વરાહપુરાણમ્

શ્રૂયતે ચ પુરા રાજા શૂરસેનઃ પ્રતાપવાન્ । સ હ્યપુત્રસ્તપસ્તેપે હિમવત્પર્વતોત્તમે ।। ૬૩.

કહેવાય છે કે એક સમયે પરાક્રમી અને પુત્રહીન રાજા શૂરસેનએ હિમાલય પર કઠિન તપ કર્યું હતું.

તસ્યૈવં કુર્વતો દેવો વ્રતમેતજ્જગાદ હ । સોઽપ્યેતત્ કૃતવાન્ રાજા પુત્રં ચૈવોપલબ્ધવાન્ ।। ૬૩.

જ્યારે એ રીતે તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે દેવતાએ આ વ્રત બતાવ્યું; રાજાએ પણ એ વ્રત કરીને પુત્ર પ્રાપ્ત કર્યો.

વસુદેવં મહાભાગમનેકક્રતુયાજિનમ્ । તં લબ્ધ્વા સોઽપિ રાજર્ષિઃ પરં નિર્વાણમાપત્વાન્ ।। ૬૩.

એ રાજાએ અનેક યજ્ઞો કરનાર અને મહાભાગ્યશાળી વસુદેવને પુત્રરૂપે મેળવ્યો અને એ રાજર્ષિએ પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત કર્યો.

એવં કૃષ્ણાષ્ટમી રાજન્ મયા તે પરિકીર્તિતા । સંવત્સરાન્તે દાતવ્યં કૃષ્ણયુગ્મં દ્વિજાતયે ।। ૬૩.

હું તમને કૃષ્ણાષ્ટમીનું વર્ણન કર્યું; વર્ષના અંતે, કૃષ્ણવર્ણની બે ગાય દ્વિજને દાન આપવી.

એતત્ પુત્રવ્રતં નામ મયા તે પરિકીર્તિતમ્ । એતત્ કૃત્વા નરઃ પાપૈઃ સર્વૈરેવ પ્રમુચ્યતે ।। ૬૩.

આ પુત્રપ્રાપ્તિનું વ્રત મેં તમને સમજાવ્યું છે; જે મનુષ્ય એ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ શૌર્યવ્રતમનુત્તમમ્ । યેન ભીરોરપિ મહચ્છૌર્યં ભવતિ તત્ક્ષણાત્ ।। ૬૪.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે હું તને શૌર્યવ્રતનું શ્રેષ્ઠ ઉપાય કહું છું, જેના દ્વારા ડરપોક માણસ પણ તરત જ મહાન શૌર્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

માસિ ચાશ્વયુજે શુદ્ધાં નવમીં સમુપોષયેત્ । સપ્તમ્યાં કૃતસંકલ્પઃ સ્થિત્વાઽષ્ટમ્યાં નિરોદનઃ ।। ૬૪.

આશ્વયુજ મહિનામાં શુદ્ધ નવમીના દિવસે ઉપવાસ રાખવો, સાતમીના દિવસે સંકલ્પ કરીને, આઠમીના દિવસે નિશ્ચયપૂર્વક ઉપવાસ કરવો.

નવમ્યાં પારયેત્ પિષ્ટં પ્રથમં ભક્તિતો નૃપ । બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેદ્ ભક્ત્યા દેવીં ચૈવ તુ પૂજયેત્ । દુર્ગાં દેવીં મહાભાગાં મહામાયાં મહાપ્રભામ્ ।। ૬૪.

નવમીના દિવસે રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક પિઠું અર્પણ કરવું, બ્રાહ્મણોને ભક્તિથી ભોજન કરાવવું અને દેવી દુર્ગાનું પૂજન કરવું, જે મહાભાગ્યવાળી, મહામાયાવાળી અને મહાપ્રભાવાળી છે.

એવં સંવત્સરં યાવદુપોષ્યેતિ વિધાનતઃ । વ્રતાન્તે ભોજયેદ્ ધીમાન્ યથાશક્ત્યા કુમારિકાઃ ।। ૬૪.

આ રીતે એક વર્ષ સુધી નિયમિત રીતે વ્રત પાલન કરવું. વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ પોતાની શક્તિ અનુસાર કન્યાઓને ભોજન કરાવવું.

હેમવસ્ત્રાદિભિસ્તાસ્તુ ભૂષયિત્વા તુ શક્તિતઃ । પશ્ચાત્ ક્ષમાપયેત્ તાસ્તુ દેવી મે પ્રીયતામિતિ ।। ૬૪.

પછી પોતાની શક્તિ પ્રમાણે તેમને સોનાના દાગીના, વસ્ત્રો અને અન્ય આભૂષણોથી શોભિત કરીને, અંતે તેમને ક્ષમા માગવી કે, 'દેવી, તમે મારી ઉપર પ્રસન્ન થાઓ'.

એવં કૃતે ભ્રષ્ટરાજ્યો લભેદ્ રાજ્યં ન સંશયઃ । અવિદ્યો લભતે વિદ્યાં ભીતઃ શૌર્યં ચ વિદન્તિ ।। ૬૪.

આ રીતે કરવાથી, જેનું રાજ્ય ગુમાયું હોય તે ફરીથી રાજ્ય મેળવે છે, અજ્ઞાનને જ્ઞાન મળે છે અને ડરપોકને પણ શૌર્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । સાર્વભૌમવ્રતં ચાન્યત્ કથયામિ સમાસતઃ । યેન સમ્યક્કૃતેનાશુ સાર્વભૌમો નૃપો ભવેત્ ।। ૬૫.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે હું તને બીજું સર્વભૌમવ્રત સંક્ષિપ્તમાં સમજાવું છું, જે યોગ્ય રીતે કરવાથી રાજા જલ્દી સર્વભૌમ બની જાય છે.

કાર્તિકસ્ય તુ માસસ્ય દશમી શુક્લપક્ષિકા । તસ્યાં નક્તાશનો નિત્યં દિક્ષુ શુદ્ધબલિં હરેત્ ।। ૬૫.

કાર્તિક મહિનાના શુક્લ પક્ષની દશમીના દિવસે, રોજ રાત્રે જમવું અને દરેક દિશામાં શુદ્ધ ભોજન અર્પણ કરવું.

વિચિત્રૈઃ કુસુમૈર્ભક્ત્યા પૂજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્ । દિશાં તુ પ્રાર્થનાં કુર્યાન્ મન્ત્રેણાનેન સુવ્રતઃ । સર્વા ભવન્ત્યઃ સિદ્ધ્યન્તુ મમ જન્મનિ જન્મનિ ।। ૬૫.

વિવિધ ફૂલો અને ભક્તિથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોનું પૂજન કરવું, પછી આ મંત્રથી દિશાઓને પ્રાર્થના કરવી: 'બધી દેવીઓ મારા દરેક જન્મમાં સિદ્ધિ આપે'.

એવમુક્ત્વા બલિં તાસુ દત્ત્વા શુદ્ધેન ચેતસા । તતો રાત્રૌ તુ ભુઞ્જીત દધ્યન્નં તુ સુસંસ્કૃતમ્ ।। ૬૫.

આ રીતે બોલી અને શુદ્ધ મનથી દિશાઓમાં ભોગ અર્પણ કર્યા પછી, રાત્રે સારી રીતે તૈયાર કરેલું દહીંભાત જમવું.

પૂર્વં પશ્ચાદ્ યથેષ્ટં તુ એવં સંવત્સરં નૃપ । યઃ કરોતિ નરો નિત્યં તસ્ય દિગ્વિજયો ભવેત્ ।। ૬૫.

આ વ્રત પહેલા અને અંતે, પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે, એક વર્ષ સુધી નિયમિતપણે કરવું. જે માણસ રોજ કરે છે, તેને દિશાવિજય પ્રાપ્ત થાય છે.

એકાદશ્યાં તુ યત્નેન નરઃ કુર્યાદ્ યથાવિધિ । માર્ગશીર્ષે શુક્લપક્ષાદારભ્યાબ્દં વિચક્ષણઃ । તદ્ વ્રત ધનદસ્યેષ્ટં કૃતં વિત્તં પ્રયચ્છતિ ।। ૬૫.

એકાદશીના દિવસે નિયમ પ્રમાણે શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત કરવું, માર્ગશીર્ષના શુક્લ પક્ષથી એક વર્ષ સુધી. આ વ્રત ધનદેવને પ્રિય છે અને કરનારને ધન મળે છે.

એકાદશ્યાં નિરાહારો યો ભુઙ્ક્તે દ્વાદશીદિને । શુક્લે વાઽપ્યથવા કૃષ્ણે તદ્ વ્રતં વૈષ્ણવં મહત્ ।। ૬૫.

જે વ્યક્તિ એકાદશીએ ઉપવાસ કરે છે અને દ્વાદશીને જમે છે, શુક્લ કે કૃષ્ણ પક્ષમાં, તે મહાન વૈષ્ણવવ્રત કરે છે.

એવં ચીર્ણ સુઘોરાણિ હન્તિ પાપાનિ રપાર્થિવ । ત્રયોદશ્યાં તુ નક્તેન ધર્મવ્રતમથોચ્યતે ।। ૬૫.

આ રીતે આ કઠિન વ્રતોનું પાલન કરવાથી બધા પાપો નાશ પામે છે, રાજા. અને ત્રયોદશી પર રાત્રે જમવાથી ધર્મવ્રત થાય છે.

શુક્લપક્ષે ફાલ્ગુનસ્ય તથારભ્ય વિચક્ષણઃ । રૌદ્રં વ્રતં ચતુર્દશ્યાં કૃષ્ણપક્ષે વિશેષતઃ । માઘમાસાદથારભ્ય પૂર્ણં સંવત્સરં નૃપ ।। ૬૫.

ફાગણના શુક્લ પક્ષથી વિદ્વાન વ્યક્તિએ આ વ્રત શરૂ કરવું, કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્દશી પર ખાસ કરીને રૌદ્રવ્રત કરવું, અને માઘ મહિનાથી એક વર્ષ સુધી પૂર્ણપણે કરવું, રાજા.

ઇન્દુવ્રતં પઞ્ચદશ્યાં શુક્લાયાં નક્તભોજનમ્ । પિતૃવ્રતમમાવાસ્યામિતિ રાજન તથેરિતમ્ ।। ૬૫.

પંદરમીના દિવસે, એટલે કે શુક્લ પક્ષની પૂર્ણિમાએ, રાત્રે જમવાથી ઇંદુવ્રત થાય છે; અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃવ્રત કરવું, રાજા, એમ આવિધિ છે.

દશ પઞ્ચ ચ વર્ષાણિ ય એવં કુરુતે નૃપ । તિથિવ્રતાનિ કસ્તસ્ય ફલં વ્રતપ્રમાણતઃ ।। ૬૫.

રાજા, જે વ્યક્તિ આ તિથિવ્રતોને દસ કે પાંચ વર્ષ સુધી કરે છે, તેને વ્રતના પ્રમાણ પ્રમાણે શું ફળ મળે છે?

અશ્વમેધસહસ્ત્રાણિ રાજસૂયશતાનિ ચ । યષ્ટાનિ તેન રાજેન્દ્ર કલ્પોક્તાઃ ક્રતવસ્તથા ।। ૬૫.

એમ કરીને, તે વ્યક્તિએ હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞો અને સો રાજસૂય યજ્ઞો તથા શાસ્ત્રોક્ત અન્ય યજ્ઞો પણ કર્યા હોય એવું ફળ મળે છે, રાજા.

એકમેવ કૃતં હન્તિ વ્રતં પાપાનિ નિત્યશઃ । યઃ પુનઃ સર્વમેતદ્ધિ કુર્યાન્નરવરાત્મજ । સ શુદ્ધો વિરજો લોકાનાપ્નોતિ સકલં નૃપ ।। ૬૫.

એક પણ ભંગ થયેલું વ્રત સતત પાપ આપે છે; પણ, રાજા, જે પુરુષ આ બધું પૂર્ણપણે કરે છે, તે પવિત્ર અને નિર્વિકાર બનીને સર્વે લોકોએ પ્રાપ્ત કરે છે.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । આશ્ચર્યં યદિ તે કિંચિદ્ વિદિતં દૃષ્ટમેવ વા । તન્મે કથય ધર્મજ્ઞ મમ કૌતૂહલંમહત્ ।। ૬૬.

ભદ્રાશ્વએ કહ્યું: ધર્મજ્ઞ, જો તને કોઈ અદ્ભુત વાત જાણે છે કે જોઈ છે, તો મને કહેજે; મને ખૂબ જ જિજ્ઞાસા છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । આશ્ચર્યભૂતો ભગવાનેષ એવ જનાર્દનઃ । તસ્યાશ્ચર્યાણિ દૃષ્ટાનિ બહૂનિ વિવિધાનિ વૈ ।। ૬૬.

અગસ્ત્યએ કહ્યું: આ ભગવાન જનાર્દન પોતે અદ્ભુત છે; તેમના અનેક પ્રકારના અદ્ભુત કાર્યો જોઈ શકાયાં છે.

શ્વેતદ્વીપં ગતઃ પૂર્વં નારદઃ કિલ પાર્થિવ । સોઽપશ્યચ્છઙ્ખચક્રાબ્જાન્ પુરુષાંસ્તિગ્મતેજસઃ ।। ૬૬.

રાજા, એક વખત નારદ શ્વેતદ્વીપે ગયા હતા; ત્યાં તેણે શંખ, ચક્ર અને કમળ ધારણ કરનાર તેજસ્વી પુરુષોને જોયા.

અયં વિષ્ણુરયં વિષ્ણુરેષ વિષ્ણુઃ સનાતનઃ । ચિન્તાઽભૂત્તસ્યતાન્દૃષ્ટ્વા કોઽસ્મિન્વિષ્ણુરિતિ પ્રભુઃ ।। ૬૬.

"આ વિષ્ણુ છે, આ વિષ્ણુ છે, આ તો શાશ્વત વિષ્ણુ છે"—એમ જોઈને નારદના મનમાં વિચારો આવ્યા કે, 'આ બધામાં સાચો વિષ્ણુ કોણ છે?'

એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય ચિન્તા કૃષ્ણં પ્રતિ પ્રભો । આરાધયામિ ચ કથં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।। ૬૬.

આ રીતે વિચારતા-વિચારતા, નારદના મનમાં કૃષ્ણનું સ્મરણ થયું: 'શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારની હું કેવી રીતે આરાધના કરું?'