વરાહપુરાણમ્

તથા રાજ્યચ્યુતૈરન્યૈર્બહુભિર્નૃપસત્તમૈઃ । પૌરાણિકં વ્રતં ચૈવ સિદ્ધ્યર્થં નૃપસત્તમ ।। ૬૧.

એ જ રીતે, ઘણા બીજા મહાન રાજાઓએ પણ પોતાનું રાજ્ય ગુમાવ્યા પછી સફળતા માટે આ પૌરાણિક વ્રત પાળ્યું હતું.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અથાપરં મહારાજ વ્રતમારોગ્યસંજ્ઞિતમ્ । કથયામિ પરં પુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ।। ૬૨.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે, મહારાજા, હું આરોગ્યવ્રત નામનું બીજું વ્રત કહું છું, જે બહુ પુણ્યદાયક છે અને બધા પાપોનો નાશ કરે છે.

તસ્યૈવ માઘમાસસ્ય સપ્તમ્યાં સમુપોષિતઃ । પૂજયેદ્ ભાસ્કરં દેવં વિષ્ણુરૂપં સનાતનમ્ ।। ૬૨.

માઘ મહિનાની સાતમી તિથીએ, ઉપવાસ રાખીને, ભાસ્કર દેવની પૂજા કરવી, જે વિષ્ણુનું શાશ્વત સ્વરૂપ છે.

આદિત્ય ભાસ્કર રવે ભાનો સૂર્ય દિવાકર । પ્રભાકરેતિ સંપૂજ્ય એવં સંપૂજ્યતે રવિઃ ।। ૬૨.

આદિત્ય, ભાસ્કર, રવિ, ભાનુ, સૂર્ય, દિવાકર, પ્રભાકર—આ બધા નામે પૂજા કરીને, રવિની પૂજા કરવી.

ષષ્ઠ્યાં ચૈવ કૃતાહારઃ સપ્તમ્યાં ભાનુમર્ચયેત્ । અષ્ટમ્યાં ચૈવ ભુઞ્જીત એષ એવ વિધિક્રમઃ ।। ૬૨.

છઠ્ઠા દિવસે ભોજન કરીને, સાતમા દિવસે ભાનુની પૂજા કરવી. આઠમા દિવસે ભોજન કરવું—આ જ યોગ્ય ક્રમ છે.

અનેન વત્સરં પૂર્ણં વિધિના યોઽર્ચયેદ્ રવિમ્ । તસ્યારોગ્યં ધનં ધાન્યમિહ જન્મમિ જાયતે । પરત્ર ચ શુભં સ્થાનં યદ્ ગત્વા ન નિવર્તતે ।। ૬૨.

જે વ્યક્તિ આ રીતે આખું વર્ષ નિયમથી રવિની પૂજા કરે છે, તેને આ જીવનમાં આરોગ્ય, ધન અને અનાજ મળે છે અને પરલોકમાં એવુ શુભ સ્થાન મળે છે, જ્યાંથી પાછા આવવું પડતું નથી.

સાર્વભૌમઃ પુરા રાજા અનરણ્યો મહાબલઃ । તેનાયમર્ચિતો દેવો વ્રતેનાનેન પાર્થિવ । તસ્ય તુષ્ટો વરં દેવઃ પ્રાદાદારોગ્યમુત્તમમ્ ।। ૬૨.

પહેલાં સર્વભૌમ રાજા અનરણ્યે, જે મહાબળવાન હતા, તેમણે આ વ્રતથી દેવની પૂજા કરી હતી. pleased થયેલા દેવએ તેમને શ્રેષ્ઠ આરોગ્યનું વરદાન આપ્યું.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । કિમસૌ રોગવાન્ રાજા યેનારોગ્યમવાપ્તવાન્ । સાર્વભૌમસ્ય ચ કથં બ્રહ્મન્ રોગસ્ય સંભવઃ ।। ૬૨.

ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: શું એ રાજાને કોઈ રોગ હતો, જેથી તેમને આરોગ્ય મળ્યું? અને સર્વભૌમ રાજાને રોગ કેવી રીતે થયો, બ્રાહ્મણ?

અગસ્ત્ય ઉવાચ । સ રાજા સાર્વભૌમોઽભૂદ્ યશસ્વી ચ સુરૂપવાન્ । સ કદાચિન્નૃપશ્રેષ્ઠો નૃપશ્રેષ્ઠ મહાબલઃ ।।૬૨.

અગસ્ત્યે કહ્યું: એ રાજા સર્વભૌમ અને પ્રસિદ્ધ તથા સુંદર હતા. એક વખત, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ મહાબળવાન રાજા...

ગતવાન્ માનસં દિવ્યં સરો દેવગણાન્વિતમ્ । તત્રાપશ્યદ્ બૃહદ્ પદ્મં સરોમધ્યગતં સિતમ્ ।। ૬૨.

તે પછી તે દેવતાઓની સાથે મનના દિવ્ય સરોવર પાસે ગયો. ત્યાં તેણે સરોવરનાં મધ્યમાં એક મોટું સફેદ કમળ જોયું.

તત્ર ચાઙ્ગુષ્ઠમાત્રં તુ સ્થિતં પુરુષસત્તમમ્ । રક્તવાસોભિરાછન્નં દ્વિભુજં તિગ્મતેજસમ્ ।। ૬૨.

આ કમળની અંદર અંગુઠા જેટલા કદનો, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલો, બે હાથવાળો અને તેજસ્વી પુરુષ ઊભો હતો.

તં દૃષ્ટ્વા સારથિં પ્રાહ પદ્મમેતત્ સમાનય । ઇદં તુ શિરસા બિભ્રત્ સર્વલોકસ્ય સન્નિધૌ । શ્લાઘનીયો ભવિષ્યામિ તસ્માદાહર માચિરમ્ ।। ૬૨.

તેને જોઈને રાજાએ પોતાના સારથિને કહ્યું: 'આ કમળ લાવી આપ. જો હું આ કમળને સર્વ લોકોએ જુએ ત્યાં મારા માથે ધારણ કરીશ, તો હું વખાણપાત્ર બનીશ. તેથી તું ઝડપથી આ કમળ લાવ.'

એવમુક્તસ્તદા તેન સારથિઃ પ્રવિવેશ હ । ગ્રહીતુમુપચક્રામ તં પદ્મં નૃપસત્તમ ।। ૬૨.

એવી રીતે રાજાએ કહ્યાના પછી સારથિ કમળ લેવા માટે અંદર ગયો અને તેને પકડવા માટે આગળ વધ્યો, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

સ્પૃષ્ટમાત્રે તતઃ પદ્મે હુઙ્કારઃ સમજાયત । તેન શબ્દેન સ ત્રસ્તઃ પપાત ચ મમાર ચ ।। ૬૨.

જ્યારે સારથિએ કમળને સ્પર્શ્યું, ત્યારે જ એક મોટો અવાજ થયો. એ અવાજથી ડરીને તે પડી ગયો અને તેનું મૃત્યુ થયું.

રાજા ચ તત્ક્ષણાત્ તેન શબ્દેન સમપદ્યત । કુષ્ઠી વિગતવર્ણશ્ચ બલવીર્યવિવર્જિતઃ ।। ૬૨.

અને એ અવાજ થતાં જ રાજા પણ તરત જ કૂષ્ટરોગી બની ગયો, તેની ચામડીનો રંગ ગયો અને તેની તાકાત અને શક્તિ પણ ખોવાઈ ગઈ.

તથાગતમથાત્માનં દૃષ્ટ્વા સ પુરુષર્ષભઃ । તસ્થૌ તત્રૈવ શોકાર્ત્તઃ કિમેતદિતિ ચિન્તયન્ ।। ૬૨.

આવી સ્થિતિમાં પોતાને જોઈને એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્યાં જ દુઃખી થઈને ઊભો રહ્યો અને વિચારી રહ્યો: 'આ શું થયું?'

તસ્ય ચિન્તયતો ધીમાનાજગામ મહાતપાઃ । વસિષ્ઠો બ્રહ્મપુત્રોઽથ તં સ પપ્રચ્છ પાર્થિવમ્ ।। ૬૨.

જ્યારે તે આમ વિચારતો હતો ત્યારે બુદ્ધિશાળી અને મહાન તપસ્વી વસિષ્ઠ, જે બ્રહ્માના પુત્ર છે, ત્યાં આવ્યા અને રાજાને પૂછ્યું.

કથં તે રાજશાર્દૂલ તવ દેહસ્ય શાસનમ્ । ઇદાનીમેવ કિં કાર્યં તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ।। ૬૨.

'હે રાજાશાર્દૂલ, તારા શરીર પર આ સ્થિતિ કેવી રીતે આવી? હવે શું કરવું જોઈએ? મને સાચું કહીને જણાવ.'

એવમુક્તસ્તતો રાજા વસિષ્ઠેન મહાત્મના । સર્વં પદ્મસ્ય વૃત્તાન્તં કથયામાસ સ પ્રભુઃ ।। ૬૨.

મહાન આત્માવાળા વસિષ્ઠે આમ પૂછ્યા પછી રાજાએ કમળની આખી ઘટના તેમને કહી સંભળાવી.

તં શ્રુત્વા સ મુનિસ્તત્ર સાધુ રાજન્નથાબ્રવીત્ । અસાધુરથ વા તિષ્ઠ તસ્માત્ કુષ્ઠિત્વમાગતઃ ।। ૬૨.

આ સાંભળીને મુનિએ ત્યાં કહ્યું: 'હે રાજા, જો તું યોગ્ય રીતે વર્તતો તો તું એ રીતે જ રહેતો, પણ તું યોગ્ય રીતે વર્ત્યો નહીં, એટલે તને કૂષ્ટરોગ થયો છે.'

એવમુક્તસ્તદા રાજા વેપમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ । પપ્રચ્છ સાધ્વહં વિપ્ર કથં વાઽસાધ્વહં મુને । કથં ચ કુષ્ઠં મે જાતમેતન્મે વક્તુમર્હસિ ।। ૬૨.

આવી રીતે કહ્યાના પછી રાજા હાથ જોડીને કાંપતો-કાંપતો પૂછવા લાગ્યો: 'હે સાધુ, મેં કઈ રીતે યોગ્ય કે અયોગ્ય વર્તન કર્યું? અને મને આ કૂષ્ઠ કેમ થયું? કૃપા કરીને મને સાચું કહો.'

વસિષ્ઠ ઉવાચ । એતદ્ બ્રહ્મોદ્ભવં નામ પદ્મં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ । દૃષ્ટમાત્રેણ ચાનેન દૃષ્ટાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ । એતસ્મિન્ દૃશ્યતે ચૈતત્ ષણ્માસં ક્વાપિ પાર્થિવ ।। ૬૨.

વસિષ્ઠે કહ્યું: 'આ કમળ બ્રહ્મોદભવ નામે પ્રસિદ્ધ છે, અને ત્રણેય લોકમાં તેનું યશ છે. ફક્ત તેને જોવાથી બધા દેવતાઓનું દર્શન થાય છે. આ કમળ અહીં છ મહિને એક વાર દેખાય છે, હે રાજા.'

એતસ્મિન્ દૃષ્ટમાત્રે તુ યો જલં વિશતે નરઃ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં નિર્વાણમર્હતિ ।। ૬૨.

જે મનુષ્ય ફક્ત આ કમળને જોઈને જ પાણીમાં જાય છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને પરમ મુક્તિ પામે છે.

બ્રહ્મણઃ પ્રાગવસ્થાયા મૂર્તિરપ્સુ વ્યવસ્થિતા । એતાં દૃષ્ટ્વા જલે મગ્નઃ સંસારાદ્ વિપ્રમુચ્યતે ।। ૬૨.

બ્રહ્માજીની પૂર્વ અવસ્થાની મૂર્તિ પાણીમાં સ્થિત છે. તેને જોઈને અને પાણીમાં ડૂબકી લગાવવાથી મનુષ્ય સંસારથી મુક્ત થાય છે.

ઇમં ચ દૃષ્ટ્વા તે સૂતો જલે મગ્નો નરોત્તમ । પ્રવિષ્ટશ્ચ પુનરિમં હર્તુમિચ્છન્નરાધિપ । પ્રાપ્તવાનસિ દુર્બુદ્ધે કુષ્ઠિત્વં પાપપૂરુષ ।। ૬૨.

આ કમળ જોઈને તારો સારથિ પાણીમાં ગયો. અને પછી તું, હે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, ફરીથી તેને લેવા માટે અંદર ગયો. તેથી, હે પાપી અને દુર્ભાગ્યશાળી, તને કૂષ્ટરોગ થયો છે.

દૃષ્ટમેતત્ ત્વયા યસ્માત્ ત્વં સાધ્વિતિ તતઃ પ્રભો । મયોક્તો મોહમાપન્નસ્તેનાસાધુરિતીરિતઃ ।। ૬૨.

તમે આ કમળ જોયું એટલે મેં કહ્યું કે તમે સારા છો, હે પ્રભુ. પણ પછી તું મોહમાં પડી ગયો, એટલે મેં કહ્યું કે તું યોગ્ય નથી.

બ્રહ્મપુત્રો હ્યહં ચેમં પશ્યામિ પરમેશ્વરમ્ । અહન્યહનિ ચાગચ્છંસ્તં પુનર્દૃષ્ટવાનસિ ।। ૬૨.

હું બ્રહ્માનો પુત્ર છું અને આ પરમેશ્વરને રોજે રોજ અહીં来看ું છું. તું પણ તેને ફરીથી જોયો છે.

દેવા અપિ વદન્ત્યેતે પદ્મં કાઞ્ચનમુત્તમમ્ । માનસે બ્રહ્મપદ્મં તુ દૃષ્ટ્વા ચાત્ર ગતં હરિમ્ । પ્રાપ્સ્યામસ્તત્ પરં બ્રહ્મ યદ્ ગત્વા ન પુનર્ભવેત્ ।। ૬૨.

દેવતાઓ પણ કહે છે કે આ કમળ સર્વોત્તમ અને સુવર્ણ છે; માનસ સરોવરનાં બ્રહ્માકમળમાં હરિને જોઈને, આપણે એ પરમ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરીશું, જ્યાં પહોંચી પછી પાછા આવવું પડતું નથી.

ઇદં ચ કારણં ચાન્યત્ કુષ્ઠસ્ય શ્રૃણુ પાર્થિવ । આદિત્યઃ પદ્મગર્ભેઽસ્મિન્ સ્વયમેવ વ્યવસ્થિતઃ ।। ૬૨.

હવે, રાજા, કષ્ટરોગનું બીજું કારણ પણ સાંભળો; આ કમળરૂપ ગર્ભમાં સૂર્યદેવ પોતે સ્થિર છે.