વરાહપુરાણમ્

એવમુક્તસ્તદા રાજા વેપમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ । પપ્રચ્છ સાધ્વહં વિપ્ર કથં વાઽસાધ્વહં મુને । કથં ચ કુષ્ઠં મે જાતમેતન્મે વક્તુમર્હસિ ।। ૬૨.

આવી રીતે કહ્યાના પછી રાજા હાથ જોડીને કાંપતો-કાંપતો પૂછવા લાગ્યો: 'હે સાધુ, મેં કઈ રીતે યોગ્ય કે અયોગ્ય વર્તન કર્યું? અને મને આ કૂષ્ઠ કેમ થયું? કૃપા કરીને મને સાચું કહો.'

વસિષ્ઠ ઉવાચ । એતદ્ બ્રહ્મોદ્ભવં નામ પદ્મં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ । દૃષ્ટમાત્રેણ ચાનેન દૃષ્ટાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ । એતસ્મિન્ દૃશ્યતે ચૈતત્ ષણ્માસં ક્વાપિ પાર્થિવ ।। ૬૨.

વસિષ્ઠે કહ્યું: 'આ કમળ બ્રહ્મોદભવ નામે પ્રસિદ્ધ છે, અને ત્રણેય લોકમાં તેનું યશ છે. ફક્ત તેને જોવાથી બધા દેવતાઓનું દર્શન થાય છે. આ કમળ અહીં છ મહિને એક વાર દેખાય છે, હે રાજા.'

એતસ્મિન્ દૃષ્ટમાત્રે તુ યો જલં વિશતે નરઃ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં નિર્વાણમર્હતિ ।। ૬૨.

જે મનુષ્ય ફક્ત આ કમળને જોઈને જ પાણીમાં જાય છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને પરમ મુક્તિ પામે છે.

બ્રહ્મણઃ પ્રાગવસ્થાયા મૂર્તિરપ્સુ વ્યવસ્થિતા । એતાં દૃષ્ટ્વા જલે મગ્નઃ સંસારાદ્ વિપ્રમુચ્યતે ।। ૬૨.

બ્રહ્માજીની પૂર્વ અવસ્થાની મૂર્તિ પાણીમાં સ્થિત છે. તેને જોઈને અને પાણીમાં ડૂબકી લગાવવાથી મનુષ્ય સંસારથી મુક્ત થાય છે.

ઇમં ચ દૃષ્ટ્વા તે સૂતો જલે મગ્નો નરોત્તમ । પ્રવિષ્ટશ્ચ પુનરિમં હર્તુમિચ્છન્નરાધિપ । પ્રાપ્તવાનસિ દુર્બુદ્ધે કુષ્ઠિત્વં પાપપૂરુષ ।। ૬૨.

આ કમળ જોઈને તારો સારથિ પાણીમાં ગયો. અને પછી તું, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, ફરીથી તેને લેવા માટે અંદર ગયો. તેથી, હે પાપી અને દુર્ભાગ્યશાળી, તને કૂષ્ટરોગ થયો છે.

દૃષ્ટમેતત્ ત્વયા યસ્માત્ ત્વં સાધ્વિતિ તતઃ પ્રભો । મયોક્તો મોહમાપન્નસ્તેનાસાધુરિતીરિતઃ ।। ૬૨.

તમે આ કમળ જોયું એટલે મેં કહ્યું કે તમે સારા છો, હે પ્રભુ. પણ પછી તું મોહમાં પડી ગયો, એટલે મેં કહ્યું કે તું યોગ્ય નથી.

બ્રહ્મપુત્રો હ્યહં ચેમં પશ્યામિ પરમેશ્વરમ્ । અહન્યહનિ ચાગચ્છંસ્તં પુનર્દૃષ્ટવાનસિ ।। ૬૨.

હું બ્રહ્માનો પુત્ર છું અને આ પરમેશ્વરને રોજે રોજ અહીં来看ું છું. તું પણ તેને ફરીથી જોયો છે.

દેવા અપિ વદન્ત્યેતે પદ્મં કાઞ્ચનમુત્તમમ્ । માનસે બ્રહ્મપદ્મં તુ દૃષ્ટ્વા ચાત્ર ગતં હરિમ્ । પ્રાપ્સ્યામસ્તત્ પરં બ્રહ્મ યદ્ ગત્વા ન પુનર્ભવેત્ ।। ૬૨.

દેવતાઓ પણ કહે છે કે આ કમળ સર્વોત્તમ અને સુવર્ણ છે; માનસ સરોવરનાં બ્રહ્માકમળમાં હરિને જોઈને, આપણે એ પરમ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરીશું, જ્યાં પહોંચી પછી પાછા આવવું પડતું નથી.

ઇદં ચ કારણં ચાન્યત્ કુષ્ઠસ્ય શ્રૃણુ પાર્થિવ । આદિત્યઃ પદ્મગર્ભેઽસ્મિન્ સ્વયમેવ વ્યવસ્થિતઃ ।। ૬૨.

હવે, રાજા, કષ્ટરોગનું બીજું કારણ પણ સાંભળો; આ કમળરૂપ ગર્ભમાં સૂર્યદેવ પોતે સ્થિર છે.

તં દૃષ્ટ્વા તત્ત્વતો ભાવઃ પરમાત્મૈષ શાશ્વતઃ । ધારયામિ શિરસ્યેનં લોકમધ્યે વિભૂષણમ્ ।। ૬૨.

જ્યારે હું એ પરમાત્માને સાચા રૂપે જોઈ લઉં છું, ત્યારે એ શાશ્વત પરમાત્માને હું વિશ્વમાં શીરે શોભા રૂપે ધારણ કરું છું.

એવં તે જલ્પતા પાપમિદં દેવેન દર્શિતમ્ । ઇદાનીમિમમેવ ત્વમારાધય મહામતે ।। ૬૨.

તમે જે રીતે વાત કરી, એ પ્રમાણે દેવતાએ આ પાપ બતાવ્યું છે; હવે, મહામતિ, માત્ર એની જ આરાધના કરો.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । એવમુક્ત્વા વસિષ્ઠસ્તુ ઇમમેવ વ્રતં તદા । આદિત્યારાધનં દિવ્યમારોગ્યાખ્યં જગાદ હ ।। ૬૨.

અગસ્ત્યે કહ્યું: આમ કહીને, વશિષ્ઠજીએ એ જ વ્રત, એટલે કે આરોગ્યપ્રદાયક સૂર્યની દિવ્ય આરાધનાનું વર્ણન કર્યું.

સોઽપિ રાજાઽકરોચ્ચેમં વ્રતં ભક્તિસમન્વિતઃ । સિદ્ધિં ચ પરમાં પ્રાપ્તો વિરોગશ્ચાભવત્ ક્ષણાત્ ।। ૬૨.

રાજાએ પણ ભક્તિપૂર્વક એ વ્રત કર્યું, ઉત્તમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી અને ક્ષણમાં જ રોગમુક્ત થયો.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અથાપરં મહારાજ પુત્રપ્રાપ્તિવ્રતં શુભમ્ । કથયામિ સમાસેન તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ ।। ૬૩.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે, મહારાજ, પુત્રપ્રાપ્તિ માટેનું શુભ વ્રત સંક્ષિપ્તમાં કહું છું; તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

માસે ભાદ્રપદે યા તુ કૃષ્ણપક્ષે નરેશ્વર । અષ્ટમ્યામુપવાસેન પુત્રપ્રાપ્તિવ્રતં હિ તત્ ।। ૬૩.

ભાદરવા માસમાં, કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે, રાજા, ઉપવાસ કરીને પુત્રપ્રાપ્તિનું વ્રત કરવામાં આવે છે.

ષષ્ઠ્યાં ચૈવ તુ સંકલ્પ્ય સપ્તમ્યામર્ચયેદ્ હરિમ્ । દેવક્યુત્સઙ્ગગં દેવં માતૃભિઃ પરિવેષ્ટિતમ્ ।। ૬૩.

છઠ્ઠા દિવસે સંકલ્પ કરીને, સાતમા દિવસે દેવીદેવકીના કોળમાં બેસેલા અને માતાઓથી ઘેરાયેલા હરિની પૂજા કરવી.

પ્રભાતે વિમલેઽષ્ટમ્યામર્ચયેત્ પ્રયતો હરિમ્ । પ્રાગ્વિધાનેન ગોવિન્દમર્ચયિત્વા વિધાનતઃ ।। ૬૩.

અષ્ટમીના નિર્મળ પ્રભાતે, શ્રદ્ધાપૂર્વક હરિની પૂજા કરવી; પછી વિધિ પ્રમાણે ગોવિંદની આરાધના કરવી.

તતો યવૈઃ કૃષ્ણતિલૈઃ સઘૃતૈર્હોમયેદ્ દધિ । બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેદ્ ભક્ત્યા યથાશક્ત્યા સદક્ષિણાન્ ।। ૬૩.

પછી જવાર અને કાળા તલને ઘી સાથે મિક્સ કરીને દહીંથી હોમ કરવો; બ્રાહ્મણોને શ્રદ્ધાપૂર્વક, શક્તિ પ્રમાણે અને દક્ષિણાસહીત ભોજન કરાવવું.

તતઃ સ્વયં તુ ભુઞ્જીત પ્રથમં બિલ્વમુત્તમમ્ । પશ્ચાદ્ યથેષ્ટં ભુઞ્જીત સ્નેહૈઃ સર્વરસૈર્યુતમ્ ।। ૬૩.

પછી પોતે પ્રથમ શ્રેષ્ઠ બિલ્વફળ ખાવું, પછી મનગમતું અને વિવિધ રસો તથા તેલવાળું ભોજન કરવું.

પ્રતિમાસમનેનૈવ વિધિનોપોષ્ય માનવઃ । કૃષ્ણાષ્ટમીમપુત્રોઽપિ લભેત્ પુત્રં ન સંશયઃ ।। ૬૩.

આ રીતે દર મહિને કૃષ્ણાષ્ટમીના ઉપવાસ સાથે જે મનુષ્ય આ વિધિથી વ્રત કરે છે, એ પુત્રહીન હોય તો પણ નિશ્ચયે પુત્ર પામે છે.

શ્રૂયતે ચ પુરા રાજા શૂરસેનઃ પ્રતાપવાન્ । સ હ્યપુત્રસ્તપસ્તેપે હિમવત્પર્વતોત્તમે ।। ૬૩.

કહેવાય છે કે એક સમયે પરાક્રમી અને પુત્રહીન રાજા શૂરસેનએ હિમાલય પર કઠિન તપ કર્યું હતું.

તસ્યૈવં કુર્વતો દેવો વ્રતમેતજ્જગાદ હ । સોઽપ્યેતત્ કૃતવાન્ રાજા પુત્રં ચૈવોપલબ્ધવાન્ ।। ૬૩.

જ્યારે એ રીતે તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે દેવતાએ આ વ્રત બતાવ્યું; રાજાએ પણ એ વ્રત કરીને પુત્ર પ્રાપ્ત કર્યો.

વસુદેવં મહાભાગમનેકક્રતુયાજિનમ્ । તં લબ્ધ્વા સોઽપિ રાજર્ષિઃ પરં નિર્વાણમાપત્વાન્ ।। ૬૩.

એ રાજાએ અનેક યજ્ઞો કરનાર અને મહાભાગ્યશાળી વસુદેવને પુત્રરૂપે મેળવ્યો અને એ રાજર્ષિએ પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત કર્યો.

એવં કૃષ્ણાષ્ટમી રાજન્ મયા તે પરિકીર્તિતા । સંવત્સરાન્તે દાતવ્યં કૃષ્ણયુગ્મં દ્વિજાતયે ।। ૬૩.

હું તમને કૃષ્ણાષ્ટમીનું વર્ણન કર્યું; વર્ષના અંતે, કૃષ્ણવર્ણની બે ગાય દ્વિજને દાન આપવી.

એતત્ પુત્રવ્રતં નામ મયા તે પરિકીર્તિતમ્ । એતત્ કૃત્વા નરઃ પાપૈઃ સર્વૈરેવ પ્રમુચ્યતે ।। ૬૩.

આ પુત્રપ્રાપ્તિનું વ્રત મેં તમને સમજાવ્યું છે; જે મનુષ્ય એ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ શૌર્યવ્રતમનુત્તમમ્ । યેન ભીરોરપિ મહચ્છૌર્યં ભવતિ તત્ક્ષણાત્ ।। ૬૪.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે હું તને શૌર્યવ્રતનું શ્રેષ્ઠ ઉપાય કહું છું, જેના દ્વારા ડરપોક માણસ પણ તરત જ મહાન શૌર્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

માસિ ચાશ્વયુજે શુદ્ધાં નવમીં સમુપોષયેત્ । સપ્તમ્યાં કૃતસંકલ્પઃ સ્થિત્વાઽષ્ટમ્યાં નિરોદનઃ ।। ૬૪.

આશ્વયુજ મહિનામાં શુદ્ધ નવમીના દિવસે ઉપવાસ રાખવો, સાતમીના દિવસે સંકલ્પ કરીને, આઠમીના દિવસે નિશ્ચયપૂર્વક ઉપવાસ કરવો.

નવમ્યાં પારયેત્ પિષ્ટં પ્રથમં ભક્તિતો નૃપ । બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેદ્ ભક્ત્યા દેવીં ચૈવ તુ પૂજયેત્ । દુર્ગાં દેવીં મહાભાગાં મહામાયાં મહાપ્રભામ્ ।। ૬૪.

નવમીના દિવસે રાજાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક પિઠું અર્પણ કરવું, બ્રાહ્મણોને ભક્તિથી ભોજન કરાવવું અને દેવી દુર્ગાનું પૂજન કરવું, જે મહાભાગ્યવાળી, મહામાયાવાળી અને મહાપ્રભાવાળી છે.

એવં સંવત્સરં યાવદુપોષ્યેતિ વિધાનતઃ । વ્રતાન્તે ભોજયેદ્ ધીમાન્ યથાશક્ત્યા કુમારિકાઃ ।। ૬૪.

આ રીતે એક વર્ષ સુધી નિયમિત રીતે વ્રત પાલન કરવું. વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ પોતાની શક્તિ અનુસાર કન્યાઓને ભોજન કરાવવું.