નારી અગમ્યા મનુરબ્રવીત્ ।। ૬૮.

રાજા, ક્ષત્રિય માટે બ્રાહ્મણની પત્ની અયોગ્ય છે, વૈશ્ય માટે ક્ષત્રિયની પત્ની અયોગ્ય છે અને શૂદ્ર માટે વૈશ્યની પત્ની અયોગ્ય છે. મનુએ કહ્યું છે કે નીચા વર્ણના પુરુષ માટે ઊંચા વર્ણની સ્ત્રી અયોગ્ય છે.

માતા માતૃષ્વસા શ્વશ્રૂર્ભાતૃપત્ની ચ પાર્થિવ । સ્નુષા ચ દુહિતા ચૈવ મિત્રપત્ની સ્વગોત્રજા ।। ૬૮.

માતા, માતાની બહેન, સાસુ, ભાઈની પત્ની, વહુ, દીકરી, મિત્રની પત્ની અને પોતાના જ કુળની સ્ત્રી—

રાજજાયાઽઽત્મજા ચૈવ અગમ્યા મુખ્યતઃ સ્ત્રિયઃ । રજકાદિષુ ચાન્યાશ્ચ સ્ત્રિયોઽગમ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ । અગમ્યાગમનં ચૈતત્ કૃતં પાપાય જાયતે ।। ૬૮.

રાજાની પત્ની કે પુત્રી અને ધોબી વગેરે જેવી બીજી સ્ત્રીઓ પણ મુખ્યત્વે અયોગ્ય ગણાય છે. આવી સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધ કરવો પાપ ગણાય છે.

વિયોનિગમનાયાશુ બ્રાહ્મણાય ભવત્યલમ્ । શેષસ્ય શુદ્ધિરેષૈવ પ્રાણાયામશતં ભવેત્ ।। ૬૮.

બ્રાહ્મણ માટે જાતિ બહારની સ્ત્રી સાથે સંબંધ કરવો ભારે અશુદ્ધિ લાવે છે. બીજા માટે, એકસો પ્રાણાયામ કરીને શુદ્ધિ મળે છે.

બહુનાઽપિ હિ કાલેન યત્ પાપં સમુપાર્જિતમ્ । વર્ણસંકરસંગત્યા બ્રાહ્મણેન નરર્ષભ ।। ૬૮.

હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, બ્રાહ્મણે જો વર્ણમિશ્ર લોકો સાથે સંબંધ રાખ્યો હોય તો, લાંબા સમય પછી પણ જે પાપ એકઠું થાય છે—

દશપ્રણવગાયત્રીં પ્રાણાયામશતૈસ્ત્રિભિઃ । મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યાયાઃ કિં પુનઃ શેષપાતકૈઃ ।। ૬૮.

દસ વખત પ્રણવ સાથે ગાયત્રી મંત્ર બોલીને અને ત્રણસો પ્રાણાયામ કરીને—even બ્રાહ્મણ હત્યાના પાપથી મુક્તિ મળે છે, તો પછી નાના પાપો તો સહેલાઈથી દૂર થાય.

અથવા પરરૂપં યો વેદ બ્રાહ્મણપુંગવઃ । વેદાધ્યાયી પાપશતૈઃ કૃતૈરપિ ન લિપ્યતે ।। ૬૮.

અથવા, જો શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પરમાત્માને ઓળખે છે, તો સો પાપ પણ કર્યા હોય, તો પણ તે દૂષિત થતો નથી.

સ્મરન્ વિષ્ણું પઠન્ વેદં દદદ્ દાનં યજન્ હરિમ્ । બ્રાહ્મણઃ શુદ્ધ એવાસ્તે વિરુદ્ધમપિ તારયેત્ ।। ૬૮.

વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવું, વેદનું પાઠ કરવો, દાન આપવું અને હરિની પૂજા કરવી—આ બધાથી બ્રાહ્મણ શુદ્ધ રહે છે અને વિરુદ્ધ લોકોને પણ ઉદ્ધાર કરી શકે છે.

એતત્ તે સર્વમાખ્યાતં યત્ પૃષ્ટોઽહં ત્વયા નૃપ । મન્વાદિર્ભિર્વિસ્તરશઃ કથ્યતે યેન પાર્થિવ । સમાસતસ્તેન મયા કથિતં તે નૃપોત્તમ ।। ૬૮.

રાજા, તમે જે પૂછ્યું તે બધું મેં તમને કહી દીધું. મનુ અને બીજા મહાનોએ જે વિગતે સમજાવ્યું છે, તેનો સારાંશ મેં તમને સંક્ષિપ્તમાં કહ્યો છે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । ભગવન્ ત્વચ્છરીરે તુ યદ્ વૃત્તં દ્વિજસત્તમ । ચિરજીવી ભવાંસ્તન્મે વક્તુમર્હસિ સત્તમ ।। ૬૯.

ભદ્રાશ્વે કહ્યું: ભગવાન, તમારા શરીરમાં જે કંઈ બન્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમે લાંબા સમયથી જીવતા આવ્યા છો—મારે તે બધું સાંભળવું છે, કૃપા કરીને કહો.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । મચ્છરીરમિદં રાજન્ બહુકૌતૂહલાન્વિતમ્ । અનેકકલ્પસંસ્થાયિ વેદવિદ્યાવિશોધિતમ્ ।। ૬૯.

અગસ્ત્યે કહ્યું: રાજા, મારું આ શરીર અનેક અદ્ભુત ઘટનાઓથી ભરેલું છે. અનેક કલ્પ સુધી ટક્યું છે અને વેદજ્ઞાનથી શુદ્ધ થયું છે.

અટન્ મહીમહં સર્વાં ગતવાનસ્મિ પાર્થિવ । ઇલાવૃતં મહાવર્ષં મેરોઃ પાર્શ્વે વ્યવસ્થિતમ્ ।। ૬૯.

હું આખી ધરતી પર ફર્યો છું, રાજા, અને મેરુ પર્વતની બાજુએ આવેલા મહાન ઇલાવૃત પ્રદેશમાં પણ ગયો છું.

તત્ર રમ્યં સરો દૃષ્ટં તસ્ય તીરે મહાકુટી । તત્રોપવાસશિથિલં દૃષ્ટવાનસ્મિ તાપસમ્ । અસ્થિચર્માવશેષં તુ ચીરવલ્કલધારિણમ્ ।। ૬૯.

ત્યાં મેં એક સુંદર સરોવર જોયું અને તેના કાંઠે એક વિશાળ આશ્રમ હતો. ત્યાં મેં એક તપસ્વીને જોયો, જે ઉપવાસથી દુર્બળ થયો હતો, હાડકાં અને ચામડી જ બાકી હતી અને વાઘેરીના કપડા પહેર્યા હતા.

તં દૃષ્ટૃવાઽહં નૃપશ્રેષ્ઠ ક એષ નૃપસત્તમ । વિશ્વાસ્ય પ્રતિપત્ત્યર્થં વિધેયં મે નરોત્તમ ।। ૬૯.

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તેને જોઈને મેં વિચાર્યું—'આ કોણ છે?' તેની સાથે વિશ્વાસ જમાવવા અને સમજવા માટે શું કરવું જોઈએ, એ હું વિચારતો હતો.

એવં ચિત્તયતો મહ્યં સ માં પ્રાહ મહામુનિઃ । સ્થીયતાં સ્થીયતાં બ્રહ્મન્નાતિથ્યં કરવાણિ તે ।। ૬૯.

હું આમ વિચારતો હતો ત્યારે, મહાન ઋષિએ મને કહ્યું: 'અહીં જ રહો, અહીં જ રહો! બ્રાહ્મણ, હું તને આતિથ્ય આપું છું.'

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રવિષ્ટોઽહં કુટીં તુ તામ્ । તાવત્ પશ્યામ્યહં વિપ્રં જ્વલન્તમિવ તેજસા ।। ૬૯.

એના શબ્દો સાંભળીને, હું એ ઝૂંપડામાં પ્રવેશ્યો. ત્યાં મેં એ ઋષિને જોયા, જે તેજથી ઝળહળતા હતા.