વરાહપુરાણમ્

એવં કૃતે ભ્રષ્ટરાજ્યો લભેદ્ રાજ્યં ન સંશયઃ । અવિદ્યો લભતે વિદ્યાં ભીતઃ શૌર્યં ચ વિદન્તિ ।। ૬૪.

આ રીતે કરવાથી, જેનું રાજ્ય ગુમાયું હોય તે ફરીથી રાજ્ય મેળવે છે, અજ્ઞાનને જ્ઞાન મળે છે અને ડરપોકને પણ શૌર્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । સાર્વભૌમવ્રતં ચાન્યત્ કથયામિ સમાસતઃ । યેન સમ્યક્કૃતેનાશુ સાર્વભૌમો નૃપો ભવેત્ ।। ૬૫.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે હું તને બીજું સર્વભૌમવ્રત સંક્ષિપ્તમાં સમજાવું છું, જે યોગ્ય રીતે કરવાથી રાજા જલ્દી સર્વભૌમ બની જાય છે.

કાર્તિકસ્ય તુ માસસ્ય દશમી શુક્લપક્ષિકા । તસ્યાં નક્તાશનો નિત્યં દિક્ષુ શુદ્ધબલિં હરેત્ ।। ૬૫.

કાર્તિક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દશમીના દિવસે, રોજ રાત્રે જમવું અને દરેક દિશામાં શુદ્ધ ભોજન અર્પણ કરવું.

વિચિત્રૈઃ કુસુમૈર્ભક્ત્યા પૂજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્ । દિશાં તુ પ્રાર્થનાં કુર્યાન્ મન્ત્રેણાનેન સુવ્રતઃ । સર્વા ભવન્ત્યઃ સિદ્ધ્યન્તુ મમ જન્મનિ જન્મનિ ।। ૬૫.

વિવિધ ફૂલો અને ભક્તિથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોનું પૂજન કરવું, પછી આ મંત્રથી દિશાઓને પ્રાર્થના કરવી: 'બધી દેવીઓ મારા દરેક જન્મમાં સિદ્ધિ આપે'.

એવમુક્ત્વા બલિં તાસુ દત્ત્વા શુદ્ધેન ચેતસા । તતો રાત્રૌ તુ ભુઞ્જીત દધ્યન્નં તુ સુસંસ્કૃતમ્ ।। ૬૫.

આ રીતે બોલી અને શુદ્ધ મનથી દિશાઓમાં ભોગ અર્પણ કર્યા પછી, રાત્રે સારી રીતે તૈયાર કરેલું દહીંભાત જમવું.

પૂર્વં પશ્ચાદ્ યથેષ્ટં તુ એવં સંવત્સરં નૃપ । યઃ કરોતિ નરો નિત્યં તસ્ય દિગ્વિજયો ભવેત્ ।। ૬૫.

આ વ્રત પહેલા અને અંતે, પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે, એક વર્ષ સુધી નિયમિતપણે કરવું. જે માણસ રોજ કરે છે, તેને દિશાવિજય પ્રાપ્ત થાય છે.

એકાદશ્યાં તુ યત્નેન નરઃ કુર્યાદ્ યથાવિધિ । માર્ગશીર્ષે શુક્લપક્ષાદારભ્યાબ્દં વિચક્ષણઃ । તદ્ વ્રત ધનદસ્યેષ્ટં કૃતં વિત્તં પ્રયચ્છતિ ।। ૬૫.

એકાદશીના દિવસે નિયમ પ્રમાણે શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત કરવું, માર્ગશીર્ષના શુક્લ પક્ષથી એક વર્ષ સુધી. આ વ્રત ધનદેવને પ્રિય છે અને કરનારને ધન મળે છે.

એકાદશ્યાં નિરાહારો યો ભુઙ્ક્તે દ્વાદશીદિને । શુક્લે વાઽપ્યથવા કૃષ્ણે તદ્ વ્રતં વૈષ્ણવં મહત્ ।। ૬૫.

જે વ્યક્તિ એકાદશીએ ઉપવાસ કરે છે અને દ્વાદશીને જમે છે, શુક્લ કે કૃષ્ણ પક્ષમાં, તે મહાન વૈષ્ણવવ્રત કરે છે.

એવં ચીર્ણ સુઘોરાણિ હન્તિ પાપાનિ રપાર્થિવ । ત્રયોદશ્યાં તુ નક્તેન ધર્મવ્રતમથોચ્યતે ।। ૬૫.

આ રીતે આ કઠિન વ્રતોનું પાલન કરવાથી બધા પાપો નાશ પામે છે, રાજા. અને ત્રયોદશી પર રાત્રે જમવાથી ધર્મવ્રત થાય છે.

શુક્લપક્ષે ફાલ્ગુનસ્ય તથારભ્ય વિચક્ષણઃ । રૌદ્રં વ્રતં ચતુર્દશ્યાં કૃષ્ણપક્ષે વિશેષતઃ । માઘમાસાદથારભ્ય પૂર્ણં સંવત્સરં નૃપ ।। ૬૫.

ફાગણના શુક્લ પક્ષથી વિદ્વાન વ્યક્તિએ આ વ્રત શરૂ કરવું, કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્દશી પર ખાસ કરીને રૌદ્રવ્રત કરવું, અને માઘ મહિનાથી એક વર્ષ સુધી પૂર્ણપણે કરવું, રાજા.

ઇન્દુવ્રતં પઞ્ચદશ્યાં શુક્લાયાં નક્તભોજનમ્ । પિતૃવ્રતમમાવાસ્યામિતિ રાજન તથેરિતમ્ ।। ૬૫.

પંદરમીના દિવસે, એટલે કે શુક્લ પક્ષની પૂર્ણિમાએ, રાત્રે જમવાથી ઇંદુવ્રત થાય છે; અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃવ્રત કરવું, રાજા, એમ આવિધિ છે.

દશ પઞ્ચ ચ વર્ષાણિ ય એવં કુરુતે નૃપ । તિથિવ્રતાનિ કસ્તસ્ય ફલં વ્રતપ્રમાણતઃ ।। ૬૫.

રાજા, જે વ્યક્તિ આ તિથિવ્રતોને દસ કે પાંચ વર્ષ સુધી કરે છે, તેને વ્રતના પ્રમાણ પ્રમાણે શું ફળ મળે છે?

અશ્વમેધસહસ્ત્રાણિ રાજસૂયશતાનિ ચ । યષ્ટાનિ તેન રાજેન્દ્ર કલ્પોક્તાઃ ક્રતવસ્તથા ।। ૬૫.

એમ કરીને, તે વ્યક્તિએ હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞો અને સો રાજસૂય યજ્ઞો તથા શાસ્ત્રોક્ત અન્ય યજ્ઞો પણ કર્યા હોય એવું ફળ મળે છે, રાજા.

એકમેવ કૃતં હન્તિ વ્રતં પાપાનિ નિત્યશઃ । યઃ પુનઃ સર્વમેતદ્ધિ કુર્યાન્નરવરાત્મજ । સ શુદ્ધો વિરજો લોકાનાપ્નોતિ સકલં નૃપ ।। ૬૫.

એક પણ ભંગ થયેલું વ્રત સતત પાપ આપે છે; પણ, રાજા, જે પુરુષ આ બધું પૂર્ણપણે કરે છે, તે પવિત્ર અને નિર્વિકાર બનીને સર્વે લોકોએ પ્રાપ્ત કરે છે.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । આશ્ચર્યં યદિ તે કિંચિદ્ વિદિતં દૃષ્ટમેવ વા । તન્મે કથય ધર્મજ્ઞ મમ કૌતૂહલંમહત્ ।। ૬૬.

ભદ્રાશ્વએ કહ્યું: ધર્મજ્ઞ, જો તને કોઈ અદ્ભુત વાત જાણે છે કે જોઈ છે, તો મને કહેજે; મને ખૂબ જ જિજ્ઞાસા છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । આશ્ચર્યભૂતો ભગવાનેષ એવ જનાર્દનઃ । તસ્યાશ્ચર્યાણિ દૃષ્ટાનિ બહૂનિ વિવિધાનિ વૈ ।। ૬૬.

અગસ્ત્યએ કહ્યું: આ ભગવાન જનાર્દન પોતે અદ્ભુત છે; તેમના અનેક પ્રકારના અદ્ભુત કાર્યો જોઈ શકાયાં છે.

શ્વેતદ્વીપં ગતઃ પૂર્વં નારદઃ કિલ પાર્થિવ । સોઽપશ્યચ્છઙ્ખચક્રાબ્જાન્ પુરુષાંસ્તિગ્મતેજસઃ ।। ૬૬.

રાજા, એક વખત નારદ શ્વેતદ્વીપે ગયા હતા; ત્યાં તેણે શંખ, ચક્ર અને કમળ ધારણ કરનાર તેજસ્વી પુરુષોને જોયા.

અયં વિષ્ણુરયં વિષ્ણુરેષ વિષ્ણુઃ સનાતનઃ । ચિન્તાઽભૂત્તસ્યતાન્દૃષ્ટ્વા કોઽસ્મિન્વિષ્ણુરિતિ પ્રભુઃ ।। ૬૬.

"આ વિષ્ણુ છે, આ વિષ્ણુ છે, આ તો શાશ્વત વિષ્ણુ છે"—એમ જોઈને નારદના મનમાં વિચારો આવ્યા કે, 'આ બધામાં સાચો વિષ્ણુ કોણ છે?'

એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય ચિન્તા કૃષ્ણં પ્રતિ પ્રભો । આરાધયામિ ચ કથં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।। ૬૬.

આ રીતે વિચારતા-વિચારતા, નારદના મનમાં કૃષ્ણનું સ્મરણ થયું: 'શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારની હું કેવી રીતે આરાધના કરું?'

યેન વેદ્મિ પરં તેષાં દેવો નારાયણઃ પ્રભુઃ । એવં સંચિન્ત્ય દધ્યૌ સ તં દેવં પરમેશ્વરમ્ ।। ૬૬.

'આ બધામાંથી સર્વોચ્ચ ભગવાન નારાયણને હું કઈ રીતે ઓળખી શકું?'—આવી રીતે વિચારીને તેણે એ પરમેશ્વરનું ધ્યાન કર્યું.

દિવ્યં વર્ષસહસ્ત્રં તુ સાગ્રં બ્રહ્મસુતસ્તદા । ધ્યાયતસ્તસ્ય દેવોઽસૌ પરિતોષં જગામ હ ।। ૬૬.

બ્રહ્માના પુત્ર નારદે હજારો દૈવી વર્ષ સુધી ધ્યાન કર્યું; ત્યારે ભગવાન તેની ઉપાસનાથી પ્રસન્ન થયા.

ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા પ્રત્યક્ષત્વં ગતઃ પ્રભુઃ । વરં બ્રહ્મસુત બ્રૂહિ કિં તે દદ્મિ મહામુને ।। ૬૬.

પ્રભુ પ્રસન્ન ચિત્તે સામે આવ્યા અને કહ્યું: 'બ્રહ્મપુત્ર, શું વર માંગે છે? મહામુનિ, હું તને શું આપું?'

નારદ ઉવાચ । સહસ્ત્રમેકં વર્ષાણાં ધ્યાતસ્ત્વં ભુવનેશ્વર । ત્વત્પ્રાપ્તિર્યેન તદ્ બ્રૂહિ યદિ તુષ્ટોઽસિ મેઽચ્યુત ।। ૬૬.

નારદે કહ્યું: 'હે જગતના સ્વામી, મેં તારો હજાર વર્ષ સુધી ધ્યાન કર્યું છે; જો તું મારા પર પ્રસન્ન હોય, અચ્યૂત, તો મને કહેજે કે તને કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી શકાય.'

દેવદેવ ઉવાચ । પૌરુષં સૂક્તમાસ્થાય યે યજન્તિ દ્વિજાસ્તુ મામ્ । સંહિતામાદ્યમાસ્થાય તે માં પ્રાપ્સ્યન્તિ નારદ ।। ૬૬.

દેવદેવીએ કહ્યું: 'જે દ્વિજજન પુરુષસૂક્તના માર્ગે કે મૂળ સંહિતાના અનુસરણથી મારી ઉપાસના કરે છે, તેઓ મને અવશ્ય પ્રાપ્ત કરે છે, નારદ.'

અલાભે વેદશાસ્ત્રાણાં પઞ્ચરાત્રોદિતેન હ । માર્ગેણ માં પ્રપશ્યન્તે તે માં પ્રાપ્સ્યન્તિ માનવાઃ ।। ૬૬.

જ્યારે વેદશાસ્ત્રો મળતા નથી, ત્યારે પંચરાત્રમાં જણાવેલા માર્ગે લોકો મને જોઈ શકે છે; એ માર્ગે તેઓ મને પ્રાપ્ત કરશે.

બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં પઞ્ચરાત્રં વિધીયતે । શૂદ્રાદીનાં ન તચ્છ્રોત્રપદવીમુપયાસ્યતિ ।। ૬૬.

પંચરાત્ર બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય માટે નિર્ધારિત છે; શૂદ્ર અને અન્ય લોકો માટે એ માર્ગ ખુલ્લો નથી.

એવં મયોક્તં વિપ્રેન્દ્ર પુરાકલ્પે પુરાતનમ્ । પઞ્ચરાત્રં સહસ્ત્રાણાં યદિ કશ્ચિદ્ ગ્રહીષ્યતિ ।। ૬૬.

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, પ્રાચીન કલ્પમાં મેં આ રીતે કહ્યું છે—હજારોમાં કોઈ એક વ્યક્તિ પણ પંચરાત્ર સ્વીકારશે તો...

કર્મક્ષયે ચ માં કશ્ચિદ્ યદિ ભક્તો ભવિષ્યતિ । તસ્ય ચેદં પઞ્ચરાત્રં નિત્યં હૃદિ વસિષ્યતિ ।। ૬૬.

જ્યારે કર્મોનો અંત આવે અને કોઈ મારા ભક્ત બને, ત્યારે એના હૃદયમાં આ પંચરાત્ર હંમેશા વસે છે.

ઇતરે રાજસૈર્ભાવૈસ્તામસૈશ્ચ સમાવૃતાઃ । ભવિષ્યન્તિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મચ્છાસનપરાઙ્મુખાઃ ।। ૬૬.

બીજાઓ રાજસી અને તામસી ભાવોથી ઘેરાયેલા રહેશે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, અને મારા આદેશથી દૂર રહેશે.